വെനസ്വേലയെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ തുടർച്ചയായ രണ്ട് ഭൂകമ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന് നിമിഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ചില ആൻഡ്രോയിഡ് സ്മാർട്ട്‌ഫോൺ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഗൂഗിളിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് സന്ദേശം ലഭിച്ചിരുന്നു. ഭൂകമ്പ തരംഗങ്ങൾ തങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നതിന് സെക്കൻഡുകൾക്ക് മുൻപ് മൊബൈൽ സ്‌ക്രീനിൽ ‘ഭൂകമ്പ മുന്നറിയിപ്പ്’ (Earthquake Alert) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിന്റെ സ്ക്രീൻഷോട്ടുകൾ ഉപയോക്താക്കൾ സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായ എക്സിൽ (X) പങ്കുവെച്ചതോടെയാണ് ഈ അത്ഭുത സാങ്കേതികവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ ആഗോളതലത്തിൽ വൈറലായത്. ദുരന്തം വരുന്ന കാര്യം ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് പോലും മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഗൂഗിൾ ഇത് എങ്ങനെ അറിഞ്ഞു എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഉയരുന്നത്. എന്നാൽ ഇതിന് പിന്നിൽ നമ്മൾ ദിവസവും കൈകളിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്ന സ്മാർട്ട്‌ഫോണുകളിലെ ഒരു ചെറിയ സെൻസറാണെന്നതാണ് വസ്തുത.
നമ്മുടെയെല്ലാം സ്മാർട്ട്‌ഫോണുകളിൽ സ്ക്രീൻ തനിയെ തിരിയുന്നതിനായി (Landscape mode) ഉപയോഗിക്കുന്ന ‘ആക്സിലറോമീറ്റർ’ (Accelerometer) എന്നൊരു സെൻസറുണ്ട്. ഫോൺ നിശ്ചലമായിരിക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയിലുണ്ടാകുന്ന അതിസൂക്ഷ്മമായ ചലനങ്ങളെയും വൈബ്രേഷനുകളെയും തിരിച്ചറിയാൻ ഈ സെൻസറിന് കഴിയും. ഒരു നിശ്ചിത പ്രദേശത്തെ നിരവധി ആൻഡ്രോയിഡ് ഫോണുകളിൽ നിന്ന് ഒരേസമയം ഇത്തരം അസാധാരണ ചലനങ്ങളുടെ സിഗ്നലുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ ഗൂഗിളിന്റെ സെർവറുകൾ അത് വിശകലനം ചെയ്യുകയും അവിടെ ഭൂകമ്പം ആരംഭിച്ചതായി സ്ഥിരീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 200 കോടിയിലധികം ആൻഡ്രോയിഡ് ഫോണുകളെ കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ച് ഗൂഗിൾ നിർമ്മിച്ച ഈ ശൃംഖല, ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂകമ്പ നിരീക്ഷണ സംവിധാനമാണ് (Distributed Seismograph).
ഭൂകമ്പ തരംഗങ്ങളേക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഗൂഗിളിന്റെ അലർട്ട് സന്ദേശങ്ങൾ ഫോണുകളിൽ എത്തുന്നതിന് പിന്നിൽ പ്രകൃതിയുടെയും പ്രകാശത്തിന്റെയും രണ്ട് വേഗതകളാണ് ഉള്ളത്. ഭൂകമ്പം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പ്രധാനമായും രണ്ട് തരം തരംഗങ്ങളാണ് പുറപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ ആദ്യം പുറപ്പെടുന്ന പ്രൈമറി തരംഗങ്ങൾ (P-waves) സെക്കൻഡിൽ 6 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, എന്നാൽ ഇവ വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാറില്ല. തൊട്ടുപിന്നാലെ വരുന്ന സെക്കൻഡറി തരംഗങ്ങളാണ് (S-waves) കെട്ടിടങ്ങൾ തകർക്കുന്നതും വൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വിതയ്ക്കുന്നതും. ഇവയുടെ വേഗത സെക്കൻഡിൽ 3 മുതൽ 4 കിലോമീറ്റർ വരെ മാത്രമാണ്. ഒരു പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അവിടുത്തെ സ്മാർട്ട്‌ഫോണുകൾ ആദ്യം എത്തുന്ന പി-വേവുകളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രകാശവേഗതയിൽ (Light speed) ഗൂഗിൾ സെർവറുകളിലേക്ക് വിവരങ്ങൾ കൈമാറുന്നു. പ്രകാശത്തിന്റെ വേഗത സെക്കൻഡിൽ ഏകദേശം 3 ലക്ഷം കിലോമീറ്ററായതിനാൽ, വിനാശകാരികളായ എസ്-വേവുകൾ അടുത്തുള്ള നഗരങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചെത്തുന്നതിനേക്കാൾ മുൻപ് തന്നെ ഗൂഗിളിന് മറ്റ് ഫോണുകളിലേക്ക് മുന്നറിയിപ്പ് സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കാൻ സാധിക്കും.
തീവ്രത അനുസരിച്ച് രണ്ട് തരത്തിലുള്ള അലർട്ടുകളാണ് ഗൂഗിൾ നൽകുന്നത്. നേരിയ ചലനങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നൽകുന്ന ‘ബീ അവെയർ’ (Be Aware) അലർട്ടും, കടുത്ത നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് സാധ്യതയുള്ള ചലനങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഫോണിന്റെ സൈലന്റ് മോഡ് പോലും മറികടന്ന് ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദിക്കുന്ന ‘ടേക്ക് ആക്ഷൻ’ (Take Action) അലർട്ടും. ഈ മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കൊപ്പം ഭൂകമ്പ സമയത്ത് സ്വീകരിക്കേണ്ട മുൻകരുതലുകളും ഇതിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭൂപടവും ഫോണിൽ ദൃശ്യമാകും. ഇന്ത്യയിൽ 2023 മുതൽ ആൻഡ്രോയിഡ് 5-ന് മുകളിലുള്ള ഫോണുകളിൽ ഈ സംവിധാനം ലഭ്യമാണ്. വൈഫൈയോ മൊബൈൽ ഡാറ്റയോ ഓൺ ആയിരിക്കുകയും ലൊക്കേഷൻ സെറ്റിങ്സ് അനുവദിക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഈ അലർട്ടുകൾ ലഭിക്കൂ. ആവശ്യമില്ലാത്തവർക്ക് ഫോണിന്റെ സെറ്റിങ്സിൽ പോയി ഇത് ഓഫാക്കാനും സാധിക്കും.
