1963-ൽ തുർക്കിയിലെ കപ്പഡോഷ്യയിലുള്ള ഒരു സാധാരണക്കാരൻ തന്റെ വീടിന്റെ ബേസ്‌മെന്റ് നവീകരിക്കാനായി ഒരു ഭിത്തി തകർത്തപ്പോൾ, അതിനു പിന്നിൽ പതിയിരുന്നത് ഒരു രഹസ്യ വാതിലായിരുന്നു. അന്ധകാരത്തിലേക്ക് നീളുന്ന ആ ഇടുങ്ങിയ ഇടനാഴിയിലൂടെ ടോർച്ചുമായി ഇറങ്ങിപ്പോയ അദ്ദേഹം എത്തിയത് ഒരു മുറിയിലേക്കല്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് എട്ടിലധികം നിലകളിലായി പടർന്നുപന്തലിച്ചു കിടക്കുന്ന, പതിനായിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ഒളിച്ചുതാമസിച്ചിരുന്ന ഒരു കൂറ്റൻ ഭൂഗർഭ നഗരത്തിലേക്കാണ്—ഡെറിൻകുയു! ആ അത്ഭുതത്തിന്റെ പടവുകൾ ഓരോന്നായി ഇറങ്ങി ഇരുണ്ട ഭൂഗർഭത്തിലേക്ക് ഞാൻ ആദ്യമായി കാലെടുത്തു വെച്ചപ്പോൾ, വല്ലാത്തൊരു വിറയലോടെയാണ് ശ്വാസമെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞത്.
സൂര്യപ്രകാശം തട്ടി തിളങ്ങുന്ന കൂൺപോലുള്ള ‘ഫെയറി ചിമ്മിനികളും’ വിചിത്ര രൂപത്തിലുള്ള പാറക്കെട്ടുകളും നിറഞ്ഞ കപ്പഡോഷ്യയുടെ പുറംഭൂമി കാണുമ്പോൾത്തന്നെ ഏതോ സാങ്കൽപ്പിക അന്യഗ്രഹത്തിലെത്തിയതുപോലെ തോന്നും. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് എർസിയസ്, ഹസൻ എന്നീ അഗ്നിപർവതങ്ങൾ ചീറ്റിത്തെറിച്ച ലാവയും ചാരവും തണുത്തുറഞ്ഞ് രൂപപ്പെട്ട ‘ടഫ്’ (Tuff) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മൃദുവായ അഗ്നിപർവത പാറകളാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ രഹസ്യം. വായുവുമായി സമ്പർക്കം വരുമ്പോൾ കാഠിന്യമേറുമെങ്കിലും, കൊത്തിയെടുക്കാൻ കളിമണ്ണുപോലെ വഴങ്ങുന്ന ഈ സവിശേഷ ശിലാവ്യവസ്ഥയിലാണ് ബി.സി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫ്രിജിയൻ ജനതയും പിന്നീട് റോമൻ-അറബ് അധിനിവേശങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഓടിയെത്തിയ ആദ്യകാല ക്രിസ്ത്യൻ വിശ്വാസികളും തങ്ങളുടെ രക്ഷാകവചം തീർത്തത്.
തലകുനിച്ച് ഇടുങ്ങിയ കൽപ്പടവുകളിലൂടെ ഡെറിൻകുയുവിന്റെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ വായുവിന്റെ തണുപ്പ് കൂടിവന്നു. ഭൂനിരപ്പിൽനിന്ന് ഏകദേശം 85 മീറ്റർ ആഴംവരെ പടരുന്ന ഈ വിസ്മയത്തിൽ നിലവിൽ എട്ട് നിലകളാണ് സഞ്ചാരികൾക്കായി തുറന്നുകൊടുത്തിട്ടുള്ളത്. ആദ്യ നിലകളിൽ വീടുകളും അടുക്കളകളും ധാന്യപ്പുരകളും വീഞ്ഞുണ്ടാക്കുന്ന വലിയ ഭരണികളുമായിരുന്നെങ്കിൽ, താഴേക്ക് പോകുംതോറും തൊഴുത്തുകളും മീറ്റിംഗ് ഹാളുകളും കല്ലിൽ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വലിയൊരു ക്രിസ്ത്യൻ ക്രൂസിഫോം പള്ളിയും തെളിഞ്ഞുവന്നു. മുകളിൽ സൈന്യങ്ങൾ കൊന്നൊടുക്കലുകൾ നടത്തുമ്പോൾ, ഇവിടെ താഴെ കുട്ടികൾ പഠിക്കുകയും പ്രാർത്ഥനകൾ ഉയരുകയും മനുഷ്യർ ദൈനംദിന ജീവിതം നയിക്കുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു!
യാത്രയിൽ എന്നെ ഏറ്റവും അമ്പരപ്പിച്ചത് അവിടുത്തെ പ്രാചീന ശാസ്ത്രീയ എൻജിനീയറിംഗാണ്. ഇത്രയും ആഴത്തിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ശ്വാസംമുട്ടി മരിക്കാതിരിക്കാൻ അവർ നിർമ്മിച്ചത് 55 മീറ്ററിലധികം ആഴമുള്ള ലംബമായ വായുസഞ്ചാരക്കുഴികളാണ് (Ventilation shafts). പ്രകൃതിദത്തമായ വായുമർദ്ദത്തിന്റെ വ്യതിയാനം പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പുറത്തുനിന്നുള്ള തണുത്ത കാറ്റ് ഏറ്റവും താഴത്തെ നിലവരെ തുടർച്ചയായി എത്തിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ ശാസ്ത്രതത്വം! ഈ എയർ ഷാഫ്റ്റുകൾ തന്നെയാണ് ഭൂമിക്കടിയിലെ ശുദ്ധജല കിണറുകളായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. ശത്രുക്കൾ മുകളിൽനിന്ന് വെള്ളത്തിൽ വിഷം കലർത്താതിരിക്കാൻ ചില കിണറുകളുടെ നിയന്ത്രണം ഭൂഗർഭത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് മാത്രമേ സാധ്യമാകുമായിരുന്നുള്ളൂ എന്നറിയുമ്പോൾ അന്നത്തെ മനുഷ്യരുടെ അതിജീവനബുദ്ധി നമ്മെ വിറപ്പിച്ചു കളയും.
ഇടുങ്ങിയ ഇടനാഴികളുടെ ഓരോ തിരിവിലും എന്നെ തടഞ്ഞുനിർത്തിയത് കൂറ്റൻ വട്ടക്കല്ലുകളാൽ തീർത്ത വാതിലുകളാണ്. മിൽസ്റ്റോൺ പോലെയുള്ള ഈ കല്ലുവാതിലുകൾ അകത്തുനിന്നു മാത്രമേ ഉരുട്ടി അടയ്ക്കാൻ കഴിയൂ; പുറത്തുനിന്ന് വരുന്ന ഒരു സൈന്യത്തിനും ഇത് തള്ളിത്തുറക്കാനാവില്ല. കല്ലിന്റെ നടുവിലെ ദ്വാരത്തിലൂടെ കുന്തങ്ങൾ കടത്തി ശത്രുക്കളെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള തന്ത്രം കൂടിയായിരുന്നു അത്. ആ തണുത്ത പാറകളിൽ തൊട്ടുനിന്നപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ശത്രുക്കളുടെ കുളമ്പടിയൊച്ചകൾക്ക് കാതോർത്ത് ശ്വാസമടക്കിപ്പിടിച്ച് ആ കല്ലിനുപിന്നിൽ പതുങ്ങിയിരുന്ന മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് തൊട്ടറിയുന്നതുപോലെ തോന്നി.
ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് ആ ഇടുങ്ങിയ തുരങ്കങ്ങൾ താണ്ടി വീണ്ടും പുറത്തെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് കയറിവന്നപ്പോൾ എനിക്ക് അനുഭവപ്പെട്ടത് വെറുമൊരു ചരിത്രസ്ഥലം കണ്ടുമടങ്ങിയ യാത്രികന്റെ വികാരമല്ല. സ്വന്തം ജീവനും സംസ്കാരവും സംരക്ഷിക്കാൻ മനുഷ്യന്റെ നിശ്ചയദാർഢ്യം അഗ്നിപർവത പാറകളെപ്പോലും തുരന്ന് ഒരു അത്ഭുതലോകം സൃഷ്ടിച്ചതിന്റെ ജീവിക്കുന്ന തെളിവാണ് കപ്പഡോഷ്യ. ചരിത്രവും നിഗൂഢതയും ഒരുപോലെ വശീകരിക്കുന്ന ആ വഴികളിലൂടെ ഒരിക്കലെങ്കിലും നടന്നുനോക്കണം; കാരണം ഈ ഭൂമിയുടെ ആഴങ്ങളിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ തോൽക്കാത്ത അതിജീവനത്തിന്റെ രക്തം മരവിപ്പിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ കഥകളാണ്.
