1947 ഒക്ടോബറിൽ ജമ്മു കശ്മീരിലേക്കുള്ള ഗോത്രവിഭാഗക്കാരുടെ കടന്നുകയറ്റത്തെത്തുടർന്ന് സ്രീനഗർ പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള പാകിസ്താന്റെ നീക്കത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഇന്ത്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ചരിത്രപ്രധാനമായ വ്യോമാക്രമണത്തിന്റെയും വിമാനമാർഗ്ഗമുള്ള സൈനിക നീക്കത്തിന്റെയും വിവരങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം കശ്മീർ ആരുമായി ലയിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്താനും തമ്മിൽ തർക്കങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈ നിർണ്ണായക സംഭവവികാസങ്ങൾ ഉണ്ടായത്. മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശമെന്ന നിലയിൽ കശ്മീർ തങ്ങളോട് ചേരുമെന്ന് പാകിസ്താൻ കണക്കുകൂട്ടിയിരുന്നെങ്കിലും, കശ്മീർ ഭരണകൂടം ഇന്ത്യയുമായി ലയിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതോടെയാണ് സംഘർഷങ്ങൾ രൂക്ഷമായത്. തുടർന്ന് കശ്മീരിന്റെ മേൽ അധികാരം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി പാകിസ്താൻ സർക്കാരിന്റെ പിന്തുണയോടെ നോർത്ത് വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രവിശ്യയിൽ നിന്നുള്ള ഗോത്രവിഭാഗക്കാർ ‘ഓപ്പറേഷൻ ഗുൽമാർഗ്’ എന്ന പേരിൽ കശ്മീരിലേക്ക് സായുധ മാർഗ്ഗം കടന്നുകയറുകയായിരുന്നു.
മുസാഫറാബാദ്, ഡോമെൽ, ഉറി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്ത അക്രമികൾ കശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനമായ ശ്രീനഗറിലേക്ക് മുന്നേറുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നത്. ശ്രീനഗർ പിടിച്ചെടുത്താൽ അത് മഹാരാജാവിന്റെ സർക്കാരിന് കനത്ത തിരിച്ചടിയാകുമെന്നും കശ്മീരിനെ വരുതിയിലാക്കാൻ കഴിയുമെന്നും പാകിസ്താൻ കരുതി. കൂടാതെ, കശ്മീർ ഉപഭൂമിയിലെ ഏക വിമാനത്താവളം ശ്രീനഗറിലായിരുന്നു സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. റോഡ് മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയുള്ള യാത്ര ദുഷ്കരമായിരുന്ന ആ കാലത്ത്, അതിവേഗം സൈന്യത്തെ എത്തിക്കാനും താഴ്വരയെ സംരക്ഷിക്കാനും ആ വിമാനത്താവളം സുരക്ഷിതമാക്കേണ്ടത് ഇന്ത്യയുടെ അടിയന്തര ആവശ്യമായിരുന്നു. ഒക്ടോബർ 26-ന് മഹാരാജാ ഹരിസിങ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള ലെയ്സൻ കരാപ്പത്രത്തിൽ ഒപ്പുവെച്ചതോടെ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന് കശ്മീരിൽ ഇടപെടാനുള്ള ഔദ്യോഗിക വഴി തെളിയുകയും ചെയ്തു.
തലസ്ഥാനത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതിനായി അടിയന്തരമായി സൈന്യത്തെ വ്യോമമാർഗ്ഗം എത്തിക്കാൻ ഡൽഹിയിൽ കനത്ത തയ്യാറെടുപ്പുകളാണ് നടന്നത്. ഡൽഹിയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ എത്താൻ ആഭ്യന്തര മന്ത്രി വല്ലഭ്ഭായ് പട്ടേൽ സിവിൽ വിമാനങ്ങൾക്ക് അടിയന്തര നിർദ്ദേശം നൽകുകയും, പ്രധാനമായും ഡാക്കോട്ട ട്രാൻസ്പോർട്ട് വിമാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ഇരുപത്തഞ്ചോളം വിമാനങ്ങൾ ഈ ദൗത്യത്തിനായി സജ്ജമാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ മലനിരകൾ നിറഞ്ഞ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതിയും ആശയവിനിമയ സൗകര്യങ്ങളോ ഇന്ധനവിതരണ സംവിധാനങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത അപരിചിതമായ ശ്രീനഗർ റൺവേയിൽ വിമാനങ്ങൾ ഇറക്കേണ്ടി വന്നതും ബ്രിട്ടീഷ് കമാൻഡർമാരുടെയും ഗവർണർ ജനറൽ പ്രഭു മൗണ്ട് ബാറ്റന്റെയും എതിർപ്പുകളെ മറികടന്നുകൊണ്ടുമായിരുന്നു ഈ ചരിത്ര ദൗത്യം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയത്.
1947 ഒക്ടോബർ 27-ന് ഡാക്കോട്ട വിമാനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ സൈനികരും ആയുധങ്ങളുമായി ശ്രീനഗറിൽ ഇറങ്ങിത്തുടങ്ങി. അടുത്ത മൂന്നാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ശക്തമായ സൈനിക നീക്കത്തിലൂടെ നവംബർ ആറോടെ മൂവായിരത്തിയഞ്ഞൂറോളം സൈനികരെ ശ്രീനഗറിൽ എത്തിക്കാൻ ഇന്ത്യക്ക് സാധിച്ചു. മണിക്കൂറുകൾ നീണ്ട ചെറുത്തുനിൽപ്പിൽ അക്രമികളെ പൂർണ്ണമായും തുരത്തിയോടിക്കാൻ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന് കഴിഞ്ഞു. തുടർന്ന് വെറും മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഉറി വരെ മുന്നേറി കശ്മീർ താഴ്വര പൂർണ്ണമായും സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ഇന്ത്യൻ സേനയ്ക്കായി. ഈ വേഗതയേറിയ വ്യോമാക്രമണം പാകിസ്താൻ നിരീക്ഷകരെയും ചരിത്രകാരന്മാരെയും ഒരുപോലെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും, ഇന്ത്യ ഈ പ്രതിസന്ധിയെ മുൻകൂട്ടി കണ്ട് പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നുവെന്ന തരത്തിലുള്ള വിലയിരുത്തലുകൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഈ സൈനിക നീക്കം പ്രതിസന്ധിഘട്ടങ്ങളിൽ അതിവേഗം ഇടപെടാനും സംഘർഷങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാനും വ്യോമഗതാഗതത്തിനുള്ള പങ്ക് എത്രത്തോളം വലുതാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതായി മാറി.
