ഒരു ചെറിയ സ്പാർക്കിൽ നിന്ന് എങ്ങനെയാണ് ആഗോള ബിസിനസ്സ് ഭൂപടം മാറ്റിമറിച്ച ഒരു സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നത്? രണ്ട് ലോകമഹായുദ്ധങ്ങൾ തകർത്തുകളഞ്ഞിട്ടും, കോടികളുടെ കടക്കെണിയിൽ ശ്വാസം മുട്ടിയിട്ടും, തോറ്റുകൊടുക്കാൻ മനസ്സില്ലാതെ ലോകം ഭരിച്ച ഒരു കാർ കമ്പനിയുടെ കഥയാണിത്. ഇത് വെറുമൊരു ബിസിനസ്സ് വളർച്ചയുടെ ചരിത്രമല്ല; പരാജയത്തിന്റെ അഗാധതയിൽ നിന്ന് ഫീനിക്സ് പക്ഷിയെപ്പോലെ പറന്നുയർന്ന് ഫെരാരിയും സ്റ്റെല്ലാന്റിസും ഐവേക്കോയുമൊക്കെയായി മാറിയ ഫിയറ്റ് (Fiat) എന്ന ഇറ്റാലിയൻ ഇതിഹാസത്തിന്റെ പോരാട്ട വീര്യത്തിന്റെ കഥയാണ്!
1899-ൽ ഇറ്റലിയിലെ ടൂറിൻ നഗരത്തിൽ ജിയോവാനി അഗ്നല്ലിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ബിസിനസ്സുകാർ ഒത്തുകൂടുമ്പോൾ അവരുടെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഇറ്റലിയിലെ റോഡുകളിൽ ഓടിയിരുന്ന വണ്ടികളെല്ലാം ഫ്രാൻസിൽ നിന്നോ ജർമ്മനിയിൽ നിന്നോ ഇറക്കുമതി ചെയ്തവയായിരുന്നു. ‘എന്തുകൊണ്ട് ഇറ്റലിക്കാർക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു വണ്ടി ഉണ്ടായിക്കൂടാ?’ എന്ന ചിന്തയിൽ നിന്നാണ് ‘ഫാബ്രിക്ക ഇറ്റാലിയാന ഔട്ടോമൊബിലി ടോറിനോ’ (Fabbrica Italiana Automobili Torino) അഥവാ ഫിയറ്റ് ജനിക്കുന്നത്. ആദ്യ വർഷം വെറും 24 കാറുകൾ മാത്രമാണ് അവർ ഉണ്ടാക്കിയത്. എന്നാൽ ജിയോവാനി എന്ന ദീർഘവീക്ഷകനായ ലീഡർക്ക് അതൊരു തുടക്കം മാത്രമായിരുന്നു. കാറുകളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ട്രക്കുകൾ, ബസുകൾ, റേസിംഗ് കാറുകൾ, കപ്പൽ-വിമാന എൻജിനുകൾ എന്നിവയിലേക്ക് ഫിയറ്റ് അതിവേഗം പടർന്നുപന്തലിച്ചു.
ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധവും രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധവും കൊടുങ്കാറ്റായി വീശിയടിച്ചപ്പോൾ ഫിയറ്റിന് തങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം പൂർണ്ണമായും മാറ്റേണ്ടി വന്നു. ആഡംബര കാറുകൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്ന ഫാക്ടറികളിൽ മിലിട്ടറി ട്രക്കുകളും, യുദ്ധവിമാനങ്ങളും, ടാങ്കുകളും, ആംബുലൻസുകളും, ആയുധങ്ങളും ഉത്പാദിപ്പിച്ചു. യുദ്ധം കമ്പനിയുടെ ഫാക്ടറികളെ തകർത്തെങ്കിലും, ഈ വ്യവസായ വൈവിധ്യവൽക്കരണം ഫിയറ്റിനെ ഇറ്റലിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യാവസായിക ഗ്രൂപ്പാക്കി മാറ്റി. യുദ്ധാനന്തരം യൂറോപ്പിലെ സാധാരണക്കാരന്റെ കയ്യിലൊതുങ്ങുന്ന ഫിയറ്റ് 500, ഫിയറ്റ് 600 തുടങ്ങിയ വിപ്ലവകരമായ മോഡലുകൾ വിപണിയിലിറക്കി അവർ ജനപ്രിയതയുടെ കൊടുമുടിയിലെത്തി. ഇറ്റലിയിലെ ‘റോക്ക്ഫെല്ലർമാർ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നല്ലി കുടുംബത്തിന്റെ കൈകളിൽ കമ്പനിയുടെ ഭരണം ഭദ്രമായിരുന്നു.
1969-ൽ ഫിയറ്റ് തങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപരമായ ചുവടുവെപ്പ് നടത്തി. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആഡംബര സ്പോർട്സ് കാർ ബ്രാൻഡായ ഫെരാരി (Ferrari) സാമ്പത്തികമായി കടുത്ത പ്രതിസന്ധിയിലായ സമയമായിരുന്നു അത്. ഫിയറ്റ് ഫെരാരിയുടെ 50% ഓഹരികൾ വാങ്ങിക്കൊണ്ട് അവരെ തകർച്ചയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു. ഫെരാരിയുടെ തനതായ റേസിംഗ് പാരമ്പര്യത്തിൽ ഇടപെടാതെ, അവർക്ക് ആവശ്യമായ മൂലധനവും ആഗോള വിതരണ ശൃംഖലയും നൽകി ഫെരാരിയെ ഇന്നത്തെ നിലയിലേക്ക് വളർത്തിയത് ഫിയറ്റാണ്. ഇതിനുപിന്നാലെ 1975-ൽ യൂറോപ്പിലെ അഞ്ച് പ്രമുഖ ട്രക്ക് നിർമ്മാതാക്കളെ ലയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഐവേക്കോ (Iveco) എന്ന കൊമേർഷ്യൽ വാഹന ഭീമനെയും, കാർഷിക-നിർമ്മാണ മേഖലകൾക്കായി ന്യൂ ഹോളണ്ട്, കേസ് കോർപ്പറേഷൻ എന്നിവയെ കൂട്ടിയിണക്കി സി.എൻ.എച്ച് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ (CNH Industrial) എന്ന വമ്പൻ ബ്രാൻഡിനെയും ഫിയറ്റ് കെട്ടിപ്പടുത്തു.
എന്നാൽ, വിജയങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ഫിയറ്റും തകർച്ചയുടെ അഗാധതയിലേക്ക് വീണു. 1970-കളിലെ ആഗോള എണ്ണ പ്രതിസന്ധിയും, തൊണ്ണൂറുകളിൽ ടൊയോട്ട, ഹോണ്ട, നിസ്സാൻ തുടങ്ങിയ ജാപ്പനീസ് കമ്പനികളുടെ കടുത്ത മത്സരവും ഫിയറ്റിന്റെ അടിത്തറയിളക്കി. ഇന്ധനക്ഷമതയേറിയ ജാപ്പനീസ് കാറുകൾക്ക് മുന്നിൽ ഫിയറ്റിന്റെ വിപണി ഇടിഞ്ഞു. രണ്ടായിരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കമ്പനി കോടികളുടെ നഷ്ടത്തിലാവുകയും കടുത്ത കടക്കെണിയിലാവുകയും ചെയ്തു. പലരും പ്രവചിച്ചു: ‘ഫിയറ്റിന്റെ അന്ത്യം കുറിക്കപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞു.’
അവിടെയാണ് ഈ കഥയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ടേണിംഗ് പോയിന്റ് സംഭവിക്കുന്നത്. 2004-ൽ സെർജിയോ മാർക്കിയോണി എന്ന അസാധാരണ പ്രതിഭ ഫിയറ്റിന്റെ സി.എൻ.ഒ ആയി ചുമതലയേറ്റു. ബിസിനസ്സ് ലോകത്തെ അദ്ഭുതപ്പെടുത്തിയ ഒരു ടേൺഎറൗണ്ട് സ്ട്രാറ്റജിയാണ് അദ്ദേഹം നടപ്പിലാക്കിയത്. അനാവശ്യ ചിലവുകൾ വെട്ടിക്കുറച്ചും, മോഡേൺ ഫിയറ്റ് 500 പോലെയുള്ള ഹിറ്റ് മോഡലുകൾ പുനരവതരിപ്പിച്ചും അദ്ദേഹം കമ്പനിക്ക് ജീവൻ നൽകി.
അതിനിടയിലാണ് 2008-ലെ ആഗോള സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം ഉണ്ടാകുന്നത്. അമേരിക്കൻ കാർ നിർമ്മാതാക്കളായ ക്രൈസ്‌ലർ ബാങ്ക്റപ്‌സിയിലേക്ക് നീങ്ങിയപ്പോൾ, മാർക്കിയോണി അതിനെ ഒരു സുവർണ്ണാവസരമായി കണ്ടു. തകർച്ചയിലായ ക്രൈസ്‌ലറിനെ ഫിയറ്റിലേക്ക് ഘട്ടംഘട്ടമായി ലയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2014-ൽ ഫിയറ്റ് ക്രൈസ്‌ലർ ഓട്ടോമൊബൈൽസ് (FCA) രൂപീകരിച്ചു. ജീപ്പ്, ഡോഡ്ജ്, റാം, ആൽഫാ റോമിയോ, മാക്സെരാറ്റി തുടങ്ങിയ ലോകോത്തര ബ്രാൻഡുകളെല്ലാം ഫിയറ്റിന്റെ കുടക്കീഴിലായി. തുടർന്ന് 2021-ൽ എഫ്.സി.എ ഫ്രഞ്ച് ഗ്രൂപ്പായ പി.എസ്.എയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഓട്ടോമൊബൈൽ സഖ്യങ്ങളിലൊന്നായ സ്റ്റെല്ലാന്റിസ് (Stellantis) ജന്മമെടുത്തു.
ഇന്ന് ഫിയറ്റ് എന്ന ഒരൊറ്റ കാർ കമ്പനിയിൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ട സ്റ്റെല്ലാന്റിസ്, ഫെരാരി, സി.എൻ.എച്ച് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ, ഐവേക്കോ ഗ്രൂപ്പ് എന്നിവയുടെ ആകെ വാർഷിക വരുമാനം ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി രൂപയാണ്! അഗ്നല്ലി കുടുംബത്തിന്റെ ഹോൾഡിംഗ് കമ്പനിയായ ‘എക്സോർ’ (Exor) ഇപ്പോഴും ഇവയുടെ പ്രധാന ഓഹരികൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഈ സാമ്രാജ്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാതെ വൈവിധ്യവൽക്കരണം നടത്തണമെന്നും, പ്രതിസന്ധികളെ ഭയപ്പെടാതെ ധീരമായ നേതൃത്വത്തിലൂടെ അവയെ വലിയ അവസരങ്ങളാക്കി മാറ്റാമെന്നും ഫിയറ്റ് എന്ന ഈ ഇതിഹാസ ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യം ലോകത്തെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
