1932 ഒക്ടോബർ 15-ന്റെ ആകാശം. കറാച്ചിയിൽ നിന്ന് ബോംബെ ലക്ഷ്യമാക്കി പറക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ വിമാനത്തിന്റെ കോക്ക്പിറ്റിൽ ഒരാളുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ആകാശ ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിക്കാൻ പോകുന്ന, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ലൈസൻസുള്ള പൈലറ്റ്—ജെ.ആർ.ഡി. ടാറ്റ! വെറുമൊരു തപാൽ ഉരുപ്പടിയുമായി അദ്ദേഹം നടത്തിയ ആ ആദ്യ വിമാനയാത്ര, ‘ടാറ്റ എയർലൈൻസ്’ എന്ന ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ വിമാനക്കമ്പനിയുടെ ജനനമായിരുന്നു. അന്ന് ആകാശത്ത് വിതച്ച ആ വിത്ത് പിൽക്കാലത്ത് ‘എയർ ഇന്ത്യ’ എന്ന പേരിൽ ആഗോള പ്രശസ്തിയിലേക്ക് വളരുമെന്നോ, അതല്ലെങ്കിൽ 69 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വൈകാരികമായ ഒരു തിരിച്ചുവരവിന് അത് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുമെന്നോ അന്ന് ആരും കരുതിയിരുന്നില്ല.
തപാൽ സർവീസിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി യാത്രക്കാരെയും വഹിച്ച് ടാറ്റ എയർലൈൻസ് ഇന്ത്യയുടെ അഭിമാനമായി മാറി. 1946-ൽ കമ്പനി പബ്ലിക് ലിമിറ്റഡാവുകയും ‘എയർ ഇന്ത്യ’ എന്ന പുതിയ പേര് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. തൊട്ടടുത്ത വർഷങ്ങളിൽ മുംബൈയിൽ നിന്ന് ലണ്ടനിലേക്ക് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര സർവീസ് ആരംഭിച്ച എയർ ഇന്ത്യ, ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച വിമാനക്കമ്പനികളിലൊന്നായി സൽപ്പേര് സമ്പാദിച്ചു. അസാധാരണമായ ആതിഥേയത്വം, കൃത്യനിഷ്ഠ, വിമാനങ്ങളുടെ മനോഹരമായ ഉൾക്കാഴ്ച, പിന്നെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് വണങ്ങി നിൽക്കുന്ന ആ ഐക്കോണിക് ‘മഹാരാജ’ ലോഗോ—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് എയർ ഇന്ത്യയെ ആഗോള സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ചോയ്‌സ് ആക്കി മാറ്റി. ഗവൺമെന്റിന് ചെറിയൊരു ഓഹരി പങ്കാളിത്തം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ജെ.ആർ.ഡി. ടാറ്റയുടെ പ്രൊഫഷണൽ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു ഈ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം.
എന്നാൽ, 1953-ൽ കഥാ ഗതിയെ ആകെ മാറ്റിമറിച്ച ആ വലിയ ട്വിസ്റ്റ് സംഭവിച്ചു. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ രാജ്യം വ്യോമയാന മേഖലയെ പൂർണ്ണമായും ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു . എയർ കോർപ്പറേഷൻസ് ആക്ട് നടപ്പിലായതോടെ, ജെ.ആർ.ഡി. ടാറ്റ ചോരനീരാക്കി കെട്ടിപ്പടുത്ത എയർ ഇന്ത്യ ഒറ്റരാത്രികൊണ്ട് ഗവൺമെന്റിന്റെ സ്വന്തമായി മാറി.”നിങ്ങൾ എന്റെ എയർലൈൻ എടുത്തോളൂ, പക്ഷേ അതിന്റെ ആത്മാവിനെ തൊട്ടുപോകരുത്!”—1953-ൽ നെഹ്‌റു സർക്കാർ ‘എയർ ഇന്ത്യ’ ബലമായി പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ കണ്ണ് നിറഞ്ഞുകൊണ്ട് ജെ.ആർ.ഡി. ടാറ്റ പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്. തന്റെ ജീവനായ കമ്പനി കൈവിട്ടുപോയതിൽ ജെ.ആർ.ഡി. ടാറ്റ അതീവ ദുഃഖിതനായിരുന്നു. എങ്കിലും വ്യോമയാന മേഖലയോടുള്ള പ്രണയവും രാജ്യത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയും കാരണം പിന്നീട് വർഷങ്ങളോളം അദ്ദേഹം എയർ ഇന്ത്യയുടെ ചെയർമാനായി തുടർന്നു.
തുടക്കത്തിൽ ഗവൺമെന്റിന്റെ കീഴിലും എയർ ഇന്ത്യ തിളങ്ങിനിന്നെങ്കിലും, തൊണ്ണൂറുകൾക്ക് ശേഷം കഥ മാറി. ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ഉദാരവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഇൻഡിഗോ, ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സ് തുടങ്ങിയ സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ വിപണി കീഴടക്കി. കടുത്ത മത്സരം, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ, അമിതമായ ജീവനക്കാരും ഉയർന്ന പ്രവർത്തനച്ചെലവും, ഇതിനെല്ലാം പുറമെ 2007-ൽ ആഭ്യന്തര സർവീസ് നടത്തിയിരുന്ന ‘ഇന്ത്യൻ എയർലൈൻസു’മായി നടത്തിയ ലയനവും എയർ ഇന്ത്യയുടെ ചിറകരിഞ്ഞു. കടം കുന്നുകൂടി ശ്വാസം മുട്ടിയ കമ്പനിയെ നിലനിർത്താൻ ഗവൺമെന്റിന് കോടിക്കണക്കിന് രൂപ സബ്‌സിഡി നൽകേണ്ടി വന്നു. എയർ ഇന്ത്യ ഒരു വലിയ ബാധ്യതയായി മാറി.
2018-ൽ കടങ്ങൾ സഹിതം എയർ ഇന്ത്യയെ വിൽക്കാൻ ഗവൺമെന്റ് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ആരും വാങ്ങാൻ മുന്നോട്ടുവന്നില്ല. ടാറ്റാ ഗ്രൂപ്പും അന്ന് പിൻവാങ്ങി. എന്നാൽ തോറ്റുകൊടുക്കാൻ ടാറ്റയ്ക്ക് മനസ്സില്ലായിരുന്നു, കാരണം അത് വെറുമൊരു ബിസിനസ്സ് ആയിരുന്നില്ല, അവരുടെ അന്തസ്സും വികാരവുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ 2021-ൽ ഗവൺമെന്റ് വ്യവസ്ഥകൾ പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ, 18,000 കോടി രൂപയുടെ വിജയകരമായ ലേലത്തിലൂടെ ടാറ്റാ സൺസ് എയർ ഇന്ത്യയെ തിരികെ സ്വന്തമാക്കി! 2022 ജനുവരിയിൽ, കൃത്യം 69 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം എയർ ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥരായ ടാറ്റയുടെ കൈകളിലേക്ക്, അതിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലേക്ക് വികാരാധീനമായ ഒരു മടങ്ങിവരവ് നടത്തി.
വെറുമൊരു നൊസ്റ്റാൾജിയ ആയിരുന്നില്ല ടാറ്റയുടെ ഈ ലയനം. വിസ്താര, എയർ ഏഷ്യ തുടങ്ങിയ തങ്ങളുടെ മറ്റ് വ്യോമയാന ബിസിനസ്സുകളെ എയർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആഗോളതലത്തിൽ വലിയൊരു വിമാന സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു ടാറ്റയുടെ ബിസിനസ്സ് തന്ത്രം. നൂറുകണക്കിന് പുതിയ എയർബസ്, ബോയിംഗ് വിമാനങ്ങൾ ഓർഡർ ചെയ്തും, പുതിയ ലോഗോയും ബ്രാൻഡ് ഐഡന്റിറ്റിയും അവതരിപ്പിച്ചും എയർ ഇന്ത്യയെ ലോകോത്തര നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്താനുള്ള തീവ്രശ്രമത്തിലാണ് ടാറ്റയിപ്പോൾ. മികച്ച ബ്രാൻഡുകൾക്ക് ഉടമസ്ഥർ മാറിയാലും ആയുസ്സുണ്ടാകുമെന്നും, ശരിയായ നേതൃത്വവും മൂലധനവും ഉണ്ടെങ്കിൽ ഏത് വൻ തകർച്ചയിൽ നിന്നും വിജയത്തിലേക്ക് പറന്നുയരാമെന്നും തെളിയിക്കുന്നതാണ് ഇന്ത്യൻ ബിസിനസ്സ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഈ ‘ഹോംകമിംഗ്’ സ്റ്റോറി.
