ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മണിനാദങ്ങൾ അലയടിക്കുന്ന ഭുവനേശ്വറിലെ പുണ്യനഗരിയിൽ, ശൈവചൈതന്യത്തിന് നടുവിൽ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ അനന്തപത്മനാഭനായി പുഞ്ചിരിച്ചു നിൽക്കുന്ന ആ അപൂർവ്വ വിസ്മയത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഒഡീഷയുടെ മണ്ണിൽ ഭക്തിയുടെ സുഗന്ധത്തിനൊപ്പം, കല്ലുകളിൽ വിരിഞ്ഞ പ്രണയവും പുരാണകഥകളും ശ്വസിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യസങ്കേതം! പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ചരിത്രവും പവിത്രമായ മഹാപ്രസാദത്തിന്റെ ദിവ്യരുചിയും ഒന്നുചേരുന്ന, ഭുവനേശ്വറിലെ അതിപ്രസിദ്ധമായ സാക്ഷാൽ അനന്ത വാസുദേവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തിരുമുറ്റത്തേക്കാണ് ഇന്ന് നമ്മുടെ ഈ ഭക്തിസാന്ദ്രമായ ആത്മീയയാത്ര.
ഏകദേശം എഴുന്നൂറിലധികം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, ഭാരതീയ കലകളെയും ഭക്തിയെയും നെഞ്ചോട് ചേർത്ത കിഴക്കൻ ഗംഗാ വംശത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലത്താണ് ഈ ശിലാസമുച്ചയം പണിതുയർത്തപ്പെടുന്നത്. ശൈവ ആരാധനയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഭുവനേശ്വറിൽ വൈഷ്ണവ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രതീകമായി ഈ ക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ വിഷ്ണുഭഗവാനും, ജ്യേഷ്ഠനായ ബലഭദ്രനും, സഹോദരി സുഭദ്രയും ഒന്നിച്ച് വാണരുളുന്ന ദൃശ്യം പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിലെ പവിത്രമായ ആരാധനാശൈലിയെയാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ രൂപങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിലെ സകല ദുഃഖങ്ങളും ഒടുങ്ങി ശാന്തിയുടെ നീലക്കടലിൽ ലയിക്കുന്നതായി ഭക്തർക്ക് അനുഭവപ്പെടും.
പൗരാണിക കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഏറ്റവും ഉത്കൃഷ്ടമായ നേർസാക്ഷ്യമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ആകാശമുട്ടുന്ന ദേവുൾ എന്ന പ്രധാന ഗോപുരവും, ഭക്തർ ഒത്തുചേരുന്ന ജഗമോഹനയും, നാടമണ്ഡപവും, ഭോഗമണ്ഡപവും ഉൾപ്പെടുന്ന പരമ്പരാഗത ക്ഷേത്രഘടന ഏതൊരു സഞ്ചാരിയെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തും. പുറംഭിത്തികളിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്ന അതിസൂക്ഷ്മമായ ശില്പങ്ങളും ദേവതാരൂപങ്ങളും ഓരോ ശില്പിയുടെയും വിരൽത്തുമ്പിലെ സമർപ്പണത്തെ വിളിച്ചോതുന്നവയാണ്. കാറ്റിൽ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തുളസിദളങ്ങളുടെ ഗന്ധവും മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങളും ഈ ശിലാഭംഗിക്ക് ആത്മീയതയുടെ ദിവ്യമായ മറ്റൊരു പരിവേഷം നൽകുന്നു.
ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പവിത്രതയെ പൂർണ്ണമാക്കുന്നത് അവിടെ ദിവസേന പരമ്പരാഗതമായി തയ്യാറാക്കപ്പെടുന്ന ‘മഹാപ്രസാദം’ ആണ്. മൺപാത്രങ്ങളിൽ വിറകടുപ്പിൽ പാകം ചെയ്യുന്ന ഈ പുണ്യഭക്ഷണം ഭഗവാന് നിവേദിച്ച ശേഷം ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു ആഹാരമല്ല, മറിച്ച് ഭഗവാന്റെ കാരുണ്യത്തിന്റെ അമൃതധാരയായി മാറുന്നു. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമേഖലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭുവനേശ്വറിലെ മറ്റ് പുരാതന കോവിലുകൾക്കൊപ്പം ഈ വൈഷ്ണവ സന്നിധിയും തീർത്ഥാടകർ നെഞ്ചേറ്റുന്നു.
