ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിൽ അമേരിക്കയുടെ സ്വാധീനക്കുറവും ചൈനയുടെ അധിനിവേശ മോഹങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ച വലിയൊരു വിടവ് നികത്തിക്കൊണ്ട് ഇന്തോ-പസഫിക് മേഖലയുടെ നായകസ്ഥാനത്തേക്ക് ഇന്ത്യ ചുവടുവെക്കുന്നു. പുരാതന ഭാരതീയ തന്ത്രശാസ്ത്രജ്ഞനായ ചാണക്യന്റെ ‘മണ്ഡല സിദ്ധാന്തം’ (Mandala Framework) പുതിയ കാലത്തിനനുസരിച്ച് പരിഷ്‌കരിച്ചാണ് ഇന്ത്യ ഈ വൻ നയതന്ത്ര മുന്നേറ്റം നടത്തുന്നത്. ദക്ഷിണ കൊറിയ, ജപ്പാൻ, ഇന്തോനേഷ്യ, ഓസ്‌ട്രേലിയ, ന്യൂസിലാൻഡ് എന്നീ പ്രമുഖ ഇന്തോ-പസഫിക് ശക്തികളെ ഒരൊറ്റ അച്ചുതണ്ടിൽ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ട് ഇന്ത്യ നടപ്പിലാക്കിയ ഈ ദീർഘകാല തന്ത്രം ആഗോള തലത്തിൽ വൻ ചർച്ചയായിരിക്കുകയാണ്. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ സമീപകാല വിദേശ പര്യടനങ്ങളെ വെറും സാധാരണ സന്ദർശനങ്ങളായി തള്ളിക്കളയാനാവില്ലെന്നും, ഏഷ്യ-പസഫിക് മേഖലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ മേധാവിത്വം ഉറപ്പിക്കുന്ന കൃത്യമായ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമാണിതെന്നും അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നു.
ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ നയതന്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സജീവമായ നാളുകൾക്കാണ് രാജ്യം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. ഏപ്രിൽ മൂന്നാം വാരം മുതൽ ജൂലൈ രണ്ടാം വാരം വരെയുള്ള ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിൽ ഡൽഹി കേന്ദ്രീകരിച്ച് നടന്നത് ലോകം ഉറ്റുനോക്കിയ ചർച്ചകളായിരുന്നു. എട്ട് വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ഏപ്രിൽ 19-ന് ദക്ഷിണ കൊറിയൻ പ്രസിഡന്റ് ലീ ജേ-മ്യുങ് നടത്തിയ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക സന്ദർശനത്തോടെയാണ് ഈ നയതന്ത്ര അൽഗോരിതത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ ജൂലൈ ഒന്നിന് ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി സനാ തകായ്‌ച്ചി ഇന്ത്യയിലെത്തുകയും പതിനാറാമത് വാർഷിക ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ജപ്പാൻ പ്രധാനമന്ത്രി മടങ്ങി കൃത്യം 72 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഇന്തോനേഷ്യ, ഓസ്‌ട്രേലിയ, ന്യൂസിലാൻഡ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ആറ് ദിവസത്തെ മിന്നൽ പര്യടനത്തിനായി തിരിച്ചു. ഈ സന്ദർശനങ്ങളുടെ കൃത്യമായ സമയക്രമം കേവലം യാദൃച്ഛികമല്ല, മറിച്ച് ചൈനയുടെ സാന്നിധ്യത്തെ ചെറുക്കാനും മേഖലയിൽ പുതിയൊരു സഖ്യ ശക്തിയായി മാറാനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ മുൻകൂട്ടിയുള്ള ആസൂത്രണമായിരുന്നു.
ഈ വൻ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങൾ നടക്കുമ്പോഴും ഇന്ത്യൻ മാധ്യമങ്ങൾ വലിയ നയതന്ത്ര മാറ്റങ്ങൾ കാണാതെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ യാത്രയിലെ നിസ്സാരമായ കാര്യങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ പോയതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനങ്ങളും ശക്തമാണ്. ന്യൂസിലാൻഡിൽ പ്രധാനമന്ത്രി പടവുകൾ കയറിയതും വിശ്രമിച്ചതുമൊക്കെ വാർത്തയാക്കിയ മാധ്യമങ്ങൾ, 40 വർഷത്തിന് ശേഷം ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി ന്യൂസിലാൻഡിൽ കാലുകുത്തിയതിന്റെ തന്ത്രപ്രധാനമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ വേണ്ടത്ര ചർച്ച ചെയ്തില്ല. ന്യൂസിലാൻഡുമായി ഒപ്പുവെച്ച ചരിത്രപരമായ സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര കരാറും (FTA), 2030-ലേക്കുള്ള തന്ത്രപ്രധാനമായ റോഡ്മാപ്പും ദക്ഷിണ പസഫിക് മേഖലയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാധീനം വൻതോതിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ നിന്നുള്ള ലിഥിയം, കോബാൾട്ട് തുടങ്ങിയ നിർണ്ണായക ധാതുക്കളുടെ ലഭ്യതയും, ഇന്തോനേഷ്യയുടെ വൻ നികൽ നിക്ഷേപവും ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര നിർമ്മാണ മേഖലയ്ക്കും ചിപ്പ് നിർമ്മാണത്തിനും വലിയ ഊർജ്ജമാകും നൽകുക.
തങ്ങളുടെ താല്പര്യ സംരക്ഷണത്തിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന അമേരിക്കയിൽ നിന്നും, അതിർത്തികളിൽ ഭീഷണി ഉയർത്തുന്ന ചൈനയിൽ നിന്നും അകന്ന്, ഒരേ ചിന്താഗതിയുള്ള മധ്യവർത്തി ശക്തികളെ (Middle Powers) കൂടെ നിർത്തുകയാണ് മണ്ഡല സിദ്ധാന്തത്തിലൂടെ ഇന്ത്യ ചെയ്യുന്നത്. സൈനിക സഖ്യങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതകളില്ലാതെ, സാമ്പത്തിക പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ ഇന്ത്യൻ സമുദ്രത്തിലും പസഫിക്കിലുമുള്ള പ്രധാന കപ്പൽപ്പാതകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ ഇന്ത്യ ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ചൈനയുടെ ബെൽറ്റ് ആൻഡ് റോഡ് പദ്ധതിക്ക് കനത്ത തിരിച്ചടിയാകുന്ന ഈ പുതിയ സഖ്യം, ഇന്തോ-പസഫിക് മേഖലയിൽ സമാധാനവും സ്ഥിരതയും നിലനിർത്താൻ ഇന്ത്യയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ അഞ്ചുരാജ്യ സഖ്യത്തിന് സാധിക്കുമെന്നാണ് ആഗോള രാഷ്ട്രീയ വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നത്.
