“സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിലെ പ്രൗഢമായ ക്ലാസ് മുറികൾ; അവിടെ ഇലക്ട്രിക്കൽ എൻജിനീയറിങ്ങിന്റെ പുത്തൻ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പഠിച്ച്, അമേരിക്കയിൽ ശോഭനമായ ഒരു ഭാവി സ്വപ്നം കണ്ടിരുന്ന ഇരുപത്തിയൊന്നുകാരനായ ഒരു മലയാളി-ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർത്ഥി! എന്നാൽ 1966-ൽ നാട്ടിൽ നിന്ന് പറന്നെത്തിയ ആ ഒരൊറ്റ ഫോൺ കോൾ അയാളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ സകല കണക്കുകൂട്ടലുകളെയും തലകീഴായി മറിച്ചു. പിതാവിന്റെ ആകസ്മിക വിയോഗം! പഠനം പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അമൽനേർ എന്ന കൊച്ചു ഗ്രാമത്തിലെ പൊടിപിടിച്ച ആ പാചക എണ്ണ ഫാക്ടറിയിലേക്ക് അയാൾ തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ, ഓഹരി ഉടമകൾ പോലും ആ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ മുഖത്തുനോക്കി പരിഹസിച്ചു—’ഇത്രയും ചെറിയ പയ്യന് ഈ ഫാക്ടറി നടത്താൻ എന്ത് വിവരമുണ്ട്? കൈയിലുള്ള ഓഹരികൾ വിറ്റ് സ്ഥലം വിടുന്നതാണ് ഇവന് നല്ലത്!’ എന്നാൽ പരിഹാസങ്ങൾക്കും സംശയങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ പതറാതെ, സ്വന്തം അച്ഛൻ കപ്പലണ്ടിയും സൂര്യകാന്തിയും ആട്ടി വിറ്റിരുന്ന ആ എണ്ണക്കമ്പനിയെ, ലോകം അണ്ണാക്കിൽ വിരൽവെച്ചുപോയ ഒരു ആഗോള ഐ.ടി. സാമ്രാജ്യമാക്കി മാറ്റിയെഴുതിയ ആ നിശബ്ദ വിപ്ലവകാരി—അതാണ് അസിം പ്രേംജി (Azim Premji)!”
കഥയുടെ തുടക്കം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മുൻപുള്ള 1945-ലാണ്. അസിം പ്രേംജിയുടെ പിതാവായ മുഹമ്മദ് ഹാഷം പ്രേംജി മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു കൊച്ചു പട്ടണത്തിൽ ‘വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ വെജിറ്റബിൾ പ്രൊഡക്ട്സ് ലിമിറ്റഡ്’ (Western India Vegetable Products Limited) എന്ന പേരിൽ ഒരു എണ്ണ നിർമ്മാണ കമ്പനി ആരംഭിച്ചു. കർഷകരിൽ നിന്ന് നിലക്കടലയും എള്ളും വാങ്ങി വനസ്പതിയും സസ്യ എണ്ണകളും നിർമ്മിച്ച് ‘കിസാൻ’ (Kisan) എന്ന പേരിൽ ടിന്നുകളിലാക്കി വിൽക്കുകയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രധാന ബിസിനസ്സ്. എന്നാൽ 1966-ൽ പിതാവിന്റെ മരണത്തോടെ ഫാക്ടറിയുടെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടിവന്ന അസിം പ്രേംജി ആ എണ്ണപ്പാട്ടകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിക്കൂടാൻ തയ്യാറല്ലായിരുന്നു. വിപണിയിലെ ഉപഭോക്താക്കളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി പഠിച്ച അദ്ദേഹം എണ്ണക്കമ്പനിയെ വൈവിധ്യവൽക്കരണത്തിന്റെ പുതിയ പാതകളിലേക്ക് നയിച്ചു. എണ്ണയിൽ നിന്ന് സോപ്പുകളിലേക്കും വ്യക്തിഗത പരിചരണ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിലേക്കും കമ്പനി കടന്നു; അങ്ങനെയാണ് ഓരോ മലയാളി വീടുകളിലും ഇന്നും സുഗന്ധം പരത്തുന്ന ‘സന്തൂർ’ (Santoor) എന്ന വിഖ്യാത സോപ്പ് ബ്രാൻഡ് പിറവിയെടുക്കുന്നത്. ഹൈഡ്രോളിക് സിലിണ്ടറുകളും വ്യാവസായിക എൻജിനീയറിംഗ് ഉപകരണങ്ങളും നിർമ്മിക്കാൻ ‘വിൻട്രോൾ’ (Wintrol) എന്ന പേരിൽ തുടങ്ങിയ സംരംഭം പിന്നീട് പടർന്നുപന്തലിച്ച ഒരു ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ എൻജിനീയറിംഗ് വിഭാഗമായി മാറി.
എന്നാൽ, ഈ വിജയങ്ങളിലൊന്നും തൃപ്തിപ്പെടാതെ കാത്തിരുന്ന അസിം പ്രേംജിയുടെ ബിസിനസ്സ് ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ആ വിപ്ലവ വഴിത്തിരിവ് സംഭവിക്കുന്നത് 1970-കളുടെ അവസാനത്തിലാണ്. അന്നത്തെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ കർശനമായ നിയമങ്ങളെത്തുടർന്ന് കമ്പ്യൂട്ടർ ലോകത്തെ അനിഷേധ്യ രാജാവായ ഐ.ബി.എം (IBM) ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ ബിസിനസ്സ് പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിച്ച് നാടുവിട്ടു. ഇന്ത്യൻ വിപണിയിൽ പെട്ടെന്ന് ഒരു വലിയ കമ്പ്യൂട്ടർ ശൂന്യത രൂപപ്പെട്ടു. ബാങ്കുകളോ ഓഫീസുകളോ എന്തിന് സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ പോലുമോ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കായി ഇരുട്ടിൽ തപ്പിയ ആ സുവർണ്ണാവസരം കൃത്യമായി വായിച്ചെടുത്തത് ഒരു ടെക്നോളജി ഭീമനല്ലായിരുന്നു, മറിച്ച് പാചക എണ്ണയും സോപ്പും വിറ്റിരുന്ന അതേ പ്രേംജിയായിരുന്നു! തങ്ങളുടെ കമ്പനിയുടെ വലിയ പേര് ചുരുക്കി ‘വിപ്രോ’ (Wipro) എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ മൈക്രോപ്രൊസസ്സറുകളും മിനി കമ്പ്യൂട്ടറുകളും നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. എണ്ണയാട്ടിയിരുന്ന ഫാക്ടറിയുടെ പിന്നാമ്പുറത്ത് നിന്ന് ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ അത്യാധുനിക കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ അസംബിൾ ചെയ്ത് വിപണിയിലെത്തിച്ച ആ ധീരമായ തീരുമാനം ഇന്ത്യൻ വ്യവസായ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ മാസ്റ്റർ സ്ട്രോക്കായി മാറി.
ഹാർഡ്‌വെയർ വിപണി കീഴടക്കിയെങ്കിലും, ലോകം മുന്നോട്ടുപോകുന്നത് സോഫ്റ്റ്‌വെയറിലൂടെയാണെന്ന് അദ്ദേഹം മുൻകൂട്ടി കണ്ടു. 1990-കളിൽ ആഗോളതലത്തിൽ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സേവനങ്ങളും ഐ.ടി. കൺസൾട്ടിംഗും നൽകുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര മോഡലിലേക്ക് വിപ്രോ ചുവടുമാറ്റി. ഭൗതിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിൽ നിന്ന് കമ്പനികൾക്ക് ഡിജിറ്റൽ പരിഹാരങ്ങൾ നൽകുന്ന സേവന ബിസിനസ്സിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റം വിപ്രോയെ ഒരു ആഗോള ശക്തിയാക്കി. 2000 ഒക്ടോബറിൽ അമേരിക്കയിലെ ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ (NYSE) വിപ്രോയുടെ ഓഹരികൾ ചരിത്രപരമായ ബെല്ലടിച്ച് ലിസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. പിന്നീട്, ടെക്നോളജിയിൽ കൂടുതൽ കരുത്തോടെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനായി 2013-ൽ സോപ്പും എണ്ണയും അടക്കമുള്ള ഐ.ടി. ഇതര ബിസിനസ്സുകളെ വിപ്രോ ലിമിറ്റഡിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും വേർപെടുത്തി മറ്റൊരു സ്വതന്ത്ര കമ്പനിയാക്കി മാറ്റി.
എന്നാൽ, സമ്പത്ത് വാരിക്കൂട്ടി കോടീശ്വരന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നതിലുമപ്പുറം അസിം പ്രേംജി ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലാളിത്യവും ജീവകാരുണ്യവും കൊണ്ടായിരുന്നു. 2001-ൽ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവും താഴേത്തട്ടിലുള്ള മനുഷ്യരുടെ ജീവിതവും മെച്ചപ്പെടുത്താനായി ‘അസിം പ്രേംജി ഫൗണ്ടേഷൻ’ രൂപീകരിച്ച അദ്ദേഹം, തന്റെ കമ്പനിയിലെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തിന്റെ 66 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന വൻ സമ്പാദ്യമാണ് നാടിന്റെ നന്മയ്ക്കായി വിട്ടുകൊടുത്തത്. ഇന്ന് മകൻ റിഷാദ് പ്രേംജിയും പ്രൊഫഷണൽ മാനേജ്‌മെന്റും ചേർന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് ടെക്കികളുമായി വിപ്രോയെ നയിക്കുമ്പോഴും, ആ ചരിത്രം ബാക്കിവെക്കുന്നത് ഒന്നാണ്—സാഹചര്യങ്ങളുടെ മാറ്റത്തെ മുൻകൂട്ടി കാണാൻ കണ്ണുകളും, തോൽക്കാൻ മനസ്സില്ലാത്ത ധൈര്യവുമുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു സാധാരണ എണ്ണക്കമ്പനിയുടെ വരാന്തയിൽ നിന്നും ലോകം തൊഴുകൈയോടെ നോക്കിനിൽക്കുന്ന സുവർണ്ണ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ പടുത്തുയർത്താൻ ആർക്കും സാധിക്കും! 💻🌻👑
