1983 ഡിസംബർ 14. ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് ഹർപാൽ സിംഗ് എന്ന സാധാരണക്കാരൻ ഒരു ചെറിയ കാറിന്റെ താക്കോൽ ഏറ്റുവാങ്ങുമ്പോൾ, അയാൾക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു താൻ തിരിക്കാൻ പോകുന്നത് വെറുമൊരു കാറിന്റെ ഇഗ്നിഷനല്ല, മറിച്ച് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ചലനവേഗതയെയാണെന്ന്! അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി കൈമാറിയ ആ താക്കോലിൽ ഒരു മകന്റെ തകർന്നുപോയ സ്വപ്നത്തിന്റെ കണ്ണീരും, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വിപ്ലവത്തിന്റെ തുടക്കവും ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. വെറും 47,500 രൂപയ്ക്ക് നിരത്തിലിറങ്ങിയ ആ കുഞ്ഞൻ കാർ ഇന്ത്യയുടെ നിരത്തുകളെ മാത്രമല്ല, സാധാരണക്കാരന്റെ സ്വപ്നങ്ങളെത്തന്നെ മാറ്റിവരച്ചു. അതാണ് മാരുതി.
കഥ തുടങ്ങുന്നത് എൺപതുകളിലല്ല, അതിനും ഒരു പതിറ്റാണ്ട് മുൻപാണ്. എഴുപതുകളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നിരത്തുകളിൽ രാജാക്കന്മാരായി വാണിരുന്നത് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ മോട്ടോഴ്സിന്റെ അംബാസഡറും പ്രീമിയർ പത്മിനിയുമായിരുന്നു. പക്ഷേ സാധാരണക്കാരന് ഒരു കാർ എന്നത് അക്കാലത്ത് എത്തിപ്പിടിക്കാനാവാത്ത ആഡംബരമായിരുന്നു. അപ്പോഴാണ് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ മകൻ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ഒരു ആശയവുമായി മുന്നോട്ടുവന്നത്—ഇന്ത്യക്കാർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന വിലയിൽ, ഇന്ത്യയിൽത്തന്നെ നിർമ്മിച്ച ഒരു കുഞ്ഞൻ കാർ! 1971-ൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായി ‘മാരുതി ലിമിറ്റഡ്’ പിറവിയെടുത്തു. പ്യൂഷോയും ഫോക്സ്വാഗണും സുസുക്കിയുമടക്കമുള്ള വിദേശ കമ്പനികളുമായി ചർച്ചകൾ നടന്നെങ്കിലും, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അഭാവവും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങളും ആ സ്വപ്നത്തിന് വിലങ്ങുതടിയായി. ഒടുവിൽ 1977-ഓടെ ആദ്യത്തെ മാരുതി കമ്പനി പാപ്പരായി പൂട്ടിപ്പോയി. 1980 ജൂൺ 23-ന് ഒരു വിമാനാപകടത്തിൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി മരിച്ചതോടെ ആ സ്വപ്നം എന്നെന്നേക്കുമായി അവസാനിച്ചെന്ന് എല്ലാവരും കരുതി.
പക്ഷേ, മകന്റെ ആ സ്വപ്നം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദിരാഗാന്ധി തയ്യാറായിരുന്നില്ല. പഴയ കമ്പനിയുടെ ആസ്തികൾ ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ട് 1981 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ‘മാരുതി ഉദ്യോഗ് ലിമിറ്റഡ്’ എന്ന പുതിയ കമ്പനിക്ക് ജീവൻ നൽകി. ആശയമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും വൻതോതിൽ കാറുകൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യ ഇന്ത്യക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. അങ്ങനെയാണ് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ, മികച്ച മൈലേജുള്ള ചെറിയ എൻജിനുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ധരായ ജപ്പാനിലെ സുസുക്കി മോട്ടോർ കോർപ്പറേഷനിലേക്ക് ഇന്ത്യയുടെ കണ്ണെത്തുന്നത്. 1982-ൽ സുസുക്കി 26 ശതമാനം ഓഹരിയുമായി പങ്കാളിയായതോടെ ഇന്ത്യൻ വാഹന വ്യവസായത്തിന്റെ തലവര മാറി. മാരുതി എന്ന ആശയത്തിന് പിന്നിൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയായിരുന്നെങ്കിൽ, കമ്പനിയെ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കിയത് ഇന്ത്യൻ സർക്കാരും, നമ്മൾ കണ്ട മാരുതി 800 എന്ന വിസ്മയത്തിന്റെ സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് പിന്നിൽ ജാപ്പനീസ് കമ്പനിയായ സുസുക്കിയുമായിരുന്നു.
1983-ൽ മാരുതി 800 പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ ഇന്ത്യൻ വിപണിയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റാണ് വീശിയത്. ചെറിയ വലുപ്പം, അവിശ്വസനീയമായ മൈലേജ്, കുറഞ്ഞ പരിപാലനച്ചെലവ്—ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ആ കുഞ്ഞൻ കാറിന്റെ മാജിക്. കാർ വിൽക്കുക മാത്രമല്ല മാരുതി ചെയ്തത്; ഇന്ത്യയുടെ മുക്കിലും മൂലയിലും സർവീസ് സെന്ററുകളും സ്പെയർ പാർട്സുകളും എത്തിച്ചുകൊണ്ട് വിശ്വാസ്യതയുടെ ഒരു പുതിയ സ്റ്റാൻഡേർഡ് തന്നെ അവർ സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നാലെ കുടുംബങ്ങൾക്കും കച്ചവടക്കാർക്കുമായി ഓമ്നിയും, ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ കരുത്തായി ജിപ്സിയും, പുതുതലമുറയ്ക്കായി സെൻ, വാഗൺ ആർ, ആൾട്ടോ, സ്വിഫ്റ്റ് എന്നീ ഇതിഹാസങ്ങളും നിരത്തുകൾ കീഴടക്കി. 1987-ൽ ഹംഗറിയിലേക്ക് കാറുകൾ കയറ്റുമതി ചെയ്തുകൊണ്ട് ‘മെയ്ഡ് ഇൻ ഇന്ത്യ’ കാറുകളുടെ ആഗോള യാത്രയ്ക്കും മാരുതി തുടക്കമിട്ടു.
എന്നാൽ ഈ യാത്ര ഒരിക്കലും പൂമെത്തയിലൂടെയായിരുന്നില്ല. കമ്പനിയുടെ വളർച്ചയ്ക്കിടയിൽ 1997-ൽ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടർ നിയമനത്തെയും ഘടകങ്ങളുടെ തദ്ദേശീയവൽക്കരണത്തെയും ചൊല്ലി ഇന്ത്യൻ സർക്കാരും സുസുക്കിയും തമ്മിൽ കടുത്ത അധികാരത്തർക്കമുണ്ടായി. കോടതി കയറിയ ആ തർക്കത്തിനൊടുവിൽ, 2002-ൽ സർക്കാർ ഓഹരികൾ വിറ്റഴിക്കുകയും 54.2 ശതമാനം ഓഹരികളുമായി സുസുക്കി കമ്പനിയുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 2003-ൽ ഓഹരി വിപണിയിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്തതോടെ കമ്പനി പുതിയ ഉയരങ്ങളിലേക്ക് കുതിച്ചു. പക്ഷേ, ഏറ്റവും വലിയ ആഘാതം വരാനിരിക്കുന്നതേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. 2011-12 കാലഘട്ടത്തിൽ മനേസർ പ്ലാന്റിലുണ്ടായ തൊഴിലാളി സമരങ്ങൾ കമ്പനിയെ പിടിച്ചുകുലുക്കി. ആയിരം കോടിയോളം രൂപയുടെ നഷ്ടവും 55 ഉൽപ്പാദന ദിവസങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട ആ സമരം 2012 ജൂലൈയിൽ അക്രമാസക്തമാവുകയും ഒരു എച്ച്.ആർ മാനേജർ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ പ്ലാന്റ് ലോക്കൗട്ടിലായി. വൻകിട കമ്പനികളുടെ വളർച്ചയിൽ തൊഴിലാളി ബന്ധങ്ങൾ എത്രത്തോളം നിർണ്ണായകമാണെന്ന വലിയൊരു പാഠമായിരുന്നു അത്.
വിപണിയിലെ പരീക്ഷണങ്ങളിലും മാരുതിക്ക് അടിപതറിയ സന്ദർഭങ്ങളുണ്ട്. ചെറിയ കാറുകളുടെ ബ്രാൻഡ് എന്ന പ്രതിച്ഛായ മാറ്റാൻ 2011-ൽ ഇറക്കുമതി ചെയ്ത് വിപണിയിലെത്തിച്ച പ്രീമിയം സെഡാൻ ‘കിസാഷി’ ഉയർന്ന വില കാരണം പരാജയപ്പെട്ടു. എ-സ്റ്റാർ, റിറ്റ്സ്, സെലേറിയോ ഡീസൽ, ബലേനോ അൾട്രാ തുടങ്ങിയ മോഡലുകളും പ്രതീക്ഷിച്ച വിജയം കണ്ടില്ല. ഇതിനെല്ലാം പുറമെ, കോടികൾ മുടക്കി സ്വന്തമായി 1.5 ലിറ്റർ ഡീസൽ എൻജിൻ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, 2020-ലെ ബി.എസ്-6 ചട്ടങ്ങൾ മുന്നിൽക്കണ്ട് ആഭ്യന്തര വിൽപ്പനയുടെ 23 ശതമാനത്തോളം വന്നിരുന്ന ഡീസൽ കാറുകൾ പൂർണ്ണമായും നിർത്തലാക്കാൻ മാരുതി ധീരമായ തീരുമാനമെടുത്തു. കോടികളുടെ നിക്ഷേപം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പെട്രോൾ, സി.എൻ.ജി, ഹൈബ്രിഡ് എന്നീ ഭാവി സാങ്കേതികവിദ്യകളിലേക്ക് അവർ ചുവടുമാറ്റി.
ഓരോ വീഴ്ചയിൽ നിന്നും കൂടുതൽ കരുത്തോടെ തിരിച്ചുവരുന്നതായിരുന്നു മാരുതിയുടെ ശൈലി. കിസാഷി പഠിപ്പിച്ച പാഠത്തിൽ നിന്നാണ് 2015-ൽ പ്രീമിയം ഉപഭോക്താക്കൾക്കായി ‘നെക്സ’ എന്ന പുതിയ ഷോറൂം ശൃംഖലയ്ക്ക് മാരുതി തുടക്കമിട്ടത്. ബലേനോയും ബ്രെസയും ഗ്രാൻഡ് വിറ്റാരയും ഫ്രോങ്ക്സുമെല്ലാം ചേർന്ന് എസ്.യു.വി വിപണിയിലും മാരുതിയുടെ ആധിപത്യം ഉറപ്പിച്ചു.
ഇന്ന് മാരുതി സുസുക്കി വെറുമൊരു ഇന്ത്യൻ കാർ കമ്പനിയല്ല; 2024-25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ മാത്രം 22 ലക്ഷത്തിലധികം വാഹനങ്ങൾ വിറ്റഴിച്ച്, 1.45 ലക്ഷം കോടി രൂപയിലധികം വരുമാനവും ഏകദേശം 14,000 കോടി രൂപ ലാഭവുമുണ്ടാക്കുന്ന, ആകെ ഉൽപ്പാദനം 3.2 കോടി കടന്ന ഒരു ആഗോള വാഹന ഭീമനാണ്. ഒരുകാലത്ത് ജപ്പാനിൽ നിന്ന് സാങ്കേതികവിദ്യ കടംവാങ്ങിയ ഇന്ത്യ, ഇന്ന് ഗുജറാത്തിലെ ഹൻസൽപൂർ പ്ലാന്റിൽ നിർമ്മിച്ച ‘ഇ-വിറ്റാര’ പോലുള്ള ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾ ജപ്പാനിലേക്കും ലോകവിപണിയിലേക്കും കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നു. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി കണ്ട ആ ചെറിയ സ്വപ്നം, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ചക്രങ്ങൾക്ക് വേഗത പകർന്ന്, ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ തന്നെ വാഹന നിർമ്മാണ കേന്ദ്രമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു.












