രാവിലെ കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ വളരെ അത്ഭുതകരമായ അല്ലെങ്കിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സ്വപ്നത്തിന്റെ അവസാന രംഗമായിരിക്കും മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക. എന്നാൽ ബെഡിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് മുഖം കഴുകാൻ എത്തുമ്പോഴേക്കും ആ സ്വപ്നം എന്തായിരുന്നുവെന്ന് ഓർത്തെടുക്കാൻ എത്ര ശ്രമിച്ചാലും കഴിയില്ല. തലച്ചോറിന്റെ ഏതോ ഒരു കോണിൽ അത് ഉണ്ടെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും ഒരു നിഴൽ പോലെ അത് മാഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ടാകും. ഉണർന്ന് വെറും അഞ്ച് മിനിറ്റിനുള്ളിൽ നമ്മൾ കണ്ട സ്വപ്നങ്ങളുടെ 50 ശതമാനവും, പത്ത് മിനിറ്റാകുമ്പോഴേക്കും 90 ശതമാനവും പൂർണ്ണമായി മറന്നുപോകുമെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. എന്തുകൊണ്ടാണ് നമ്മൾ ഇത്രയും വികാരഭരിതമായി കാണുന്ന സ്വപ്നങ്ങൾ നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ഓർമ്മയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത് എന്ന് ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ഇതിനു പിന്നിലെ പ്രധാന കാരണം നമ്മുടെ തലച്ചോറിന്റെ ഘടനയും ഉറക്ക സമയത്തെ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളുമാണ്. നമ്മൾ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി സ്വപ്നങ്ങൾ കാണുന്നത് ഉറക്കത്തിന്റെ ‘ആർ.ഇ.എം’ (Rapid Eye Movement – REM) ഘട്ടത്തിലാണ്. ഈ സമയത്ത് ഓർമ്മകളെ ദീർഘകാലത്തേക്ക് സംഭരിച്ചു വെക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന നോർഅഡ്രിനാലിൻ (Norepinephrine) എന്ന ന്യൂറോട്രാൻസ്മിറ്ററിന്റെ അളവ് തലച്ചോറിൽ വളരെ കുറവായിരിക്കും. പുതിയ വിവരങ്ങൾ ഓർമ്മച്ചെപ്പിലേക്ക് റെക്കോർഡ് ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ രാസവസ്തുക്കൾ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ, നമ്മൾ കാണുന്ന അനുഭവങ്ങൾ ഹ്രസ്വകാല ഓർമ്മകളിൽ (Short-term memory) മാത്രം താൽക്കാലികമായി തങ്ങിനിൽക്കുകയും ഉണരുന്നതോടെ അത് പെട്ടെന്ന് മാഞ്ഞുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
മറ്റൊരു പ്രധാന ശാസ്ത്രീയ കാരണം തലച്ചോറിലെ ‘ഹിപ്പോകാമ്പസ്’ (Hippocampus) എന്ന ഭാഗത്തിന്റെ പ്രവർത്തനമാണ്. പുതിയ ഓർമ്മകളെ ദീർഘകാല ഓർമ്മകളാക്കി മാറ്റാൻ ചുക്കാൻ പിടിക്കുന്നത് ഹിപ്പോകാമ്പസാണ്. എന്നാൽ നമ്മൾ ഉറങ്ങുമ്പോൾ തലച്ചോറിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും ഒരേ സമയം ഉറങ്ങാറില്ല. ഉറക്കത്തിൽ ഹിപ്പോകാമ്പസ് പുതിയ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിന് പകരം മുൻപ് നടന്ന കാര്യങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്ന ജോലിയിലായിരിക്കും. ഉണരുന്ന നിമിഷത്തിൽ ഹിപ്പോകാമ്പസ് പൂർണ്ണമായി ഉണർന്ന് പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കാൻ ഏതാനും മിനിറ്റുകൾ എടുക്കും. ഈ ഇടവേളയിലാണ് കണ്ട സ്വപ്നം മാഞ്ഞുപോകുന്നത്.
കൂടാതെ, ഉണർന്നയുടൻ നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ പെട്ടെന്ന് ചുറ്റുപാടുകളിലേക്ക് മാറുന്നതും ഇതിന് കാരണമാകുന്നുണ്ട്. അലാറത്തിന്റെ ശബ്ദം, ഫോൺ നോക്കൽ, അല്ലെങ്കിൽ അന്നത്തെ ദിവസത്തെ ജോലികളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾ എന്നിവ തലച്ചോറിലേക്ക് കടന്നുവരുമ്പോൾ, അതീവ ദുർബലമായ സ്വപ്ന ഓർമ്മകളെ തലച്ചോറ് ‘ആവശ്യമില്ലാത്ത വിവരം’ (Unimportant data) ആയി കണക്കാക്കി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, ഉണരുമ്പോൾ കണ്ട സ്വപ്നം മറന്നുപോകുന്നത് തലച്ചോറിന്റെ ഏതെങ്കിലും തരാറുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് അനാവശ്യ ചിന്തകൾ കൊണ്ട് ഓർമ്മശക്തി നിറഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാൻ തലച്ചോറ് തന്നെ സ്വയം ചെയ്യുന്ന ഒരു സ്വാഭാവിക ക്ലീനിംഗ് പ്രക്രിയയാണ്!
