നേപ്പാളിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ കാഠ്മണ്ഡുവിൽ, ബാഗ്മതി നദിയുടെ തീരത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി അനശ്വരമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ദിവ്യസാന്നിധ്യമുണ്ട്. ശിവഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി ലോകം ആദരിക്കുന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലമാണ് പശുപതിനാഥ ക്ഷേത്രം. ഒരിക്കൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടികൾ കയറിയാൽ, അവിടുത്തെ ആത്മീയതയും വിശ്വാസവും മനസ്സിനെ മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് നയിക്കുന്ന അനുഭവമായി മാറും.
നൂറ്റാണ്ടുകളിലേറെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രം അനേകം രാജവംശങ്ങളുടെയും കാലചക്രങ്ങളുടെയും സാക്ഷിയായി നിലകൊണ്ടു. ഇന്ന് കാണുന്ന മനോഹരമായ പഗോഡ ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണെങ്കിലും, അതിനു മുൻപും ഇതേ സ്ഥാനത്ത് ശിവഭക്തിയുടെ അഗ്നി ഒരിക്കലും അണഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്വർണക്കൂരകൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുമ്പോൾ, സൂക്ഷ്മമായി കൊത്തിയെടുത്ത മരവാതിലുകൾ ഭക്തരെ മറ്റൊരു ആത്മീയലോകത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും. അകത്തളത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്ന അപൂർവമായ നാലുമുഖ ശിവലിംഗം കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, തെക്ക് എന്നിങ്ങനെ നാലു ദിക്കുകളിലേക്കും ദൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നു. ലോകത്തിന്റെ ഏതു കോണിൽ നിന്നെത്തുന്ന ഭക്തനെയും ഒരേ കരുണയോടെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാദേവന്റെ വിശ്വരൂപത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അതിനെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ബാഗ്മതി നദിയുടെ തീരത്തുള്ള ദഹനഘട്ടങ്ങൾ ജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരതയെ ഓരോ നിമിഷവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ ജ്വലിക്കുന്ന ചിതാഗ്നികൾ പറയാതെ പറയുന്ന ഒരു സത്യമുണ്ട്—ശരീരം നശിച്ചാലും ആത്മാവ് ശിവനിലേക്കുള്ള യാത്ര തുടരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ തീരത്ത് പ്രാർത്ഥനയോടെ നിൽക്കുന്നവരുടെ കണ്ണുകളിൽ പലപ്പോഴും കണ്ണുനീരും മനസ്സിൽ അപാരമായ ശാന്തിയും നിറയാറുണ്ട്.
മഹാശിവരാത്രി എത്തുമ്പോൾ പശുപതിനാഥം മറ്റൊരു ലോകമായി മാറുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ “ഓം നമഃ ശിവായ” എന്ന മഹാമന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രപരിസരത്തേക്ക് ഒഴുകിയെത്തും. ദീപങ്ങളുടെ പ്രകാശം, ഭക്തിഗാനങ്ങളുടെ നാദം, ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധം, മണിനാദങ്ങളുടെ അനുരണനം—എല്ലാം ചേർന്ന് ആ രാത്രി സ്വയം കൈലാസം ഭൂമിയിലിറങ്ങിയതുപോലെ അനുഭവപ്പെടും.
പശുപതിനാഥം ഒരു ക്ഷേത്രം മാത്രമല്ല. അത് കാലത്തെ അതിജീവിച്ച വിശ്വാസത്തിന്റെ സാക്ഷ്യമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ജനനവും മരണവും അതിനപ്പുറമുള്ള മോക്ഷയാത്രയും ഒരുപോലെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ ജീവനുള്ള പ്രതീകമാണ്. അവിടെ ഒരിക്കൽ തലകുനിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നവർ പലപ്പോഴും പറയുന്ന ഒരു വാക്കുണ്ട്—“ശിവനെ കാണാൻ ഞാൻ വന്നതല്ല, ശിവൻ എന്നെ വിളിച്ചുവരുത്തിയതാണ്.”
