കല്യാണപ്പന്തലിൽ വെച്ച് കൈമാറുന്ന ഒരു ചെറിയ സമ്മാനപ്പൊതി, ആദ്യമായി ജോലി കിട്ടിയ മകൻ അച്ഛന്റെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഒരു കവർ, അല്ലെങ്കിൽ റിട്ടയർമെന്റ് വേദിയിൽ കണ്ണീരോടെ സഹപ്രവർത്തകർ നീട്ടുന്ന ഒരു ഓർമ്മച്ചിപ്പ്… ഈ മൂന്ന് സന്ദർഭങ്ങളിലും ആ കവറുകൾക്കുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരേയൊരു നിധിയേ ഉള്ളൂ—ഒരു ‘HMT’ വാച്ച്! ഒരു കാലത്ത് ശരാശരി ഇന്ത്യൻ പുരുഷന്റെ പൗരുഷത്തിന്റെയും വിജയത്തിന്റെയും അടയാളമായിരുന്നു ആ വാച്ച്. അത് വെറുമൊരു വാച്ചായിരുന്നില്ല, സ്വന്തമായി ഒരു സൂചി പോലുമില്ലാതിരുന്ന ഒരു നവജാത ഇന്ത്യയെ, സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാൻ പഠിപ്പിച്ച ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയ പുതിയ ആവേശത്തിൽ, ഫാക്ടറികളും റെയിൽവേയും പ്രതിരോധ മേഖലയുമെല്ലാം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ഇന്ത്യ കഷ്ടപ്പെടുകയായിരുന്നു. യന്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനുള്ള വലിയ ‘മദർ മെഷീനുകൾക്കായി’ നമ്മൾ വിദേശ രാജ്യങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ കൈ നീട്ടി. ഈ പരസഹായം അവസാനിപ്പിക്കാൻ 1953-ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണത്തിൽ ബംഗളൂരുവിന്റെ മണ്ണിൽ പിറവിയെടുത്തതാണ് ‘ഹിന്ദുസ്ഥാൻ മെഷീൻ ടൂൾസ്’ അഥവാ HMT.
“ഇന്ത്യയെ നിർമ്മിക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ നമ്മൾ തന്നെ നിർമ്മിക്കും” എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ആപ്തവാക്യം. റെയിൽവേയ്ക്കും പ്രതിരോധത്തിനും ആണവനിലയങ്ങൾക്കും ആവശ്യമായ വമ്പൻ യന്ത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് HMT രാജ്യത്തിന്റെ നട്ടെല്ലായി മാറി. കേരളത്തിലെ കളമശ്ശേരി ഉൾപ്പെടെ ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ കോണുകളിലേക്ക് ഈ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനം വളർന്നു. പക്ഷേ, യന്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്ന ഈ വമ്പന്മാർ എങ്ങനെയാണ് സാധാരണക്കാരുടെ കൈകളിൽ കെട്ടുന്ന വാച്ചുകളിലേക്ക് എത്തിയത്? അവിടെയാണ് കഥയിലെ ആ മാന്ത്രിക ട്വിസ്റ്റ്.
വർഷം 1961. ജപ്പാനിലെ പ്രശസ്തമായ ‘സിറ്റിസൺ’ കമ്പനിയുമായി കൈകോർത്ത് HMT തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ മെക്കാനിക്കൽ വാച്ച് വിപണിയിലിറക്കി. നെഹ്‌റു തന്നെയായിരുന്നു അത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. അവിടെ തുടങ്ങി ഇന്ത്യക്കാരുടെ കൈത്തണ്ടയിലെ HMT യുഗം. എഴുപതുകളിലും എൺപതുകളിലും HMT വാച്ചുകൾക്ക് രാജ്യത്ത് വല്ലാത്തൊരു ഭ്രാന്തായിരുന്നു. ഒരു വാച്ച് വാങ്ങണമെങ്കിൽ മാസങ്ങളോളം ക്യൂ നിൽക്കണം, സ്വാധീനമുള്ളവർക്ക് ശുപാർശ കത്തുകൾ കൊടുക്കണം! എന്തിന്, പെണ്ണുകാണാൻ പോകുമ്പോൾ കൈയ്യിൽ ഒരു HMT വാച്ച് ഉണ്ടെങ്കിൽ ചെറുക്കന്റെ വില തന്നെ മാറുമായിരുന്നു. ജനത, പൈലറ്റ്, കോഹിനൂർ, സോന എന്നിങ്ങനെ വിപണി കീഴടക്കിയ മോഡലുകൾ… കാഴ്ചശക്തിയില്ലാത്തവർക്കായി അവർ ‘ബ്രെയ്‌ലി’ വാച്ചുകൾ വരെ നിർമ്മിച്ചു. ഒരു തലമുറയുടെ മുഴുവൻ വിശ്വസ്ത കൂട്ടുകാരനായിരുന്നു അത്.
പക്ഷേ, കാലം എപ്പോഴും ഒരേപോലെ ഓടില്ലല്ലോ. തൊണ്ണൂറുകളിൽ ഇന്ത്യൻ വിപണി ഉദാരവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതോടെ കഥ മാറി. ബാറ്ററിയുടെ സഹായത്തോടെ കൃത്യ സമയം കാണിക്കുന്ന ‘ക്വാർട്സ്’ വാച്ചുകളുടെ വിപ്ലവം ലോകത്ത് നടന്നു. ടൈറ്റൻ, കാസിയോ, ടൈമക്സ് തുടങ്ങിയ സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ പുത്തൻ ഡിസൈനുകളുമായി വിപണി പിടിച്ചടക്കി. എന്നാൽ ഒരു സർക്കാർ സ്ഥാപനമായതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ മാറ്റങ്ങളോട് വേഗത്തിൽ പ്രതികരിക്കാൻ HMT-ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. പരസ്യങ്ങളിലെ പോരായ്മയും, തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനുള്ള കാലതാമസവും കാരണം കമ്പനി പതുക്കെ നഷ്ടത്തിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തി. ഒടുവിൽ, ഹൃദയഭേദകമായ ആ തീരുമാനം 2016-ൽ വന്നു—HMT-യുടെ വാച്ച് ഡിവിഷൻ സർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി പൂട്ടി.
എന്നാൽ ഒരു കാര്യം ഓർക്കണം, HMT എന്ന പേര് ഇന്നും മരിച്ചിട്ടില്ല. വാച്ചുകളുടെ നിർമ്മാണം നിർത്തിയെങ്കിലും, ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ പ്രതിരോധ മേഖലയ്ക്കും റെയിൽവേയ്ക്കും ആവശ്യമായ വമ്പൻ വ്യവസായ യന്ത്രങ്ങളും ഫുഡ് പ്രോസസ്സിംഗ് മെഷീനുകളും നിർമ്മിച്ച് HMT ഇന്നും സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്നും വിന്റേജ് വാച്ച് പ്രേമികളുടെ ലോകത്ത് ഒരു HMT ജനതയ്ക്കോ പൈലറ്റിനോ ലക്ഷങ്ങളുടെ വിലയുണ്ട്. ഫാഷനുകൾ മാറിമറിഞ്ഞാലും, സാങ്കേതികവിദ്യ എത്ര വളർന്നാലും, സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പടുത്തുയർത്തലിന്റെ ചരിത്രം പറയുമ്പോൾ HMT എന്ന മൂന്നക്ഷരം ഓരോ ഭാരതീയന്റെയും നെഞ്ചിൽ ഒരു മധുരമുള്ള നൊസ്താൾജിയയായി എന്നും ടിക്-ടിക് എന്ന് ശബ്ദിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
