മഴ തകർത്തുപെയ്യുന്ന ഒരു ജൂലൈ മാസം. മുംബൈയിലെ പ്രശസ്തമായ ബ്രീച്ച് കാൻഡി ആശുപത്രിക്ക് മുന്നിൽ കൊടും മഴയെപ്പോലും അവഗണിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ തടിച്ചുകൂടിയിരിക്കുകയാണ്. ആ കൂട്ടത്തിൽ തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ ജീവനായി സ്വന്തം കൈയോ കാലോ വരെ ദാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി വന്നവരുണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തെ ആരാധനാലയങ്ങളിൽ പ്രാർത്ഥനകൾ മാത്രമുയർന്ന നാളുകൾ. 1982-ൽ ‘കൂലി’ എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിങ്ങിനിടയിൽ വയറ്റിൽ മാരകമായി പരിക്കേറ്റ്, മരണത്തിന്റെ വിരൽത്തുമ്പിൽ നിന്ന് ഒരു ജനത മുഴുവൻ നെഞ്ചിലേറ്റിയ പ്രാർത്ഥനകളുടെ കരുത്തിൽ ആ മനുഷ്യൻ ജീവനിലേക്ക് നടന്നു കയറി. അതെ, അയാൾക്ക് മരണത്തെപ്പോലും തോൽപ്പിക്കേണ്ടി വന്നു; കാരണം അയാൾ വെറുമൊരു നടനായിരുന്നില്ല, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വികാരമായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ഒരേയൊരു ‘ബിഗ്ബി’…., അമിതാഭ് ബച്ചൻ!
ഈ മഹാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തുടക്കം പക്ഷേ അത്ര ലളിതമായിരുന്നില്ല. വിഖ്യാത ഹിന്ദി കവി ഹരിവംശ് റായ് ബച്ചന്റെയും തേജി ബച്ചന്റെയും മകനായി പ്രയാഗ്‌രാജിൽ ജനിച്ച അമിതാഭ്, രൂപത്തിലും ഭാവത്തിലും മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായിരുന്നു. അലഹബാദിലെയും നൈനിറ്റാളിലെയും പഠനത്തിന് ശേഷം ഡൽഹി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്ര ബിരുദം നേടി പുറത്തിറങ്ങിയ ആ ആറടി രണ്ടിഞ്ചുകാരൻ യുവാവിന്റെ ഉള്ളിൽ സിനിമയെന്ന വലിയൊരു സ്വപ്നമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പ്രശസ്തമായ പൃഥ്വി തിയേറ്ററിന്റെ വാതിലുകൾ പോലും അവന് മുന്നിൽ തുറന്നില്ല. ഒടുവിൽ ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോയിൽ ഒരു ന്യൂസ് റീഡർ ആകാൻ ചെന്നപ്പോൾ അവിടുത്തെ അധികാരികൾ പറഞ്ഞു—”നിങ്ങളുടെ ഈ ഘനഗംഭീരമായ ശബ്ദം റേഡിയോയ്ക്ക് പറ്റിയതല്ല!” അന്ന് റേഡിയോക്കാർ തള്ളിക്കളഞ്ഞ അതേ ശബ്ദമാണ് പിൽക്കാലത്ത് കോടിക്കണക്കിന് പ്രേക്ഷകരെ റോമാഞ്ചം കൊള്ളിച്ച ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സിഗ്നേച്ചർ ബാരിറ്റോൺ ശബ്ദമായി മാറിയത് എന്നത് കാലത്തിന്റെ കാവ്യനീതി.
സിനിമയിൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒരിടം കണ്ടെത്താൻ കൊൽക്കത്തയിലെ ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള ബിസിനസ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ജോലി പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് അയാൾ മുംബൈയിലെത്തി. 1969-ൽ മൃണാൾ സെന്നിന്റെ ‘ഭുവൻ ശോമേ’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു വോയ്‌സ് നറേറ്ററായിട്ടായിരുന്നു തുടക്കം. അതേവർഷം ‘സാത് ഹിന്ദുസ്ഥാനി’യിലൂടെ ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി. പിന്നീട് രാജേഷ് ഖന്നയ്ക്കൊപ്പം അഭിനയിച്ച ‘ആനന്ദ്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡോക്ടറുടെ വേഷം അമിതാഭിന് മികച്ച സഹനടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടിക്കൊടുത്തു. എങ്കിലും ഭാഗ്യം അയാളെ തുണച്ചിരുന്നില്ല. തുടർച്ചയായ പരാജയങ്ങൾ മാത്രം ബാക്കിയായപ്പോൾ, മുപ്പതാം വയസ്സിലും സിനിമയിൽ ഒന്നുമാകാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ‘പരാജയപ്പെട്ട പുതുമുഖം’ എന്ന് സിനിമാലോകം അയാളെ വിധിഴുതി.
പക്ഷേ, കൊടുങ്കാറ്റിന് മുൻപുള്ള ശാന്തതയായിരുന്നു അത്. എഴുത്തുകാരായ സലിം-ജാവേദ് കൂട്ടുകെട്ട് അമിതാഭിലെ പ്രതിഭയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പ്രണയനായകന്മാർ മാത്രം വാണിരുന്ന ബോളിവുഡിലേക്ക്, വ്യവസ്ഥിതികളോട് കലഹിക്കുന്ന ഒരു നായകന്റെ തിരക്കഥയുമായി അവർ നടന്നു. പല പ്രമുഖ നടന്മാരും നിരസിച്ച ആ വേഷം ഒടുവിൽ അമിതാഭിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. പ്രകാശ് മെഹ്‌റ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘സഞ്ജീർ’ എന്ന ആ ചിത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തെത്തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. കയ്യിൽ എരിയുന്ന സിഗരറ്റും കണ്ണുകളിൽ അടക്കാനാവാത്ത കോപവുമായി തീയേറ്ററുകളിൽ അമിതാഭ് നിറഞ്ഞാടിയപ്പോൾ ബോളിവുഡിൽ ഒരു പുതിയ യുഗം പിറക്കുകയായിരുന്നു—’ദി ആംഗ്രി യങ് മാൻ’. ദാരിദ്ര്യവും അഴിമതിയും തൊഴിലില്ലായ്മയും കൊണ്ട് ശ്വാസം മുട്ടിയിരുന്ന എഴുപതുകളിലെ ഇന്ത്യൻ യുവത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അമിതാഭ് മാറി. തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ രോഷമാണ് സ്ക്രീനിൽ ഈ മനുഷ്യൻ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് ജനങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചു.
അവിടെനിന്ന് പിന്നീട് അങ്ങോട്ട് വിജയങ്ങളുടെ ഒരു പൂരമായിരുന്നു. ‘ദീവാർ’, ‘ഷോലെ’, ‘അമർ അക്ബർ അന്തോണി’, ‘ഡോൺ’, ‘മുഖദ്ദർ കാ സിക്കന്ദർ’ എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിനു പുറകെ ഒന്നായി ബോക്സ് ഓഫീസ് റെക്കോർഡുകൾ തകർത്ത ചിത്രങ്ങൾ. ഫ്രഞ്ച് സംവിധായകൻ ഫ്രാൻസ്വാ ട്രൂഫോ അമിതാഭിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ‘വൺ-മാൻ ഇൻഡസ്ട്രി’ എന്നാണ്. സിനിമാലോകം കീഴടക്കുന്നതിനിടയിൽത്തന്നെ തന്റെ പ്രിയസഖിയായ ജയ ഭconvertാദൂരിയെ അദ്ദേഹം ജീവിതപങ്കാളിയാക്കി. എന്നാൽ കരിയറിന്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ് ആ പഴയ അപകടവും, പിന്നീട് പേശികളെ ബാധിക്കുന്ന ‘മയസ്തീനിയ ഗ്രാവിസ്’ എന്ന ഗുരുതരമായ രോഗവും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തുന്നത്. ശാരീരികമായും മാനസികമായും തളർന്ന ആ നാളുകളിൽ തന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം പോലും അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു.
തന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ രാജീവ് ഗാന്ധിയെ പിന്തുണയ്ക്കാനായി 1984-ൽ അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. അലഹബാദിൽ നിന്ന് വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ലോക്സഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, വിവാദങ്ങളുടെ കറുത്ത നിഴലുകൾ വീണതോടെ 1987-ൽ അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് സിനിമയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി ‘അഗ്നിപഥ്’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ തന്റെ ആദ്യത്തെ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം നേടിയെങ്കിലും തൊണ്ണൂറുകളുടെ മധ്യത്തോടെ കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും മാറിമറിഞ്ഞു. സ്വന്തമായി തുടങ്ങിയ എ.ബി.സി.എൽ (ABCL) എന്ന ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യം വൻ തകർച്ച നേരിട്ടു. കോടികളുടെ കടബാധ്യത, ജപ്തി ഭീഷണി നേരിടുന്ന വീട്, കയ്യിൽ ഒരു സിനിമ പോലുമില്ലാത്ത അവസ്ഥ. ബോളിവുഡിന്റെ സുൽത്താൻ പൂർണ്ണമായും തകർന്നുപോയെന്ന് ലോകം കരുതി.
പക്ഷേ, തോറ്റുകൊടുക്കാൻ അമിതാഭ് തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ഒരു പുലർച്ചെ അദ്ദേഹം തന്റെ പഴയ സംവിധായകനായ യഷ് ചോപ്രയുടെ അരികിലേക്ക് നടന്നുചെന്നു. “എന്റെ കയ്യിൽ ജോലിയില്ല, എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ ഒരു വേഷം തരണം,” എന്ന് അദ്ദേഹം തുറന്നുപറഞ്ഞു. അവിടെനിന്ന് ‘മൊഹബത്തീൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ കർക്കശക്കാരനായ പ്രിൻസിപ്പലിന്റെ വേഷം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അതോടൊപ്പം തന്നെ മിനിസ്ക്രീനിൽ ‘കൗൺ ബനേഗാ ക്രോർപതി’ എന്ന ക്വിസ് ഷോയുടെ അവതാരകനായി അദ്ദേഹം അവതരിച്ചു. ആ ഷോ ടെലിവിഷൻ ചരിത്രം തന്നെ തിരുത്തിക്കുറിച്ചു. കടങ്ങൾ ഓരോന്നായി വീട്ടിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ അമ്പതുകളിലും അറുപതുകളിലും കൂടുതൽ ശക്തനായി തിരിച്ചുവന്നു.
‘ബ്ലാക്ക്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ അന്ധയും ബധിരയുമായ പെൺകുട്ടിയുടെ അദ്ധ്യാപകനായും, ‘പാ’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ പ്രൊജീരിയ ബാധിച്ച സ്വന്തം മകന്റെ കുട്ടിയായും, ‘പീകു’വിലെ മലബന്ധം കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന വൃദ്ധനായ പിതാവായും, ‘പിങ്ക്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ നീതിക്കായി പോരാടുന്ന വക്കീലായും അദ്ദേഹം പകർന്നാടിയപ്പോൾ ലോകം അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാല് ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങളും പത്മവിഭൂഷണും ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡും നൽകി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾ ഭേദിച്ച് മലയാളത്തിൽ മോഹൻലാലിനൊപ്പം ‘കാണ്ഡഹാർ’ എന്ന ചിത്രത്തിലും, അടുത്തിടെ തെലുങ്കിൽ ‘കൽക്കി 2898 എഡി’ എന്ന ബ്രഹ്മാണ്ഡ ചിത്രത്തിൽ അശ്വത്ഥാമാവായും അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു. ആ എൺപതാം വയസ്സിലും സ്ക്രീനിൽ അദ്ദേഹം കാട്ടുന്ന ഊർജ്ജം പുതുതലമുറയെപ്പോലും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നതാണ്.
പരാജയങ്ങളിൽ നിന്ന് പാഠം ഉൾക്കൊണ്ട്, വീഴ്ചകളിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ കരുത്തോടെ ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ഒരു ഫീനിക്സ് പക്ഷിയാണ് അമിതാഭ് ബച്ചൻ. അതുകൊണ്ടാണ് ടൈം മാഗസിൻ അദ്ദേഹത്തെ ‘ഗോഡ്ഫാദർ ഓഫ് ബോളിവുഡ്’ എന്ന് വിളിച്ചത്. തലമുറകൾ മാറിമറിഞ്ഞിട്ടും, സിനിമയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ മാറിയിട്ടും ഒരേയൊരു സിംഹാസനം ഇന്നും ആ ആറടി രണ്ടിഞ്ചുകാരന് സ്വന്തമായിരിക്കുന്നു. മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്ന ആ ശബ്ദ ഗാംഭീര്യത്തോടെ, ആടിയ തീരാത്ത വേഷങ്ങളോടെ അദ്ദേഹം ഇന്നും ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ആകാശത്ത് ഒരു ധ്രുവനക്ഷത്രമായി തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നു!
