ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ വിശ്വസ്ത പോരാളിയായി ആകാശത്ത് നിറഞ്ഞുനിന്ന മിഗ്-21ന്റെ പറക്കൽ ജീവിതം അവസാനിച്ചെങ്കിലും അതിന്റെ പാരമ്പര്യം അവസാനിക്കുന്നില്ല. 2025ൽ ചണ്ഡീഗഢ് എയർബേസിൽ നിന്ന് അവസാന പറക്കൽ നടത്തിയതോടെ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക അധ്യായത്തിനാണ് വിരാമമായത്. എന്നാൽ സേവനത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച മിഗ്-21 വിമാനങ്ങൾക്ക് ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന ചോദ്യം ഇപ്പോഴും പ്രസക്തമാണ്.
കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശാബ്ദത്തിനിടെ നൂറുകണക്കിന് മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളാണ് വ്യോമസേനയുടെ സേവനത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയത്. 2015 മുതൽ 2022 വരെ, 2021 ഒഴികെ, ഏതാണ്ട് എല്ലാ വർഷവും മിഗ്-21ന്റെ ഓരോ യൂണിറ്റ് വീതം ഘട്ടംഘട്ടമായി പിൻവലിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രായം ഏറിയിട്ടും രാജ്യസുരക്ഷയ്ക്കായി വീണ്ടും പറക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്ന വിമാനമെന്ന വികാരമാണ് മിഗ്-21 പറത്തിയ പൈലറ്റുമാരിൽ പലർക്കുമുണ്ടായിരുന്നത്.
എന്നാൽ വിരമിക്കൽ ഒരു യുദ്ധവിമാനത്തിന് ഒരൊറ്റ അന്ത്യം മാത്രമല്ല. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വ്യക്തമാക്കിയതനുസരിച്ച്, ഒന്നോ രണ്ടോ മിഗ്-21 വിമാനങ്ങൾ ഹെറിറ്റേജ് ഫ്ലൈറ്റിന്റെ ഭാഗമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടും. ഭാവിതലമുറയ്ക്ക് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ വ്യോമയാന പാരമ്പര്യം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിനായിരിക്കും ഇവ നിലനിർത്തുക. ടൈഗർ മോത്ത്, ഹാർവാർഡ്, ഡക്കോട്ട തുടങ്ങിയ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള വിമാനങ്ങളെ വ്യോമസേന ഇന്നും എയർ ഷോകളിലും ഔദ്യോഗിക ഫ്ലൈപാസ്റ്റുകളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.
മറ്റ് ചില മിഗ്-21 വിമാനങ്ങൾ രാജ്യത്തെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളിലെ മ്യൂസിയങ്ങളിലോ പൊതുദർശനത്തിനായുള്ള സ്റ്റാറ്റിക് ഡിസ്പ്ലേകളായോ മാറും. പ്രതിരോധ സ്ഥാപനങ്ങൾ, കന്റോൺമെന്റുകൾ, പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ മുൻകാല സൈനിക വിമാനങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിൽ പതിവാണ്. ഒരുകാലത്ത് ശത്രുവിന്റെ ആകാശഭീഷണികൾ നേരിട്ട മിഗ്-21കൾക്ക് ഇത്തരമൊരു പ്രദർശന ജീവിതവും ചരിത്രപരമായ സ്ഥാനമാണ് നൽകുക.
പൂർണമായും ഉപയോഗശൂന്യമായ വിമാനങ്ങളായി ഇവയെ ഉപേക്ഷിക്കുകയല്ല ചെയ്യുക. വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഘടകങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് സംരക്ഷിക്കാനാണ് നീക്കം. ഉപയോഗയോഗ്യമായ ചില ഭാഗങ്ങൾ എൻജിനീയറിങ് കോളേജുകൾക്ക് പരിശീലന ആവശ്യങ്ങൾക്കായി നൽകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ വിരമിച്ച എല്ലാ മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളും ഭാവിയിൽ സ്ക്രാപ്പായി മാറുമോ എന്ന കാര്യത്തിൽ വ്യോമസേന ഇതുവരെ ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണം നൽകിയിട്ടില്ല.
ഇതിനിടെ, ഒരു പഴയ മിഗ്-21ന്റെ എയർഫ്രെയിം ഹരിയാനയിലെ റോഹ്തക്-ഡൽഹി ഹൈവേയിലുള്ള ഒരു ധാബയ്ക്ക് മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. എൻജിൻ നീക്കം ചെയ്ത വിമാനത്തിന്റെ ഈ എയർഫ്രെയിം പത്താൻകോട്ടിൽ നടന്ന ലേലത്തിലൂടെയാണ് സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിന് ലഭിച്ചതെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. ഇന്ത്യയിൽ വിരമിച്ച യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലെത്തുന്നത് അപൂർവമാണ്.
വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ വിരമിച്ച സൈനിക വിമാനങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു ജീവിതവുമുണ്ട്. യുദ്ധോപയോഗത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയ വിമാനങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നവരും യുദ്ധവിമാന ചരിത്രത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവരും അവ വാങ്ങി സംരക്ഷിക്കാറുണ്ട്. ചില വിമാനങ്ങൾ പുനരുദ്ധരിച്ച് വീണ്ടും പറക്കുന്ന നിലയിലേക്കും എത്തിക്കുന്നു. അമേരിക്കയിലെ ഡേവിസ്-മോന്തൻ എയർ ഫോഴ്സ് ബേസിലെ പ്രശസ്തമായ ‘ബോണിയാർഡ്’ വിരമിച്ച സൈനിക വിമാനങ്ങളുടെ സംഭരണത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്. അവിടെ ചില വിമാനങ്ങൾ ഭാവിയിലെ ഉപയോഗത്തിനായി സൂക്ഷിക്കുകയും ചിലത് ഭാഗങ്ങൾക്കായി വേർതിരിക്കുകയും ഒടുവിൽ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ചരിത്രത്തിൽ മിഗ്-21ന് ലഭിച്ച സ്ഥാനം അതിന്റെ നീണ്ട സേവനകാലം തന്നെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 1980കളിലും 1990കളിലും വ്യോമസേനയുടെ യുദ്ധവിമാന നിരയുടെ ഏകദേശം 60 ശതമാനവും മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളായിരുന്നു. വ്യോമസേന തന്നെ ഇതിനെ സേനയുടെ ‘കോംബാറ്റ് ബാക്ക്ബോൺ’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു.
അഞ്ച് തലമുറകളിലെ യുദ്ധവിമാന പൈലറ്റുമാർ മിഗ്-21ൽ പരിശീലനം നേടിയതായി മുൻ വ്യോമസേനാ മേധാവി എയർ ചീഫ് മാർഷൽ എൻ.എ.കെ. ബ്രൗൺ 2013ൽ പറഞ്ഞിരുന്നു. അന്നത്തെ വ്യോമസേനാ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, സേവനത്തിലുണ്ടായിരുന്ന യുദ്ധവിമാന പൈലറ്റുമാരിൽ ഏകദേശം 90 ശതമാനം പേരും കരിയറിന്റെ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ മിഗ്-21ന്റെ ഒരു വകഭേദമെങ്കിലും പറത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ മിഗ്-21ന്റെ ദീർഘകാല സേവനത്തിന് വലിയ വിലയും നൽകേണ്ടിവന്നു. 2012ൽ അന്നത്തെ പ്രതിരോധമന്ത്രി എ.കെ. ആന്റണി പാർലമെന്റിൽ നൽകിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, വ്യോമസേനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ 872 മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളിൽ 482 എണ്ണം അപകടത്തിൽപ്പെട്ടു. ഇതിൽ 170ലേറെ യുദ്ധവിമാന പൈലറ്റുകൾക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു. 2010ന് ശേഷം മാത്രം 20ലേറെ മിഗ്-21 അപകടങ്ങളുണ്ടായി. 2021ൽ അഞ്ച് മിഗ്-21 ബൈസൺ വിമാനങ്ങൾ അപകടത്തിൽ നഷ്ടപ്പെടുകയും മൂന്ന് പൈലറ്റുമാർ മരിക്കുകയും ചെയ്തു.
2023 മെയ് മാസത്തിൽ രാജസ്ഥാനിലെ സൂറത്ഗഢിന് സമീപം മിഗ്-21 തകർന്നുവീണതിനെ തുടർന്ന് മൂന്ന് സാധാരണ പൗരന്മാർ മരിച്ചു. വിമാനത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഒരു വീടിന് മുകളിൽ പതിച്ചതാണ് അപകടത്തിന് കാരണമായത്. സംഭവത്തിന് പിന്നാലെ മിഗ്-21 ബൈസൺ വിമാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവെച്ചിരുന്നു.
20 മുതൽ 25 വർഷം വരെ മാത്രം സേവനകാലം പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന മിഗ്-21കൾ 1990കളുടെ മധ്യത്തോടെ വിരമിക്കുമെന്നായിരുന്നു ആദ്യ കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഏറോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ് വിവിധ വകഭേദങ്ങളിലായി 650ലേറെ മിഗ്-21 വിമാനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ നിർമിച്ചു. ഒടുവിൽ ഏകദേശം 63 വർഷം ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിൽ സേവനം ചെയ്ത ശേഷമാണ് അവസാന മിഗ്-21 പറന്നിറങ്ങിയത്. തേജസ് ലൈറ്റ് കോംബാറ്റ് എയർക്രാഫ്റ്റ് പദ്ധതിയിലെ കാലതാമസവും മിഗ്-21ന്റെ സേവനകാലം നീളാൻ കാരണമായി.
അവസാന ഘട്ടത്തിൽ വെറും 36 മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളാണ് വ്യോമസേനയുടെ നിരയിൽ അവശേഷിച്ചിരുന്നത്. യുദ്ധങ്ങളിലും വിവിധ സൈനിക ദൗത്യങ്ങളിലും രാജ്യത്തിന് നിർണായക സേവനം നൽകിയ മിഗ്-21ന്റെ ചരിത്രത്തിൽ അപകടങ്ങളുടെ കറുത്ത അധ്യായവും ഒപ്പമുണ്ട്. അപകടങ്ങളിൽ 170ലേറെ പൈലറ്റുമാർക്കും ഏകദേശം 40 സാധാരണ പൗരന്മാർക്കും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടതായാണ് ലഭ്യമായ കണക്കുകൾ.
ഇനി മിഗ്-21ന്റെ ഭൂരിഭാഗം വിമാനങ്ങളും ആകാശത്ത് കാണാനിടയില്ല. ചിലത് മ്യൂസിയങ്ങളിലും പൊതുപ്രദർശനങ്ങളിലും ഇടംപിടിക്കും, ചില വിമാനങ്ങളുടെ ഉപയോഗയോഗ്യമായ ഭാഗങ്ങൾ ഭാവിയിലെ പരിശീലനത്തിനായി സംരക്ഷിക്കും. ഏതാനും വിമാനങ്ങൾ മാത്രം ഹെറിറ്റേജ് ഫ്ലൈറ്റിന്റെ ഭാഗമായി വീണ്ടും ആകാശത്തെത്തും. ഒരുകാലത്ത് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ പോരാട്ടശേഷിയുടെ പ്രതീകമായിരുന്ന മിഗ്-21ന് അങ്ങനെ യുദ്ധവിമാനമെന്ന നിലയിൽ തിരശ്ശീല വീണാലും, ഇന്ത്യയുടെ വ്യോമയാന ചരിത്രത്തിലെ ഒരു ഇതിഹാസമായി അതിന്റെ യാത്ര തുടരും.
