ഒരു വലിയ മനുഷ്യന്റെ സ്വപ്നമായിരുന്നു അത്…. മഴയത്ത് ഒരു സ്കൂട്ടറിൽ ഭയന്നുവിറച്ചു യാത്ര ചെയ്യുന്ന പിഞ്ചുകുഞ്ഞുങ്ങളെയും മാതാപിതാക്കളെയും കണ്ടപ്പോൾ, രത്തൻ ടാറ്റയുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ദൃഢനിശ്ചയം പിറന്നു. “ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണക്കാരന് സുരക്ഷിതമായി യാത്ര ചെയ്യാൻ ഒരു ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് ഞാൻ ഒരു കാർ നൽകും.” ലോകം അസാധ്യമെന്നു കരുതിയതിനെ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ അദ്ദേഹം തന്റെ എഞ്ചിനീയർമാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. എഞ്ചിനീയറിംഗിലെ ഒരു വിസ്മയം, പക്ഷേ മാർക്കറ്റിംഗിലെ ഒരു വലിയ ദുരന്തം. ഒരു നല്ല ആശയം എങ്ങനെ മോശം ബ്രാൻഡിംഗിലൂടെ തകർന്നുപോകും എന്നതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠമാണിത്.
2008-ലെ ഡൽഹി ഓട്ടോ എക്സ്പോയിലാണ് കഥ തുടങ്ങുന്നത്. ലോകം മുഴുവൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷം… രത്തൻ ടാറ്റ സ്റ്റേജിലേക്ക് ആ ചെറിയ കാർ ഓടിച്ചു കയറ്റി. “ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ കാർ” (World’s Cheapest Car) എന്ന ലേബലോടെയാണ് നാനോ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. വെറും ഒരു ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് ഒരു കാർ! മാധ്യമങ്ങൾ അത് ആഘോഷിച്ചു. വിദേശ കമ്പനികൾ പോലും ടാറ്റയുടെ ഈ എഞ്ചിനീയറിംഗ് കണ്ട് ഞെട്ടിപ്പോയി.
പക്ഷേ, അവിടെയാണ് ടാറ്റയ്ക്ക് പിഴച്ചത്. “വില കുറഞ്ഞ കാർ” എന്ന വാക്ക് ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഇടയിൽ ഒരു നെഗറ്റീവ് സന്ദേശമാണ് നൽകിയത്. ഇന്ത്യക്കാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കാർ എന്നത് വെറുമൊരു വാഹനമല്ല, അതൊരു അന്തസ്സാണ് (Status Symbol). പത്തുപേർ കാണെ “ഞാൻ വാങ്ങിയത് ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ സാധനമാണ്” എന്ന് വിളിച്ചുപറയാൻ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. അയൽക്കാരൻ പുത്തൻ കാർ വാങ്ങുമ്പോൾ അത് അയാളുടെ വളർച്ചയുടെ അടയാളമായിട്ടാണ് സമൂഹം കാണുന്നത്. എന്നാൽ നാനോ വാങ്ങിയവനെ സമൂഹം “പണമില്ലാത്തവൻ” എന്ന കണ്ണോടെ നോക്കാൻ തുടങ്ങി. സ്വന്തം പ്രൗഢി വിളിച്ചോതേണ്ട ഒരു വാഹനം തന്റെ ദാരിദ്ര്യം വിളിച്ചോതുന്ന ഒന്നായി മാറിയപ്പോൾ ജനങ്ങൾ നാനോയെ വെറുത്തു തുടങ്ങി.
സ്കൂട്ടറിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കാറിലേക്ക് മാറുമെന്ന് ടാറ്റ കരുതി. എന്നാൽ സ്കൂട്ടറിൽ നിന്ന് ഒരാൾ കാറിലേക്ക് മാറുന്നത് വെറും യാത്രാസൗകര്യത്തിനല്ല, മറിച്ച് തന്റെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർന്നുവെന്ന് ലോകത്തെ കാണിക്കാനാണ്. നാനോയുടെ ആ കൊച്ചു രൂപവും ലളിതമായ ഇന്റീരിയറും അവർക്ക് ഒരു കാർ നൽകുന്ന സുഖത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി ഒരു ‘മൂന്ന് ചക്ര വാഹനത്തിന്റെ’ പരിഷ്കരിച്ച രൂപമായിട്ടാണ് തോന്നിയത്. “ഒരു ലക്ഷം രൂപ കൊടുത്ത് എന്തിന് ഒരു പാവപ്പെട്ടവന്റെ കാർ വാങ്ങണം? അല്പം കൂടി പണം നൽകി മാരുതിയോ ഹ്യുണ്ടായിയോ വാങ്ങിക്കൂടെ?” എന്ന ചിന്ത മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബങ്ങളിൽ ശക്തമായി.
നാനോയുടെ തുടക്കകാലത്ത് ചില കാറുകൾക്ക് തീപിടിച്ച വാർത്തകൾ വരാനിടയായി. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് സാങ്കേതികമായി ചെറിയ ചില പ്രശ്നങ്ങളായിരുന്നുവെങ്കിലും, “വില കുറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഇത് അപകടകാരിയാണ്” എന്ന പ്രചരണം ആളുകൾക്കിടയിൽ വലിയ പേടിയുണ്ടാക്കി. ഒരു ലക്ഷം രൂപയുടെ കാറിൽ തന്റെ കുടുംബം സുരക്ഷിതരല്ല എന്ന ഭയം ജനങ്ങളെ നാനോയിൽ നിന്ന് അകറ്റി.
ഇന്ന് 2026-ൽ ബിസിനസ്സ് സ്കൂളുകളിൽ നാനോ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു വലിയ താക്കീതായിട്ടാണ്. “Great engineering, but terrible positioning.” നിങ്ങൾ എന്ത് വിൽക്കുന്നു എന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം അത് എങ്ങനെ വിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. നാനോയെ “പാവപ്പെട്ടവന്റെ കാർ” എന്ന് വിളിക്കുന്നതിന് പകരം “ഇന്ത്യയുടെ സ്മാർട്ട് സിറ്റി കാർ” എന്നോ “യുവതലമുറയുടെ ആദ്യ വാഹനം” എന്നോ വിളിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഒരുപക്ഷേ ഇന്ന് നാനോ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയമാകുമായിരുന്നു.
രത്തൻ ടാറ്റയുടെ ആ വലിയ ഹൃദയത്തിൽ പിറന്ന സ്വപ്നം, “ചീപ്പ്” എന്ന ഒരൊറ്റ വാക്കിന്റെ ഭാരത്തിൽ റോഡരികിൽ തകർന്നു വീണു. നാനോ ഇന്നും ചരിത്രത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്നത് ലോകത്തെ മാറ്റാമായിരുന്ന ഒരു ഐഡിയ എങ്ങനെ മോശം മാർക്കറ്റിംഗിലൂടെ ഇല്ലാതായി എന്നതിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായിട്ടാണ്.
