പകൽ വെളിച്ചത്തിൽ നമ്മൾ മുകളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ കാണുന്ന മനോഹരമായ നീലാകാശം മനസ്സിന് എപ്പോഴും ഒരു പ്രത്യേക കുളിർമയാണ് നൽകുന്നത്. സൂര്യപ്രകാശത്തിന് ഒരു നിറവുമില്ലെന്നിരിക്കെ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ചുവപ്പോ പച്ചയോ മഞ്ഞയോ നിറങ്ങളൊന്നും വരാതെ എങ്ങനെയാണ് ഈ നീലനിറം മാത്രം ആകാശത്ത് പടർന്നു പന്തലിച്ചു നിൽക്കുന്നത്? കുട്ടിക്കാലം മുതൽ നമ്മൾ പലതവണ സ്വയം ചോദിച്ചിട്ടുള്ള, എന്നാൽ ഭൂരിഭാഗം പേർക്കും കൃത്യമായ ഉത്തരമറിയാത്ത ഒരു ചോദ്യമാണിത്. വെറുമൊരു നിഴൽക്കാഴ്ചയോ മായയോ അല്ലിത്, ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് സൂര്യന്റെ പ്രകാശരശ്മികൾ കടന്നുവരുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ ഒരു ശാസ്ത്ര പ്രതിഭാസമാണ് ആകാശത്തിന് ഈ ചന്തം നൽകുന്നത്.
സൂര്യനിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് എത്തുന്ന പ്രകാശം ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ വെളുത്ത നിറമുള്ളതാണെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് മഴവില്ലിലെ ഏഴ് നിറങ്ങളും (വിബ്ജിയോർ – VIBGYOR) ചേർന്നതാണ്. പ്രകാശം സഞ്ചരിക്കുന്നത് തരംഗങ്ങളായാണ് (waves). ഈ നിറങ്ങളിൽ ചുവപ്പ്, ഓറഞ്ച് തുടങ്ങിയ നിറങ്ങൾക്ക് തരംഗദൈർഘ്യം (wavelength) വളരെ കൂടുതലാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇവയ്ക്ക് തടസ്സങ്ങളെ മറികടന്ന് വലിയ ദൂരേക്ക് നേരെ സഞ്ചരിക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ നീല, വയലറ്റ് തുടങ്ങിയ നിറങ്ങളുടെ തരംഗദൈർഘ്യം വളരെ കുറവാണ്. സൂര്യപ്രകാശം ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അവിടെയുള്ള നൈട്രജൻ, ഓക്സിജൻ തുടങ്ങിയ വാതകങ്ങളുടെ തന്മാത്രകളിലും ചെറിയ പൊടിപടലങ്ങളിലും തട്ടി ഈ പ്രകാശരശ്മികൾക്ക് ദിശാമാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു.
ശാസ്ത്രലോകത്ത് ‘റേലി സ്കാറ്ററിംഗ്’ (Rayleigh Scattering) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രതിഭാസമാണിത്. തരംഗദൈർഘ്യം കുറഞ്ഞ നീല നിറത്തിലുള്ള പ്രകാശകിരണങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ വാതക തന്മാത്രകളിൽ തട്ടി എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും വൻതോതിൽ ചിതറിത്തെറിക്കുന്നു. ചുവപ്പ് നിറത്തേക്കാൾ നാല് മടങ്ങ് കൂടുതൽ വേഗതയിലാണ് നീല നിറം അന്തരീക്ഷത്തിൽ ചിതറുന്നത്. ഇങ്ങനെ അന്തരീക്ഷമാകെ നീല വെളിച്ചം നിറയുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ആകാശം നീലയായി നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
ഇവിടെ സ്വാഭാവികമായും ഒരു സംശയം തോന്നാം; നീല നിറത്തേക്കാൾ കുറഞ്ഞ തരംഗദൈർഘ്യമുള്ളത് വയലറ്റ് (ഊത) നിറത്തിനാണ്, അങ്ങനെയെങ്കിൽ ആകാശത്തിന് എന്തുകൊണ്ട് വയലറ്റ് നിറം ഉണ്ടാകുന്നില്ല? ഇതിന് പിന്നിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് കാരണങ്ങളാണുള്ളത്. ഒന്ന്, സൂര്യനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന പ്രകാശത്തിൽ വയലറ്റ് നിറത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ അളവ് നീല നിറത്തിനുണ്ട്. രണ്ടാമത്തെ കാരണം നമ്മുടെ കണ്ണിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. മനുഷ്യന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് വയലറ്റ് നിറത്തേക്കാൾ നീല നിറത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശേഷി (sensitivity) വളരെ കൂടുതലാണ്. ഈ രണ്ട് കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ആകാശം നമുക്ക് വയലറ്റ് നിറത്തിന് പകരം തെളിഞ്ഞ നീലനിറത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്നത്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ സൂര്യൻ ചക്രവാളത്തോട് അടുക്കുമ്പോൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിന് കൂടുതൽ ദൂരം അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരികയും, നീല നിറം പൂർണ്ണമായും ചിതറിപ്പോയി തരംഗദൈർഘ്യം കൂടിയ ചുവപ്പും ഓറഞ്ചും നിറങ്ങൾ മാത്രം നമ്മുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് കൊണ്ടാണ് സന്ധ്യാസമയം ആകാശം ചുവന്നുതുടുക്കുന്നത്.
