ഒരു കമ്പനി അതിന്റെ ശത്രുവിനെ തകർക്കാൻ നോക്കുമ്പോൾ, ആ തകർച്ചയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ രണ്ട് വമ്പൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കൈകോർക്കേണ്ടി വന്ന ഒരു ഒന്നാന്തരം അതിജീവന പോരാട്ടം! അതെ, ഇന്ത്യൻ ടെലികോം വിപണിയെ പിടിച്ചുലച്ച, വോഡഫോണും ഐഡിയയും ചേർന്ന് ‘Vi’ ആയി മാറിയ ആ മഹാ ലയനത്തിന്റെ കഥയാണിത്.
നമുക്ക് കുറച്ചുകാലം പുറകോട്ട് സഞ്ചരിക്കാം. 2016-ന് മുൻപുള്ള ആ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തിലേക്ക്. അന്ന് മൊബൈൽ റീച്ചാർജ്ജ് ചെയ്യുക എന്നത് ഇന്നത്തെപ്പോലെ അത്ര എളുപ്പമുള്ള പണിയായിരുന്നില്ല. ഒരു ജിബി ഡാറ്റയ്ക്ക് ഇരുനൂറും മുന്നൂറും രൂപ കൊടുക്കണം, വിളിക്കുന്ന ഓരോ മിനിറ്റിനും കാശ് പോകും, പോരാത്തതിന് എസ്എംഎസ് അയക്കാനും വേറെ പണം വേണം. എയർടെൽ, വോഡഫോൺ, ഐഡിയ, ബിഎസ്എൻഎൽ അങ്ങനെ ഒരുപിടി വമ്പന്മാർ ഇന്ത്യൻ വിപണി ഭറിച്ച് കോടികൾ ലാഭമുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന കാലം. അതിൽ വോഡഫോൺ എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ നമ്മുടെ മനസ്സിലേക്ക് ഓടിയെത്തുക ആ ക്യൂട്ട് പഗ്ഗ് നായക്കുട്ടിയെയും, വെള്ളക്കുപ്പായമിട്ട ആ ‘സൂസൂ’ (ZooZoo) പരസ്യങ്ങളെയുമായിരിക്കും. ബ്രിട്ടനിൽ ജനിച്ച വോഡഫോൺ, 2007-ൽ ‘ഹച്ചിനെ’ കോടികൾ കൊടുത്ത് വാങ്ങി ഇന്ത്യയിൽ വലിയൊരു സാമ്രാജ്യം തന്നെ കെട്ടിപ്പടുത്തിരുന്നു. അതേസമയം മറുവശത്ത്, ആദിത്യ ബിർള ഗ്രൂപ്പിന്റെ കരുത്തുറ്റ ‘ഐഡിയ സെല്ലുലാർ’ എന്ന ബ്രാൻഡ് “വാട്ട് ആൻ ഐഡിയ സർജി!” എന്ന ഒറ്റ ഡയലോഗിലൂടെ സാധാരണക്കാരുടെ നെഞ്ചിൽ ഇടംപിടിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് വരിക്കാരുമായി ഇവർ രണ്ടുപേരും ഇന്ത്യൻ വിപണിയിലെ രാജാക്കന്മാരായി വാഴുകയായിരുന്നു.
എന്നാൽ 2016 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇന്ത്യൻ ടെലികോം ചരിത്രത്തെയാകെ മാറ്റിമറിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വലിയ കൊടുങ്കാറ്റ് വീശിയടിച്ചു. അതായിരുന്നു റിലയൻസ് ജിയോയുടെ വരവ്. തികച്ചും സൌജന്യമായ വോയ്‌സ് കോളുകൾ, അൺലിമിറ്റഡ് 4G ഇന്റർനെറ്റ്, വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാത്ത അത്രയും കുറഞ്ഞ റീച്ചാർജ് നിരക്കുകൾ. ജിയോ കൊണ്ടുവന്ന ഈ വിപ്ലവം ഇന്ത്യൻ ജനതയെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ഞെട്ടിച്ചു കളഞ്ഞു. മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് വോഡഫോണും ഐഡിയയും ഉപേക്ഷിച്ച് ജിയോയിലേക്ക് മാറിയത്. വിപണിയിൽ ഒരു വലിയ വിലയുദ്ധം തന്നെ ആരംഭിച്ചു. അതോടെ വോഡഫോണിന്റെയും ഐഡിയയുടെയും വരുമാനം കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞു. ഒരു വശത്ത് വരിക്കാരെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു, മറുവശത്ത് പുതിയ 4G നെറ്റ്‌വർക്ക് നിർമ്മിക്കാൻ കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ നിക്ഷേപം വേണം, അതിനൊപ്പം തന്നെ ഗവൺമെന്റിലേക്ക് അടയ്‌ക്കേണ്ട സ്പെക്ട്രം ഫീസും. ഈ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിൽ ഒറ്റയ്ക്കൊറ്റയ്ക്ക് പോരാടിയാൽ തകർന്നുപോകുമെന്ന് ഈ രണ്ട് വമ്പന്മാർക്കും മനസ്സിലായി. അങ്ങനെയാണ് ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ പഴയ എതിരാളികൾ കൈകോർക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത്.
അങ്ങനെ 2017-ൽ അവർ ആ ചരിത്രപരമായ പ്രഖ്യാപനം നടത്തി; വോഡഫോണും ഐഡിയയും ഒന്നാകുന്നു. 2018-ൽ ലയനം പൂർത്തിയായപ്പോൾ 40 കോടിയിലധികം വരിക്കാരുമായി ‘വോഡഫോൺ ഐഡിയ ലിമിറ്റഡ്’ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ടെലികോം കമ്പനിയായി മാറി. തുടക്കത്തിൽ വോഡഫോൺ ഗ്രൂപ്പിന് 45 ശതമാനവും ബിർള ഗ്രൂപ്പിന് 26 ശതമാനവും ഓഹരികളാണ് ഈ കമ്പനിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. രണ്ട് വലിയ കമ്പനികൾ ഒന്നായപ്പോൾ ചെലവുകൾ കുറയ്ക്കാനും ടവറുകൾ പങ്കിടാനും അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഈ പുതിയ തുടക്കം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ വേണ്ടി 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ അവർ തങ്ങളുടെ ബ്രാൻഡ് പൂർണ്ണമായും പുതുക്കിപ്പണിതു. വോഡഫോണിന്റെ ‘V’ യും ഐഡിയയുടെ ‘i’ യും ചേർത്തുവെച്ച് ‘Vi’ (വി) എന്ന ഒറ്റ ബ്രാൻഡായി അവർ ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നെത്തി.
പക്ഷേ, ലയനം കൊണ്ട് മാത്രം എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങളും തീർന്നില്ല. കടങ്ങളുടെ വലിയൊരു മല തന്നെ കമ്പനിക്ക് മുന്നിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിനിടയിലാണ് സുപ്രീം കോടതിയിൽ നിന്നുള്ള എജിആർ (AGR – Adjusted Gross Revenue) സംബന്ധിച്ച വിധി വരുന്നത്. ലൈസൻസ് ഫീസിനത്തിലും സ്പെക്ട്രം ചാർജ് ഇനത്തിലും പതിനായിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപ ഗവൺമെന്റിലേക്ക് Vi അടയ്‌ക്കേണ്ടി വന്നു. ഇത് കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയെ बुरीമായി ബാധിച്ചു. കടം ലക്ഷം കോടികൾ കവിഞ്ഞതോടെ, പണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ രാജ്യവ്യാപകമായി 5G നെറ്റ്‌വർക്ക് എത്തിക്കുന്നതിലും Vi ഏറെ പിന്നിലായിപ്പോയി. ഈ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിൽ കടം വീട്ടുന്നതിനായി ഗവൺമെന്റിന് വലിയൊരു ശതമാനം ഓഹരികൾ വിട്ടുനൽകേണ്ടി വരികയും ചെയ്തു. ഇന്ന് ജിയോയോടും എയർടെല്ലിനോടും കടുത്ത മത്സരം നേരിട്ടുകൊണ്ട്, 20 കോടിയിലധികം വരുന്ന തങ്ങളുടെ വരിക്കാരെ നിലനിർത്താനും 5G സാങ്കേതികവിദ്യ വിപുലീകരിക്കാനുമുള്ള കഠിനശ്രമത്തിലാണ് Vi. ഒരു കാലത്ത് വിപണി ഭരിച്ച സിംഹങ്ങൾ പോലും പുതിയൊരു സാങ്കേതികവിദ്യയോടും അപ്രതീക്ഷിതമായ മത്സരത്തോടും പൊരുതിനിൽക്കാൻ എത്രത്തോളം കഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് Vi-യുടെ ഈ ബിസിനസ്സ് ചരിത്രം.
