നിങ്ങൾ രാവിലെ കഴിക്കുന്ന ആശിർവാദ് ആട്ടയുടെ ചൂടുള്ള ചപ്പാത്തിയും, ചായക്കൊപ്പം മുക്കിത്തിന്നുന്ന സൺഫീസ്റ്റ് ബിസ്ക്കറ്റും, വൈകുന്നേരം ഇരുന്ന് കൊറിക്കുന്ന ബിംഗോ ചിപ്‌സും, എന്തിനേറെ നിങ്ങളുടെ മക്കൾ സ്കൂളിൽ കൊണ്ടുപോകുന്ന ആ ക്ലാസ്‌മേറ്റ് നോട്ടുബുക്കും വരെ ഒരൊറ്റ കമ്പനിയുടേതാണെന്ന് നിങ്ങൾ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അതിലും വലിയ ഞെട്ടിക്കുന്ന സത്യമെന്തെന്നാൽ, ഈ നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളെല്ലാം നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലെത്തിക്കുന്നത് ഗോൾഡ് ഫ്ലേക്കും ക്ലാസ്സിക്കും പോലുള്ള രാജ്യാന്തര സിഗരറ്റുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുകയില കമ്പനിയാണ്! ഒരു പുകയില കമ്പനി എങ്ങനെ ഇന്ത്യക്കാരുടെ അടുക്കളയും പഠനമുറിയും എലൈറ്റ് ഹോട്ടലുകളും വരെ അടക്കിവാഴുന്ന ഒരു വിപുലമായ സാമ്രാജ്യമായി മാറി? ബിസിനസ്സ് ലോകത്തെ വിറപ്പിച്ച ITC എന്ന ഭീമന്റെ ആരും പറയാത്ത ആഴത്തിലുള്ള മാസ്സ് ചരിത്രം അറിയാമോ?”
കഥ ആരംഭിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ്. 1910 ഓഗസ്റ്റ് 24-ന് കൊൽക്കത്തയിൽ ‘ഇംപീരിയൽ ടുബാക്കോ കമ്പനി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്’ (Imperial Tobacco Company of India Limited) എന്ന പേരിലാണ് ഈ പ്രസ്ഥാനം പിറവികൊള്ളുന്നത്. അന്ന് അവരുടെ ലക്ഷ്യം തികച്ചും വ്യക്തമായിരുന്നു—പുകയില കൃഷി ചെയ്യുക, സിഗരറ്റും ചുരുട്ടും നിർമ്മിച്ച് വിൽക്കുക. പുകയിലയുടെ വിത്ത് നടുന്നത് മുതൽ അത് പെട്ടിക്കടകളിൽ എത്തുന്നതുവരെയുള്ള ‘സീഡ്-ടു-സ്മോക്ക്’ (Seed-to-Smoke) എന്ന പഴുതടച്ച സപ്ലൈ ചെയിൻ അവർ ഇന്ത്യയിലുടനീളം പടുത്തുയർത്തി. ഗോൾഡ് ഫ്ലേക്ക് (Gold Flake), ക്ലാസ്സിക് (Classic), വിൽസ് നേവി കട്ട് (Wills Navy Cut) തുടങ്ങിയ സിഗരറ്റ് ബ്രാൻഡുകളിലൂടെ അവർ രാജ്യത്തെ പുകയില വിപണിയുടെ സിംഹഭാഗവും സ്വന്തം കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കി. അക്കാലത്ത് അതൊരു ശുദ്ധമായ പുകയില കമ്പനി മാത്രമായിരുന്നു.
എന്നാൽ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതോടെ ആ കമ്പനിയുടെ ഉള്ളിൽ വലിയൊരു മാറ്റത്തിന്റെ ചിന്തകൾ രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പുകയില വ്യവസായം എപ്പോഴും സർക്കാരിന്റെ ഉയർന്ന നികുതികളുടെയും, ആരോഗ്യപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളുടെയും, സമൂഹത്തിന്റെ കടുത്ത വിമർശനങ്ങളുടെയും നിഴലിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഏത് നിമിഷവും തിരിച്ചടികൾ ഉണ്ടായേക്കാം എന്ന അപകടം മുൻകൂട്ടി കണ്ട കമ്പനിയുടെ തലപ്പത്തിരുന്നവർ ഒരു തന്ത്രപരമായ തീരുമാനമെടുത്തു—”നമ്മൾ വെറുമൊരു പുകയില കമ്പനി മാത്രമായി ഒതുങ്ങരുത്!”
ഈ തിരിച്ചറിവാണ് പിന്നീട് അവരുടെ പേരിൽ പോലും മാറ്റം വരുത്തിയത്. 1970-ൽ കമ്പനി തന്റെ പേര് ‘ഇന്ത്യ ടുബാക്കോ കമ്പനി’ എന്നും, 1974-ൽ ‘I.T.C. ലിമിറ്റഡ്’ എന്നും മാറ്റി. ഒടുവിൽ 2001-ൽ പേരിലെ ഫുൾസ്റ്റോപ്പുകൾ പോലും പൂർണ്ണമായി എടുത്തുകളഞ്ഞ് അത് ‘ITC Limited’ എന്നാക്കി മാറ്റി. ഈ പേരുമാറ്റം വെറുമൊരു അക്ഷരമാറ്റമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് തങ്ങൾ ഇനി ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക വ്യവസായത്തിന് അടിമയല്ലെന്ന ശക്തമായൊരു പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു അത്.
ഈ വൈവിധ്യവൽക്കരണത്തിന് (Diversification) പിന്നിൽ അവർ ഉപയോഗിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ മുക്കിലും മൂലയിലുമുള്ള പെട്ടിക്കടകളിൽ വരെയുണ്ടായിരുന്ന അവരുടെ അവിശ്വസനീയമായ വിതരണ ശൃംഖലയായിരുന്നു (Distribution Network). സിഗരറ്റ് എത്തിക്കാൻ ഉണ്ടാക്കിയ അതേ ലോജിസ്റ്റിക്സും റൂട്ടുകളും ഉപയോഗിച്ച് മറ്റ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചാൽ വിജയം ഉറപ്പാണെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കി.
ആ തന്ത്രത്തിന്റെ ആദ്യ പടിയായി 1970-കളിൽ അവർ ആഡംബരത്തിന്റെ ലോകത്തേക്ക് ചുവടുവെച്ചു. സിഗരറ്റ് വിപണിയിൽ നിന്ന് കിട്ടിയ പണം ഉപയോഗിച്ച് അവർ ‘ITC Hotels’ തുടങ്ങി. സാമാന്യ ജനങ്ങൾക്ക് അദ്ഭുതമുണ്ടാക്കിയ ഈ നീക്കം വിജയം കണ്ടു, പിന്നീട് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ ഹോട്ടൽ ബിസിനസ്സ് ഒരു പ്രത്യേക ലിറ്റഡ് കമ്പനിയായി വളർന്നു പന്തലിച്ചു. സിഗരറ്റ് പാക്ക് ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ പേപ്പറും പാക്കേജിംഗും സ്വന്തമായി നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങിയ അവർ, ആ വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഉപയോഗിച്ച് ‘പേപ്പർബോർഡ്സ് & പാക്കേജിംഗ്’ എന്ന മറ്റൊരു വലിയ വ്യവസായ വിഭാഗം തന്നെ കെട്ടിപ്പടുത്തു.
അതിനുശേഷം അവർ നേരിട്ട് കർഷകരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. ‘ഇ-ചൗപ്പാൽ’ (e-Choupal) എന്ന വിപ്ലവകരമായ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനത്തിലൂടെ ഗ്രാമീണ കർഷകരെ ഇന്റർനെറ്റ് വഴി ബന്ധിപ്പിച്ച് അവർ ഇന്ത്യയുടെ അഗ്രി ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അമരക്കാരായി. ആ കർഷക ബന്ധമാണ് പിന്നീട് ITC-യെ ഇന്ത്യയുടെ അടുക്കളകളിലേക്ക് നേരിട്ട് കൊണ്ടുവന്നത്.
2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഗോതമ്പ് കർഷകരിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ സംഭരിച്ച് അവർ പുറത്തിറക്കിയ ‘ആശിർവാദ് ആട്ട’ (Aashirvaad Atta) ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തമായ പാക്കേജ്ഡ് മാവ് ബ്രാൻഡായി മാറി. തൊട്ടുപിന്നാലെ ബ്രിട്ടാനിയയോടും പാർലെയോടും മൽത്സരിക്കാൻ ‘സൺഫീസ്റ്റ്’ (Sunfeast) ബിസ്ക്കറ്റുകളും, ലെയ്‌സിനെയും കുർകുറെയെയും നേരിടാൻ ‘ബിംഗോ!’ (Bingo!) ചിപ്‌സുകളും വിപണിയിലെത്തിച്ച് അവർ കോടികളുടെ വിപണി പിടിച്ചു. അവിടെയും തീർന്നില്ല, സിഗരറ്റ് കമ്പനി എന്ന് ആളുകൾ കരുതിയ അതേ കൈകൾ കൊണ്ട് അവർ കുട്ടികളുടെ സ്കൂൾ ബാഗുകളിലേക്ക് ‘ക്ലാസ്‌മേറ്റ്’ (Classmate) നോട്ടുബുക്കുകൾ എത്തിച്ചു. പിന്നീട് സാവ്‌ലോൺ (Savlon), ഫിയാമ (Fiama), വൈവൽ (Vivel), എൻഗേജ് (Engage) തുടങ്ങിയ വ്യക്തിഗത ശുചിത്വ ബ്രാൻഡുകളെയും അവർ സ്വന്തമാക്കി.
ഇന്ന് സഞ്ജീവ് പുരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ITC, വെറുമൊരു പുകയില കമ്പനിയല്ല. പുകയില ബിസിനസ്സിലൂടെ നേടിയ പണവും വിതരണ ശേഷിയും ഉപയോഗിച്ച് ഹോട്ടൽ, പേപ്പർ, അഗ്രി, എഫ്.എം.സി.ജി, ഐ.ടി തുടങ്ങി സമസ്ത മേഖലകളിലും വേരുകളാഴ്ത്തി, ഒരു കമ്പനിക്ക് എങ്ങനെ സ്വന്തം മുഖച്ഛായ മാറ്റിയെഴുതാൻ കഴിയുമെന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്ത ഏറ്റവും വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് വിജയഗാഥയാണ് ITC!
