1995ൽ ന്യൂസിലൻഡിലെ ഓക്‌ലൻഡിൽ നടന്ന ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചയെക്കുറിച്ച് പാകിസ്ഥാനിലെ പ്രമുഖ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഹാമിദ് മിർ പങ്കുവെച്ച ഓർമയാണ് ഇപ്പോൾ ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്. അന്നത്തെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് നെൽസൺ മണ്ടേലയെ അഭിമുഖം ചെയ്യുന്നതിനിടെ, “പാകിസ്ഥാൻ എവിടെയാണ്?” എന്ന് മണ്ടേല തന്നോട് ചോദിച്ചുവെന്നാണ് മിർ പറയുന്നത്. പാകിസ്ഥാന്റെ സ്ഥാനം വിശദീകരിക്കാൻ ഒടുവിൽ ഇന്ത്യയെ ഒരു റഫറൻസായി ഉപയോഗിക്കേണ്ടിവന്നെന്നും മിർ ഓർത്തെടുത്തു.
1995 നവംബറിൽ ഓക്‌ലൻഡിൽ നടന്ന കോമൺവെൽത്ത് രാഷ്ട്രത്തലവന്മാരുടെ യോഗത്തിനിടെയായിരുന്നു സംഭവം. അന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ പ്രസിഡന്റ് ഫാറൂഖ് അഹമ്മദ് ഖാൻ ലെഘാരിയും നെൽസൺ മണ്ടേലയും സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. മണ്ടേലയെ അഭിമുഖം ചെയ്യണമെന്നത് തന്റെ വലിയ ആഗ്രഹമായിരുന്നുവെന്നും അതിനായി ലെഘാരിയോട് തന്നെ സഹായം അഭ്യർഥിച്ചെന്നും മിർ പറയുന്നു. 10 മുതൽ 15 മിനിറ്റ് വരെ സമയം ലഭിച്ചാൽ മതി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭ്യർഥന. ലെഘാരി സഹായിക്കാമെന്ന് സമ്മതിക്കുകയും അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ ഒമ്പത് മണിക്ക് മണ്ടേലയുമായി കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് അവസരം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.
മണ്ടേലയെ കാണാനെത്തിയപ്പോൾ ആദ്യം അദ്ദേഹം മിറിനോട് എവിടെ നിന്നാണെന്ന് ചോദിച്ചു. “പാകിസ്ഥാനിൽ നിന്ന്” എന്ന് മിർ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് തലേദിവസം രാത്രി അഭിമുഖത്തിന് അവസരമൊരുക്കിയ വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് മണ്ടേല ചോദിച്ചു. “അദ്ദേഹം നിങ്ങളുടെ പ്രസിഡന്റാണോ?” എന്നായിരുന്നു ചോദ്യം. മിർ അതെ എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, “ഏത് രാജ്യത്തിന്റെ?” എന്നായിരുന്നു അടുത്ത ചോദ്യം. “പാകിസ്ഥാൻ” എന്ന് മറുപടി നൽകിയതോടെ മണ്ടേല വീണ്ടും ചോദിച്ചു: “പാകിസ്ഥാൻ എവിടെയാണ്?” മണ്ടേലയുടെ ഈ ചോദ്യം തന്നെ അമ്പരപ്പിച്ചുവെന്നാണ് മിർ പറയുന്നത്.
തുടർന്ന് ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം മണ്ടേലയ്ക്ക് വിശദീകരിക്കാൻ മിർ ശ്രമിച്ചു. പാകിസ്ഥാൻ ഇന്ത്യയ്ക്കും ഇറാനും സമീപമാണെന്നും അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ അവിടെയുണ്ടെന്നും കൈകൾ കൊണ്ട് സൂചിപ്പിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സ്ഥാനം വിശദീകരിച്ചതെന്ന് മിർ പറയുന്നു. അതിനിടെയാണ് “ഇന്ത്യ” എന്ന പേര് മണ്ടേലയ്ക്ക് പരിചിതമായി തോന്നിയത്. “ഇന്ത്യ, ഇന്ത്യ… ഇന്ത്യയെ എനിക്ക് അറിയാം” എന്ന രീതിയിലായിരുന്നു മണ്ടേലയുടെ പ്രതികരണമെന്നാണ് മിർ ഓർത്തെടുക്കുന്നത്.
തുടർന്ന് “പാകിസ്ഥാനെക്കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയില്ലേ?” എന്ന് മിർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഏറെ വർഷം ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞതിനാൽ തന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അറിവും ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമകളും നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നായിരുന്നു മണ്ടേലയുടെ മറുപടി എന്നാണ് മിർ പറയുന്നത്. “28 വർഷം ഞാൻ ജയിലിലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവും ഓർമയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഈ ലോകത്ത് എന്താണ് നടക്കുന്നതെന്ന് പോലും എനിക്ക് അറിയില്ല” എന്നായിരുന്നു മണ്ടേല പറഞ്ഞതെന്നാണ് മിറിന്റെ ഓർമ.
മണ്ടേല പറഞ്ഞ “28 വർഷം” എന്ന കണക്ക് കൃത്യമായതല്ല. 1962ൽ അറസ്റ്റിലായ അദ്ദേഹം 1990 ഫെബ്രുവരി 11നാണ് മോചിതനായത്. അതായത് 27 വർഷത്തിലധികമാണ് അദ്ദേഹം തടവിൽ കഴിഞ്ഞത്. അതിനാൽ മണ്ടേലയുടെ വാക്കുകളിൽ വന്ന 28 വർഷം ഏകദേശ കണക്കായിരിക്കാമെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഈ കഥയിൽ ഇന്ത്യയുടെ പരാമർശത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മണ്ടേലയ്ക്ക് ഇന്ത്യ അപരിചിതമായിരുന്നില്ല. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വർണവിവേചനത്തിനെതിരായ പോരാട്ടവുമായി ഇന്ത്യയ്ക്ക് ദീർഘകാല ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ആശയങ്ങളും ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നിലപാടുകളും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തിലും തന്റെ ചിന്തകളിലും ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനം ചെലുത്തിയതായി മണ്ടേല തന്നെ പിന്നീട് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
1990ൽ ജയിൽ മോചിതനായതിന് പിന്നാലെ മണ്ടേല ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് 1995ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരിക്കെയും ഇന്ത്യയിലെത്തി. ഗാന്ധിജിയുമായുള്ള ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുടെ ചരിത്രബന്ധം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകി. അഹമ്മദാബാദിലെ സബർമതി ആശ്രമം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ അതിനെ ഒരു തീർഥാടനവും സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവുമായാണ് മണ്ടേല വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
ഹാമിദ് മിറിന്റെ ഈ ഓർമ 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ പാകിസ്ഥാൻ നടനും അവതാരകനുമായ വസീം അബ്ബാസുമായി നടത്തിയ പോഡ്കാസ്റ്റ് സംഭാഷണത്തിലാണ് വീണ്ടും പുറത്തുവന്നത്. അഭിമുഖം ലഭിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലവും മിർ വിശദമായി വിവരിച്ചു. മണ്ടേലയെ കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം വിദ്യാർഥിയായിരുന്ന കാലം മുതൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും മണ്ടേലയുടെ മോചനത്തിനായി നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ താനും പങ്കെടുത്തിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ലോകചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ നേതാക്കളിലൊരാളായ നെൽസൺ മണ്ടേലയുമായുള്ള ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ പാകിസ്ഥാന്റെ സ്ഥാനം വിശദീകരിക്കാൻ ഇന്ത്യയെ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവന്നുവെന്ന ഹാമിദ് മിറിന്റെ ഓർമയാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും ചർച്ചയാകുന്നത്.
