“വെള്ളം കുപ്പിയിലാക്കി കാശ് കൊടുത്തു വാങ്ങിക്കുകയോ? പോയി പണി നോക്കാൻ പറ ഭായ്, പ്രകൃതി സൗജന്യമായി തരുന്ന വെള്ളത്തിന് ആരെങ്കിലും പണം കൊടുക്കുമോ?!”—ഇതായിരുന്നു 1960-കളിൽ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരന്റെ ചിന്താഗതി. എന്നാൽ മലയാളി ഉൾപ്പെടെയുള്ള കോടിക്കണക്കിന് ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഈ ചിന്താഗതിയെ തകിടം മറിച്ചുകൊണ്ട്, ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ ഏതൊരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലോ കടയിലോ ചെന്ന് നമ്മൾ ചോദിക്കുന്ന ഒരു പേരുണ്ട്: ‘ഒരു ബിസ്‌ലേരി (Bisleri) തരുമോ?’. വെറുമൊരു ബ്രാൻഡ് നാമത്തിനപ്പുറം കുപ്പിവെള്ളത്തിന്റെ പര്യായമായി ബിസ്‌ലേരി എങ്ങനെ മാറി? വെറും നാല് ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് വാങ്ങി ഇന്ന് പതിനായിരം കോടിയുടെ സാമ്രാജ്യമായി വളർന്ന ഈ കുപ്പിവെള്ളത്തിന്റെ പിന്നിൽ സിനിമാറ്റിക് സ്റ്റൈലിലുള്ള വലിയൊരു ഇറ്റാലിയൻ-ഇന്ത്യൻ ബിസിനസ്സ് രഹസ്യമുണ്ട്!
പലരും വിചാരിച്ചിരിക്കുന്നത് ബിസ്‌ലേരി ഒരു ഇന്ത്യൻ ബ്രാൻഡ് ആണെന്നാണ്. എന്നാൽ ഇതിന്റെ വേരുകൾ കിടക്കുന്നത് യൂറോപ്പിലെ ഇറ്റലിയിലാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ സിഞ്ഞോർ ഫെലിസ് ബിസ്‌ലേരി (Signor Felice Bisleri) എന്ന ഇറ്റാലിയൻ വ്യവസായിയും ശാസ്ത്രജ്ഞനുമാണ് മൂലികകളും മിനറലുകളും അടങ്ങിയ ഒരു ഔഷധ പാനീയമായി ‘ബിസ്‌ലേരി’ ആദ്യമായി വിപണിയിലിറക്കിയത്. കാലക്രമേണ ഈ ബ്രാൻഡ് കുപ്പിവെള്ളത്തിലേക്ക് വഴിമാറി. അങ്ങനെയിരിക്കെ 1965-ൽ ഡോക്ടർ സിസേറി റോസി എന്ന ഇറ്റലിക്കാരനും ഖുഷ്‌റൂ സുന്തൂക് എന്ന ഇന്ത്യൻ വ്യവസായിയും ചേർന്ന് ബിസ്‌ലേരിയെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ താനെയിൽ അവർ ആദ്യത്തെ ഫാക്ടറിയും തുടങ്ങി. അക്കാലത്ത് ഇന്ത്യക്കാർക്ക് കിണറ്റിലെയും പൈപ്പിലെയും വെള്ളം കുടിച്ച് ശീലമുള്ളതുകൊണ്ട് തന്നെ കുപ്പിവെള്ളം എന്നത് പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളിലെ വലിയൊരു ആഡംബരം മാത്രമായിരുന്നു. ‘പണം കൊടുത്തു വെള്ളം വാങ്ങുക’ എന്ന ആശയം അന്നത്തെ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ബിസ്‌ലേരി വൻ തകർച്ച നേരിട്ടു. ബിസിനസ്സ് പൂട്ടേണ്ട അവസ്ഥ വന്നതോടെ ഇറ്റാലിയൻ ഉടമസ്ഥർ ഇന്ത്യ വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു.
അങ്ങനെയിരിക്കെയാണ് 1969-ൽ പാർലെ (Parle) കമ്പനിയുടെ അമരക്കാരനായ രമേശ് ചൗഹാൻ എന്ന ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള ഇന്ത്യൻ വ്യവസായി ബിസ്‌ലേരിയെ വെറും നാല് ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് വാങ്ങുന്നത്. കൗതുകകരമായ കാര്യം, രമേശ് ചൗഹാൻ അന്ന് ബിസ്‌ലേരി വാങ്ങിയത് കുപ്പിവെള്ളം വിറ്റ് കാശാക്കാനല്ലായിരുന്നു! അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ബിവറേജ് ബിസിനസ്സിന് കൂട്ടായി ഒരു നല്ല സോഡാ ബ്രാൻഡ് വേണമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് കുപ്പിവെള്ളത്തേക്കാൾ വിപണിയിൽ ഡിമാൻഡ് സോഡയ്ക്കായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ വർഷങ്ങളോളം ബിസ്‌ലേരിയുടെ പ്രധാന ശ്രദ്ധ സോഡയിലായിരുന്നു.
എന്നാൽ കഥ മാറുന്നത് 1993-ലാണ്. തമ്പ്സ് അപ്പ് (Thums Up), ലിംക, ഗോൾഡ് സ്പോട്ട്, മാസ്സ തുടങ്ങിയ തങ്ങളുടെ സൂപ്പർഹിറ്റ് സോഫ്റ്റ് ഡ്രിങ്ക് ബ്രാൻഡുകളെല്ലാം പാർലെ കമ്പനി കൊക്കകോളയ്ക്ക് വിറ്റു. അതിനുശേഷം രമേശ് ചൗഹാൻ തന്റെ പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധ ബിസ്‌ലേരി കുപ്പിവെള്ളത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഇന്ത്യയിൽ നഗരവൽക്കരണം കൂടുന്നതും, ജനങ്ങൾ ആരോഗ്യകാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതും, യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്ക് ശുദ്ധമായ വെള്ളം ആവശ്യമാണെന്നതുമുള്ള വിപണിയുടെ മാറ്റം അദ്ദേഹം കൃത്യമായി മുൻകൂട്ടി കണ്ടു.
അവിടെനിന്നങ്ങോട്ട് ബിസ്‌ലേരി നടത്തിയ വിപ്ലവകരമായ മാർക്കറ്റിംഗ് തന്ത്രങ്ങളാണ് അതിനെ ഇന്ത്യയുടെ ജനപ്രിയ ബ്രാൻഡാക്കി മാറ്റിയത്. ഭാരമേറിയ ഗ്ലാസ് കുപ്പികൾക്ക് പകരം ഭാരം കുറഞ്ഞതും കൊണ്ടുനടക്കാൻ എളുപ്പമുള്ളതുമായ പെറ്റ് (PET) പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികളിലേക്ക് അവർ മാറി. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡുകൾ, എയർപോർട്ടുകൾ മുതൽ സാധാരണ പെട്ടിക്കടകളിൽ വരെ അവർ ബിസ്‌ലേരി എത്തിച്ചു. ഒപ്പം പച്ചയും വെള്ളയും കലർന്ന ആകർഷകമായ ലേബലും ‘ശുദ്ധി’ എന്ന ആശയവും ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിലേക്ക് അവർ പരസ്യങ്ങളിലൂടെ കൃത്യമായി കുത്തിവെച്ചു. വെള്ളം മലിനമാകുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പേടിയുള്ള ജനങ്ങൾ കണ്ണുമടച്ച് ബിസ്‌ലേരിയെ വിശ്വസിച്ചു തുടങ്ങി.
ഇന്ന് മറ്റ് ഏതൊരു കമ്പനിയുടെ കുപ്പിവെള്ളം ഇരുന്നാലും നമ്മൾ ചോദിക്കുന്നത് ‘ഒരു ബിസ്‌ലേരി തരുമോ’ എന്നാണ്. ഒരു ബ്രാൻഡ് നാമം ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ പേരായി മാറുന്ന ഇത്തരം മാജിക് ബിസിനസ്സ് ലോകത്ത് വളരെ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ സംഭവിക്കാറുള്ളൂ. വെറും 4 ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് വാങ്ങിയ ഒരു ബ്രാൻഡിനെ ദീർഘവീക്ഷണവും കൃത്യമായ സമയത്തെ മാർക്കറ്റിംഗ് തന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് പതിനായിരം കോടിയുടെ സാമ്രാജ്യമാക്കി മാറ്റിയ ഈ കഥ, ഇന്ത്യൻ ബിസിനസ്സ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്മാർട്ടായ ഡീൽ ആയിട്ടാണ് ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. അടുത്ത തവണ ഒരു ബിസ്‌ലേരി കുപ്പി കയ്യിലെടുക്കുമ്പോൾ ഓർക്കുക—അത് വെറും വെള്ളമല്ല, ഇന്ത്യക്കാരുടെ ചിന്താഗതിയെ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു വലിയ ബിസിനസ്സ് വിപ്ലവത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്!
