“ബോർഡ് റൂമുകളിലെ അലർച്ചകളും മാധ്യമങ്ങളിലെ ചെളിവാരിയെറിയലുകളും കണ്ട് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യം തകർന്നു വീഴുമെന്ന് ലോകം ഭയന്ന ആ നിമിഷം! ഒടുവിൽ കണ്ണീരോടെ മുന്നോട്ടുവന്ന ഒരു അമ്മ; അച്ഛൻ ചോരയും നീരും കൊടുത്ത് പടുത്തുയർത്തിയ ആ മഹാസാമ്രാജ്യത്തെ സ്വന്തം കൈകൾ കൊണ്ട് രണ്ടായി കീറിമുറിച്ച് മക്കൾക്ക് വീതിച്ചു നൽകേണ്ടി വന്ന ആ ദാരുണമായ വഴിത്തിരിവ് ഓർമ്മയുണ്ടോ? ഒരേ തുടക്കത്തിൽ നിന്ന്, ഒരാൾ ലോകത്തെ വിറപ്പിച്ച ശതകോടീശ്വരനായപ്പോൾ മറ്റൊരാൾ കടക്കെണിയുടെ പടുകുഴിയിലേക്ക് വീണുപോയ ആ അവിശ്വസനീയ ചരിത്രം—അതാണ് റിലയൻസിന്റെ പിളർപ്പ്!”
മുംബൈയിലെ ചെറിയൊരു വാടകമുറിയിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും നൂലുകളും വിറ്റ് തുടങ്ങിയ ധീരുഭായ് അംബാനി എന്ന പ്രതിഭ, തയ്യൽക്കാരന്റെ മണ്ണിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണക്കാരെ ഓഹരി വിപണിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നാണ് ‘റിലയൻസ്’ (Reliance) എന്ന മഹാപ്രസ്ഥാനം പടുത്തുയർത്തിയത്. പോളിസ്റ്ററും തുണിത്തരങ്ങളും വിട്ട് പെട്രോകെമിക്കൽസിലേക്കും എണ്ണ ശുദ്ധീകരണത്തിലേക്കും റിലയൻസ് കുതിച്ചുയർന്നപ്പോൾ, രണ്ട് മക്കളും കമ്പനിയുടെ രണ്ട് കരുത്തുറ്റ തൂണുകളായി മാറി. കാര്യങ്ങൾ ശാന്തമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ മൂത്ത മകൻ മുകേഷ് അംബാനി നിർമ്മാണശാലകളും എണ്ണ ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളും നിയന്ത്രിച്ചപ്പോൾ, വാക്കുകളിൽ വശീകരണശക്തിയുള്ള വാക്ചാതുര്യക്കാരനായ ഇളയ മകൻ അനിൽ അംബാനി നിക്ഷേപകരുടെയും ബാങ്കുകളുടെയും മാധ്യമങ്ങളുടെയും മുന്നിൽ റിലയൻസിന്റെ മാന്ത്രിക മുഖമായി തിളങ്ങി. പുറത്തുനിന്നു നോക്കുമ്പോൾ തോൽപ്പിക്കാനാവാത്ത ഒരു മഹാശക്തിയായിരുന്നു അവർ. എന്നാൽ ആ കൂറ്റൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ ഒരു വലിയ വിള്ളലുണ്ടായിരുന്നു; ധീരുഭായ് അംബാനിക്ക് ശേഷം ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അന്തിമ വാക്ക് ആരുടേതായിരിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഒരൊറ്റ വരി വിൽപ്പത്രം പോലും എഴുതിവെച്ചിരുന്നില്ല!
2002 ജൂലൈ 6-ന് ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ലോകത്തെ സ്തംഭപ്പിച്ചു നിർത്തിക്കൊണ്ട് ധീരുഭായ് അംബാനി ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. അതോടെ, വർഷങ്ങളായി പുകഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്ന ആന്തരിക തർക്കങ്ങൾ ആളിക്കത്താൻ തുടങ്ങി. ആരാണ് ബോർഡ് റൂമിൽ അന്തിമ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കേണ്ടത്? മാനേജ്മെന്റിലെ പൂർണ്ണാധികാരം മൂത്ത മകനായ മുകേഷിനാണോ, അതോ കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക മുഖമായ അനിലിനാണോ? കമ്പനിയുടെ ഭാവി നയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് സഹോദരന്മാരുടെയും കാഴ്ചപ്പാടുകൾ പരസ്പരം കൂട്ടിയിടിച്ചു. 2004-ൽ റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ അധികാരങ്ങൾ പുനർനിർവചിച്ചതിനെതിരെ അനിൽ ശക്തമായി എതിർപ്പുന്നയിച്ചു. പിന്നാലെ ഒരു ടെലിവിഷൻ അഭിമുഖത്തിൽ മുകേഷ് അംബാനി കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കങ്ങൾ തുറന്നുസമ്മതിച്ചതോടെ, ആ വിള്ളൽ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ഒരു നാടകീയ സ്ഫോടനമായി മാറി.
ബോർഡ് റൂമുകളിൽ നിന്ന് പത്രത്താളുകളിലേക്കും ചാനൽ ചർച്ചകളിലേക്കും ആ കോർപ്പറേറ്റ് യുദ്ധം പടർന്നു. കമ്പനിയുടെ കോർപ്പറേറ്റ് ഭരണരീതികളെക്കുറിച്ചും ആസ്തികളെക്കുറിച്ചും ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങൾ അനിൽ ഉന്നയിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ചെറുകിട നിക്ഷേപകർ തങ്ങളുടെ പണം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന് ഭയന്ന് വിറച്ചു. ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെത്തന്നെ പിടിച്ചുലയ്ക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഈ കുടുംബ പോര് ഒടുവിൽ ഒരു വിഭജനത്തിലേക്ക് മാത്രമേ അവസാനിക്കൂ എന്ന് വ്യക്തമായി. അവിടെയാണ് ഇരുവർക്കും തള്ളിക്കളയാനാവാത്ത ഒരേയൊരു ശബ്ദം ഉയർന്നു കേട്ടത്—അമ്മ കോകിലാബെൻ അംബാനി! ബാങ്കിംഗ് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.വി. കാമത്തിനെയും ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ് ബാങ്കർ നിമേഷ് കാമ്പാനിയെയും സാക്ഷിയാക്കി, മാസങ്ങൾ നീണ്ട തീവ്രമായ ചർച്ചകൾക്കൊടുവിൽ 2005 ജൂൺ 18-ന് കോകിലാബെൻ ആ ചരിത്രപരമായ വിഭജനം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
അച്ഛന്റെ സാമ്രാജ്യം കൃത്യം രണ്ടായി മുറിക്കപ്പെട്ടു. പരമ്പരാഗത ബിസിനസ്സുകളായ എണ്ണ, പെട്രോകെമിക്കൽസ്, റിഫൈനറികൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസും ഐ.പി.സി.എല്ലും മുകേഷ് അംബാനിയുടെ കൈകളിലെത്തി. എന്നാൽ അന്ന് ഏറ്റവും ഉയർന്ന വളർച്ചാ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് ലോകം വിലയിരുത്തിയ പുത്തൻ തലമുറ ബിസിനസ്സുകളായ ടെലികോം (Reliance Infocomm), ഊർജ്ജം (Reliance Energy), ക്യാപിറ്റൽ ഫിനാൻഷ്യൽ സർവീസസ് എന്നിവ അനിൽ അംബാനിയുടെ കൈവശമെത്തി. ഒരേ തുടക്കം, തുല്യമായ വിഭവങ്ങൾ; പക്ഷേ അവർ തിരഞ്ഞെടുത്ത വഴികൾ അവരെ കൊണ്ടുചെന്നെത്തിച്ചത് തികച്ചും വിഭിന്നമായ രണ്ട് ലോകങ്ങളിലായിരുന്നു.
അനിലിന്റെ കൈകളിൽ വൻകിട ടെലികോം, പവർ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, അമിതമായ കടബാധ്യതകളും പെട്ടെന്നുള്ള വിപണിമാറ്റങ്ങളും വിനാശകരമായ തീരുമാനങ്ങളും ആ സാമ്രാജ്യത്തെ പതിയെ തകർച്ചയിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു. ഒടുവിൽ കടക്കെണിയിലായ റിലയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് തകർന്നടിഞ്ഞു. എന്നാൽ മറുവശത്ത്, എണ്ണയുടെ സ്ഥിരതയുള്ള വരുമാനത്തിൽ നിന്ന് ലോകോത്തര മാനദണ്ഡങ്ങളോടെ പുതിയ ബിസിനസ്സുകൾ പടുത്തുയർത്തിയ മുകേഷ് അംബാനി, 2016-ൽ ജിയോ (Jio) എന്ന ടെലികോം സുനാമിയിലൂടെയും റീട്ടെയിൽ സാമ്രാജ്യത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ ഭാവിയെത്തന്നെ മാറ്റിയെഴുതി ലോകത്തെ മുൻനിര ശതകോടീശ്വരനായി മാറി.
ഒരു അച്ഛൻ പടുത്തുയർത്തിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അന്തിമ നിയന്ത്രണം ആർക്കെന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ഒരു പ്ലാനിംഗ് ഇല്ലാതെ പോയാൽ, കുടുംബത്തിന്റെ ചോരബന്ധങ്ങളെപ്പോലും കോർപ്പറേറ്റ് അത്യാഗ്രഹങ്ങൾ എങ്ങനെ തകർത്തെറിയുമെന്ന് പഠിപ്പിച്ച അംബാനി സഹോദരന്മാരുടെ ഈ ചരിത്രം, ലോക ബിസിനസ്സ് ലോകത്തെ എക്കാലത്തെയും വലിയൊരു പാഠപുസ്തകമാണ്! 🏢⚡
