കേന്ദ്ര ബജറ്റ് 2026 പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഭരണഘടനയിൽ ‘വാർഷിക സാമ്പത്തിക പ്രസ്താവന’ (Article 112) എന്നാണ് ബജറ്റിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ബജറ്റിൻ്റെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് ഒരുഎത്തിനോട്ടമായാലോ’ബജറ്റ്’ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം ലത്തീൻ പദമായ ‘ബുൾഗ’യിൽ (Bulga) നിന്നുമാണ്. തോൽസഞ്ചി എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ പദം ഫ്രഞ്ചിലെ ‘ബൂഷെറ്റും’ ഇംഗ്ലീഷിലെ ‘ബജറ്റും’ ആയി പരിണമിച്ചു.
1733-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രി റോബർട്ട് വാൾപോൾ പാർലമെന്റിൽ ഔദ്യോഗികമായി സാമ്പത്തിക രേഖകൾ അവതരിപ്പിച്ചതോടെയാണ് സഞ്ചിയിൽ നിന്ന് പദ്ധതിയിലേക്കുള്ള ബജറ്റിന്റെ പരിണാമം പൂർത്തിയായത്. ഡേവിഡ് കോപ്പർഫീൽഡിലെ മൈക്കോബറും സാക്ഷാൽ ഷെർലക് ഹോംസും വരെ തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ കണക്കിലെ കളികൾക്ക് ബജറ്റ് എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഭാരതത്തിലേക്ക് ഈ പദമെത്തുന്നത് കൊളോണിയൽ അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ്. 1857-ലെ ഒന്നാം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് പിന്നാലെ തകർന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ഖജനാവ് നികത്താൻ 1860-ൽ ജെയിംസ് വിൽസണാണ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് ഭാരതത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള പദ്ധതി എന്നതിലുപരി സായിപ്പിന്റെ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകൾ തീർക്കാനുള്ള ഒരു പ്ലാൻ മാത്രമായിരുന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം 1947 നവംബർ 26-ന് ആർ.കെ. ഷൺമുഖം ഷെട്ടി സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ നൽകിയ ചുവന്ന ലെതർ ബ്രീഫ്‌കേസ് എന്ന അടിമത്തത്തിന്റെ ചിഹ്നം ദശകങ്ങളോളം ഇന്ത്യൻ ധനമന്ത്രിമാർ ചുമലിലേറ്റിയത് ഒരു വലിയ വൈരുദ്ധ്യമായിരുന്നു.
എന്നാൽ 2014-ൽ നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാർ അധികാരമേറ്റതോടെ ഭാരതം സ്വന്തം വേരുകളിലേക്ക് മടങ്ങിത്തുടങ്ങി. 2019-ൽ ധനമന്ത്രി നിർമല സീതാരാമൻ കൊളോണിയൽ ചിഹ്നമായ ബ്രീഫ്‌കേസ് ഉപേക്ഷിക്കുകയും ഭാരതീയ വ്യാപാരികളുടെ പാരമ്പര്യമായ ‘ബഹി-ഖാത’ (Bahi-Khata) എന്ന ചുവന്ന പട്ടിൽ പൊതിഞ്ഞ കണക്കുപുസ്തകം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തത് ചരിത്രപരമായ ഒരു ഡീകൊളോണൈസേഷൻ നീക്കമായിരുന്നു. 2021 മുതൽ ഇത് ഡിജിറ്റൽ ടാബ്‌ലെറ്റിലേക്ക് മാറിയെങ്കിലും ‘ബഹി-ഖാത കവറിൽ തന്നെയാണ് ഇത് ഇന്നും പാർലമെന്റിലെത്തുന്നത്.
