ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കിടപ്പ്, ജനസംഖ്യ, സാമ്പത്തിക വളർച്ച, സൈനിക കരുത്ത്, സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റം, നയതന്ത്ര സ്വാധീനം എന്നിവയുടെ അസാധാരണമായ സംയോജനമാണ് ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രാധാന്യം അനുദിനം വർധിപ്പിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യയ്ക്ക് പശ്ചിമേഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, കിഴക്കനേഷ്യ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ തന്ത്രപ്രധാനമായ സ്ഥാനമാണുള്ളത്; ലോകത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സമുദ്ര വ്യാപാര-ഊർജ്ജ പാതകൾക്ക് തൊട്ടടുത്താണ് നമ്മുടെ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനസംഖ്യയും ഉപഭോക്തൃ വിപണിയും, അതിവേഗം വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും, ആണവക്കരുത്തുമുള്ള രാഷ്ട്രം. അതോടൊപ്പം ശക്തമായ സായുധ സേനയും, അഭിമാന ബഹിരാകാശ പദ്ധതികളും, വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ-സാങ്കേതിക മേഖലകളും കൈമുതലായുള്ള ഇന്ത്യ, കേവലമൊരു പ്രാദേശിക ശക്തി എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് വളർന്ന് ആഗോളക്രമത്തിലെ നിർണായക സാന്നിധ്യമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു.
പരസ്പരം പോരടിക്കുന്ന ഭൂരാഷ്ട്രീയ ചേരികൾക്കിടയിലും സൗഹൃദബന്ധങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് ഇന്ത്യയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്. ‘ക്വാഡ്’ (Quad) സഖ്യത്തിലൂടെ അമേരിക്ക, ജപ്പാൻ, ഓസ്‌ട്രേലിയ എന്നിവരുമായി ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ത്യ, റഷ്യയുമായുള്ള ദീർഘകാല തന്ത്രപരമായ ബന്ധം വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാതെ നിലനിർത്തുന്നു; ഒപ്പം ബ്രിക്സ് (BRICS) ഉൾപ്പെടെയുള്ള ബഹുമുഖ വേദികളിലൂടെ ചൈനയുമായി സംഭാഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും യൂറോപ്പ്, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ, ആഫ്രിക്ക, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവരുമായുള്ള പങ്കാളിത്തം കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണത്തിന്റെ (Strategic Autonomy) കാതൽ. തങ്ങളുടെ വിദേശനയം വാഷിങ്‌ടണോ മോസ്കോയോ ബെയ്ജിങ്ങോ നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ന്യൂഡൽഹി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പരമാധികാരവും സ്വന്തം ദേശീയ താൽപ്പര്യങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ ലോകത്തെ എല്ലാ പ്രമുഖ ശക്തികളുമായും സഹകരിക്കാനാണ് ഇന്ത്യ ശ്രമിക്കുന്നതും ഏതാണ്ട് വിജയിച്ചതും.
ഈ നയതന്ത്രത്തിൽ ‘ബ്രിക്സ്’ കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് ഏറെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ബ്രസീൽ, റഷ്യ, ഇന്ത്യ, ചൈന, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക എന്നിവ ചേർന്ന് തുടങ്ങിയ ഈ വേദി വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളുടെ വിപുലമായൊരു കൂട്ടായ്മയായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക ചേരി സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതല്ല ബ്രിക്സിന്റെ പ്രസക്തി. മറിച്ച്, സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങൾ വൈവിധ്യവത്കരിക്കാനും ഊർജ്ജ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനും വ്യാപാര-നിക്ഷേപങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും സാങ്കേതിക സഹകരണം വികസിപ്പിക്കാനുമുള്ള വേദിയാണത്. ആഗോള സ്ഥാപനങ്ങളിൽ വികസ്വര രാജ്യങ്ങൾക്ക് അർഹമായ പ്രാതിനിധ്യം നേടിയെടുക്കാനും സാധിക്കുന്ന കൂട്ടായ്മയാണെന്നതും ബ്രിക്സിന്റെ പ്രാധാന്യം ഇരട്ടിപ്പിക്കുന്നു.
ഊർജ്ജം, ധാതുക്കൾ, കാർഷിക വിഭവങ്ങൾ, മൂലധനം, അതിവേഗം വളരുന്ന വിപണികൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ രാജ്യങ്ങളുമായി ബ്രിക്സ് ഇന്ത്യയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. വിതരണ ശൃംഖലകൾ വൈവിധ്യവത്കരിക്കാനും ഏതെങ്കിലും ഒരു രാജ്യത്തെയോ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെയോ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാനും ഈ ബന്ധങ്ങൾ ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കും. ‘ന്യൂ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ബാങ്ക്’ (NDB) പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെയുള്ള വികസന വായ്പകളും സ്വന്തം കറൻസികളിൽ വ്യാപാരം നടത്താനുള്ള ധാരണകളും രാജ്യത്തിന് കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക വഴികൾ തുറന്നുനൽകുന്നു. എന്നാൽ, ഏറ്റുമുട്ടലുകളേക്കാൾ വൈവിധ്യവത്കരണത്തിനാണ് ഇന്ത്യ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. കാരണം, ഒരു വൻശക്തിയെ മാറ്റിനിർത്തി മറ്റൊന്നിനെ അന്ധമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥവും തന്ത്രപരവുമായ സ്വയംഭരണമാകില്ല.
ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥാനം ഈ സാമ്പത്തിക തന്ത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ എണ്ണ സമ്പന്നമായ പ്രദേശങ്ങളെ ഏഷ്യയിലെ വ്യാവസായിക വിപണികളുമായും ആഫ്രിക്ക, യൂറോപ്പ് എന്നിവയുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രമാണ്. ശക്തമായ നാവികസേന, മെച്ചപ്പെട്ട തുറമുഖങ്ങളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും, സമുദ്രതീര രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള വർധിച്ച പങ്കാളിത്തം എന്നിവ ഇൻഡോ-പസഫിക് മേഖലയിലെ സുരക്ഷയിലും ആഗോള വ്യാപാരത്തിലും ന്യൂഡൽഹിയുടെ പങ്ക് നിർണായകമാക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ തന്ത്രപരമായ ആഗോളശക്തിയാക്കി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
സാങ്കേതികവിദ്യ ഇതിന് മറ്റൊരു മാനം നൽകുന്നു. വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, ഡിജിറ്റൽ പൊതു അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ പണമിടപാടുകൾ, ഔഷധ നിർമ്മാണം, ബഹിരാകാശ പര്യവേക്ഷണം, നൂതന ഉൽപ്പാദന മേഖലകൾ എന്നിവയിലെല്ലാം ഇന്ത്യ ഇതിനകം മികവ് തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബ്രിക്സ് സഹകരണത്തിലൂടെ ചെലവുകുറഞ്ഞ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ആരോഗ്യ പരിപാലന മാതൃകകൾ, ഔഷധങ്ങൾ, നൂതന കാർഷിക രീതികൾ എന്നിവ ‘ഗ്ലോബൽ സൗത്ത്’ (Global South) രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഇന്ത്യക്ക് സാധിക്കും. ഇത് രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനങ്ങളിൽ മാത്രമൊതുങ്ങാതെ പ്രായോഗിക പരിഹാരങ്ങൾ നൽകിക്കൊണ്ടുള്ള സുദൃഢമായ സ്വാധീനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
വികസ്വര-ദരിദ്ര രാജ്യങ്ങളുടെ (ഗ്ലോബൽ സൗത്ത്) ശക്തമായ ശബ്ദമായി മാറുക എന്ന ഇന്ത്യയുടെ ലക്ഷ്യത്തിനും ബ്രിക്സ് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയും അന്താരാഷ്ട്ര ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സാമ്പത്തിക-ജനസംഖ്യാപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നില്ലെന്ന് ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി പരാതിപ്പെടുന്നുണ്ട്. യു.എൻ രക്ഷാസമിതിയുടെ പരിഷ്കരണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സമഗ്രമായ മാറ്റങ്ങൾക്കായി വാദിക്കാൻ ജി20-ക്കൊപ്പം ബ്രിക്സിലെ സ്ഥാനവും ഇന്ത്യക്ക് മികച്ച ആയുധമാണ്.
ചൈനയുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധമാണ് ബ്രിക്സിനെ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നത്. ഈ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ഒരേസമയം ബഹുമുഖ വേദികളിലെ പങ്കാളികളും ഏഷ്യയിലെ തന്ത്രപരമായ എതിരാളികളുമാണ്. അതിർത്തി തർക്കങ്ങളും മത്സരങ്ങളും ഇപ്പോഴും ഗൗരവമായി നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഒരു ആഗോള ശക്തിയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഇന്ത്യക്ക്, ആവശ്യമുള്ളിടത്ത് ചൈനയോട് ശക്തമായി മത്സരിക്കാനും താൽപ്പര്യങ്ങൾ ഒത്തുപോകുന്നിടത്ത് ചർച്ചകളിലൂടെ ഒത്തുതീർപ്പിലെത്താനുമുള്ള ആത്മവിശ്വാസമുണ്ട്. സ്വന്തം വിദേശനയത്തിന്റെ പരിധികൾ നിശ്ചയിക്കാൻ ബെയ്ജിങ്ങിനെ അനുവദിക്കാതെ തന്നെ, ഈ സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധം സമർത്ഥമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള വേദിയാണ് ഇന്ത്യക്ക് ബ്രിക്സ്.
അമേരിക്കയുമായും യൂറോപ്പുമായും സൗഹൃദം വളർത്തുമ്പോഴും റഷ്യയുമായി ഉറ്റബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കുന്നതും ഇതേ നയം തന്നെയാണ്. വ്യത്യസ്ത ധ്രുവങ്ങളിൽ നിൽക്കുന്നവരുമായി ഒരേസമയം ആശയവിനിമയം നടത്താനും സഹകരിക്കാനുമുള്ള ഈ വിവേകം ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നയതന്ത്ര നേട്ടമായി മാറുകയാണ്. പല തട്ടുകളായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ഇന്നത്തെ ലോകത്ത്, വിരുദ്ധ ചേരികളിലിരിക്കുന്ന വൻശക്തികളുമായി ഒരേസമയം ചർച്ചകൾ നടത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന് കാര്യമായ നയതന്ത്ര മുൻതൂക്കം ലഭിക്കുന്നു.
എങ്കിലും, ബ്രിക്സിനു മാത്രം ഇന്ത്യയെ ഒരു ആഗോള ശക്തിയാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വാധീനം നിലനിൽക്കുന്നത് സ്വന്തം അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ രാജ്യം എന്ത് കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു എന്നതിലാണ്. സുസ്ഥിരമായ സാമ്പത്തിക വളർച്ച, ഉൽപ്പാദനരംഗം, പ്രതിരോധ നിർമ്മാണം, ഊർജ്ജ സുരക്ഷ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ശാസ്ത്ര ഗവേഷണം, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, അർദ്ധചാലകങ്ങൾ (സെമികണ്ടക്ടർ), ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യ, വിദ്യാഭ്യാസം, സൈനിക നവീകരണം എന്നിവയായിരിക്കും ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ കരുത്ത് നിർണ്ണയിക്കുക.
കൂടുതൽ വിപണികളും വിഭവങ്ങളും പങ്കാളിത്തങ്ങളും നയതന്ത്ര സ്വാധീനവും നൽകിക്കൊണ്ട് ഈ ആഭ്യന്തര ശക്തികളെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കാൻ ബ്രിക്സിന് കഴിയും. അതോടൊപ്പം ക്വാഡ്, യൂറോപ്പുമായുള്ള ബന്ധം, റഷ്യയുമായും ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള പങ്കാളിത്തം, ആഫ്രിക്കൻ സഹകരണം, ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ നേതൃത്വം എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പര പൂരകങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ, കിഴക്കോ പടിഞ്ഞാറോ എന്ന് ഇന്ത്യക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതില്ല; സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യം ആർക്കും അടിയറവ് വെക്കാതെ ഇരു ചേരികളുമായും ഇടപഴകാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപരമായ നേട്ടം.
ലോകനേതാക്കളുമായി ശക്തമായ വ്യക്തിബന്ധം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാനുള്ള പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ കഴിവും ഇതിനോടൊപ്പം എടുത്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്. യു.എസ് പ്രസിഡന്റുമാർ, റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്ളാഡിമിർ പുടിൻ, പശ്ചിമേഷ്യൻ ഭരണാധികാരികൾ, യൂറോപ്യൻ നേതാക്കൾ എന്നിവരുമായി നേരിട്ടുള്ള ഊഷ്മള ബന്ധം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ, പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ഈ വ്യക്തിഗത നയതന്ത്രത്തിന് സാധിച്ചു.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഈ മാറ്റം ബ്രിക്സിനുള്ളിൽ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ച മാത്രമായി ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. മറിച്ച്, കൂടുതൽ ധ്രുവങ്ങളുള്ള ഇന്നത്തെ ലോകക്രമത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ ഒരു വൻശക്തിയായി ഇന്ത്യയുടെ ഉദയമാണ് ഇത് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. വരും പതിറ്റാണ്ടുകളിലെ ലോകം ഒന്നോ രണ്ടോ വൻശക്തികളുടെ മാത്രം കാൽക്കീഴിലാകില്ല. വാഷിങ്‌ടണും ബെയ്ജിങ്ങും അപ്പോഴും പ്രസക്തമായി തുടരും; യൂറോപ്പും റഷ്യയും പ്രാധാന്യത്തോടെ നിലനിൽക്കും; അതോടൊപ്പം മറ്റ് പ്രാദേശിക ശക്തികളും സ്വാധീനം നേടും. അങ്ങനെയൊരു ലോകത്ത്, ആഗോളതലത്തിലെ സുപ്രധാന പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത ലോക തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി ന്യൂഡൽഹി മാറുക എന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
ഇവിടെയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രവും സാമ്പത്തിക ഉണർവും സൈനിക കരുത്തും സാങ്കേതിക ശേഷിയും ബ്രിക്സ് നയതന്ത്രവും പരസ്പരം കൈകോർക്കുന്നത്. ബ്രിക്സ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് മറ്റൊരു മികച്ച മാധ്യമം ഒരുക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം ആഭ്യന്തര കരുത്ത് ആ മാധ്യമത്തിന് പൂർണ്ണത നൽകുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മറ്റ് പങ്കാളിത്തങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അന്താരാഷ്ട്ര വേദിയിലെ ഒരു പങ്കാളി എന്നതിൽ നിന്ന് മാറി ആഗോളക്രമത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പ്രധാന ശക്തികളിൽ ഒന്നായി സ്വയം മാറാൻ ഇത് ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കും.
