“കയ്യിൽ കാശില്ലാത്തോണ്ട് ഈ മാസം നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ടിവി വരില്ല മക്കളേ…” എന്ന് പറഞ്ഞ്, ആഗ്രഹത്തോടെ നോക്കിനിന്ന മക്കളുടെ മുഖത്ത് നോക്കാൻ കഴിയാതെ സങ്കടം കടിച്ചിറക്കിയ ഒരച്ഛന്റെ കണ്ണീരുണ്ടായിരുന്നു അക്കാലത്ത് മലബാറിൽ! ചോർന്നൊലിക്കുന്ന ആ പഴയ വീടിന്റെ ഉമ്മറത്തിരുന്ന് റേഡിയോയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കമന്ററി കേൾക്കുമ്പോൾ, അയൽപക്കത്തെ ജനലിലൂടെ അരിച്ചെത്തുന്ന ആ കളർ ടിവിയുടെ വെളിച്ചം നോക്കി നെടുവീർപ്പിട്ട ഒരു തലമുറ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. മലയാളിയുടെ ആ സങ്കടങ്ങളിലേക്ക്, ‘ഒരു രൂപ’ മാത്രം വാങ്ങിച്ച് ആദ്യമായി ഒരു കളർ ടിവിയും ഫ്രിഡ്ജും ചുമലിലേറ്റി ആ വീട്ടിലേക്ക് കടന്നുചെന്നൊരു വിപ്ലവത്തിന്റെ പേരാണ് കണ്ണങ്കണ്ടി!
ഇന്ന് നമ്മൾ കാണുന്ന, കോടികൾ മറിയുന്ന കണ്ണങ്കണ്ടി എന്ന വമ്പൻ സാമ്രാജ്യം വെറുമൊരു എസി മുറിയിലിരുന്ന് പ്ലാൻ ചെയ്തതോ, താലത്തിൽ വെച്ച് കിട്ടിയ ബാങ്ക് ബാലൻസ് കൊണ്ട് പടുത്തുയർത്തിയതോ അല്ല. ആ തിളക്കമുള്ള ഷോറൂമുകളുടെ ചുവരുകൾക്ക് പിന്നിൽ ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികളുടെ കറുപ്പും, കടക്കെണിയുടെ നെഞ്ചിടിപ്പും, തോറ്റുകൊടുക്കാൻ മനസ്സില്ലാത്ത ഒരു മനുഷ്യന്റെ വിയർപ്പിന്റെ മണവുമുണ്ട്.
നമുക്ക് കാലത്തെ കൃത്യം അൻപത് വർഷം പുറകിലേക്ക് തിരിച്ചുനടത്താം. വർഷം 1975. പോക്കറ്റിൽ വലിയ മുതലക്കൂട്ടോ, താങ്ങായി നിൽക്കാൻ വലിയ ബിസിനസ്സ് പാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബപ്പേരോ ഇല്ലാതെ, നെഞ്ചുനിറയെ ഒരു കടൽ സ്വപ്നവുമായി അഹമ്മദ് ഹാജി എന്ന ചെറുപ്പക്കാരൻ കോഴിക്കോട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ വണ്ടിയിറങ്ങി. അന്ന് കോഴിക്കോടിന്റെ തിരക്കുകളിൽ ആരും ആ ചെറുപ്പക്കാരനെ ശ്രദ്ധിച്ചതേയില്ല. ഇലക്ട്രോണിക്സ് വിപണിയുടെ സകല കണക്കുകൂട്ടലുകളും അട്ടിമറിച്ച് മലബാറിന്റെ വിപണി ഈ മനുഷ്യൻ കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കുമെന്ന് അന്ന് ആരും കരുതിയതുമില്ല.
പക്ഷേ, തുടക്കം നമ്മൾ വിചാരിക്കുന്നതുപോലെ അത്ര കളർഫുൾ ആയിരുന്നില്ല. സ്വന്തമായി ഒരു ചെറിയ കടയിടാൻ പോലും വാടക നൽകാൻ പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥ. എന്നാൽ, മറ്റാർക്കുമില്ലാത്ത ഒരൊറ്റ ആയുധം അയാളുടെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്നു—തീക്ഷ്ണമായ ദീർഘവീക്ഷണം! കുറുക്കുവഴിയിലൂടെ പണക്കാരനാകാൻ അയാൾ നോക്കിയില്ല. സാധാരണക്കാരെ സേവിക്കുക, പടിപടിയായി മാത്രം വളരുക എന്നതായിരുന്നു അയാളുടെ പോളിസി.
അവിടെയാണ് അഹമ്മദ് ഹാജി എല്ലാവരെയും ഞെട്ടിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വലിയ ചൂതാട്ടത്തിന് മുതിർന്നത്. ഇലക്ട്രോണിക്സ് കട തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ്, സ്വന്തമായി ഒരു അടിത്തറ വേണമെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു. കടം വാങ്ങിയും വിയർപ്പൊഴുക്കിയും കോഴിക്കോടിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ മാവൂർ റോഡിൽ ഏകദേശം അൻപതിനായിരം ചതുരശ്ര അടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള മൂന്ന് വമ്പൻ കൊമേഴ്സ്യൽ കോംപ്ലക്സുകൾ അദ്ദേഹം പടുത്തുയർത്തി. കയ്യിൽ സ്വന്തമായി ഒരിടം ഉണ്ടായ ശേഷമേ കച്ചവടത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങാവൂ എന്ന ആ കടുംപിടുത്തമാണ് പിന്നീട് വരാനിരുന്ന വലിയൊരു ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ജീവനുള്ള കല്ലുകളായി മാറിയത്.
പക്ഷേ, വിധി അഹമ്മദ് ഹാജിയെ ക്രൂരമായി പരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുകയായിരുന്നു. വലിയ കെട്ടിടങ്ങളൊക്കെ പണിതുയർത്തിയെങ്കിലും, വിചാരിച്ചതുപോലെ ബിസിനസ്സ് മുന്നോട്ട് പോയില്ല. കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തിനായി വാങ്ങിയ കോടികളുടെ കടബാധ്യതകൾ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ ഒരു വലിയ മലപോലെ വന്നു വീണു. പല രാത്രികളിലും അഹമ്മദ് ഹാജിക്ക് ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. നാളെ നേരം പുലരുമ്പോൾ പലിശക്കാരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് എന്ത് മറുപടി പറയും? പലിശയുടെ മീറ്ററുകൾ അതിവേഗം ഓടുമ്പോൾ, നാളെ ജീവിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യുമെന്ന ഭയം ആ മനുഷ്യനെ വല്ലാതെ തളർത്തി. ‘ഇനി രക്ഷയില്ല, എല്ലാം കൈവിട്ടുപോയി, അയാൾ തകർന്നു’ എന്ന് ചുറ്റുമുള്ളവർ വിധി എഴുതി. കണ്ണീരിന്റെയും പതർച്ചയുടെയും ആ കറുത്ത നാളുകളിലാണ്, ആകാശത്തുനിന്ന് വീണ ഒരു മാലാഖയെപ്പോലെ 1988-ൽ ആ അത്ഭുതം സംഭവിക്കുന്നത്!
ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഡംബര-വിശ്വസ്ത ഭീമന്മാരായ ‘ഗോദ്‌റെജ്’ തങ്ങളുടെ മലബാറിലെ ഹോൾസെയിൽ ഏജൻസി കണ്ണങ്കണ്ടിയെ വിശ്വസിച്ച് ഏൽപ്പിക്കുന്നു! അത് വെറുമൊരു ഡീലർഷിപ്പായിരുന്നില്ല, അഹമ്മദ് ഹാജിക്ക് കിട്ടിയ ജീവശ്വാസമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഒരു ഗോദ്‌റെജ് അലമാരയോ ഫ്രിഡ്ജോ വീട്ടിലുണ്ടാകുക എന്നത് മലയാളിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ അന്തസ്സായിരുന്നു. കടത്തിൽ മുങ്ങി ശ്വാസം മുട്ടിയ കണ്ണങ്കണ്ടി, ഒരൊറ്റ ഡീലർഷിപ്പിലൂടെ മലബാറിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ വീടുകളിലേക്ക് ഗോദ്‌റെജ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളെത്തിച്ച് ഫീനിക്സ് പക്ഷിയെപ്പോലെ പറന്നുയർന്നു. കച്ചവടക്കാരും കസ്റ്റമേഴ്സും ഒരേപോലെ കണ്ണങ്കണ്ടിയെ നെഞ്ചിലേറ്റി. ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിലെ ആ വലിയ ‘വിശ്വാസം’ മാത്രമായിരുന്നു പിന്നീട് അങ്ങോട്ട് കണ്ണങ്കണ്ടിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മൂലധനം.
അവിടെനിന്ന് പിന്നീട് വൻ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രമായിരുന്നു. 90-കളിലും 2000-ത്തിലും ലോകം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വിപ്ലവത്തിലേക്ക് വഴിമാറി. മലയാളിയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റിൽ നിന്ന് കളറിലേക്കും, റേഡിയോയിൽ നിന്ന് സ്മാർട്ട് ടിവിയിലേക്കും മാറി. മലയാളിയുടെ ഓരോ സ്പന്ദനവും അറിഞ്ഞ് കണ്ണങ്കണ്ടിയും ഒപ്പം മാറി. അങ്ങനെ വടക്കൻ കേരളത്തിൽ വെറുമൊരു കടയായി തുടങ്ങിയ പ്രസ്ഥാനം, കാസർകോട് മുതൽ പാലക്കാട് വരെ 22-ലധികം വമ്പൻ അത്യാധുനിക ഷോറൂമുകളുള്ള കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റീട്ടെയ്ൽ ശൃംഖലയായി വളർന്നു പന്തലിച്ചു.
എന്നാൽ, ബിസിനസ്സിന്റെ വഴിയിൽ വീണ്ടും വില്ലന്മാർ അവതരിച്ചു. ഇത്തവണ അത് പലിശക്കാരായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ആഗോള ഭീമന്മാരായ ആമസോണും ഫ്ലിപ്കാർട്ടും പോലുള്ള ഓൺലൈൻ മാർക്കറ്റുകളായിരുന്നു. ആളുകൾ വിരൽത്തുമ്പിൽ സാധനങ്ങൾ ഓർഡർ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, പരമ്പരാഗത ഷോറൂമുകളിലേക്ക് ജനങ്ങളുടെ വരവ് കുറഞ്ഞു. കണ്ണങ്കണ്ടിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ തളർച്ചയുടെയും അതിജീവനത്തിന്റെയും കാലമായിരുന്നു അത്. പല വമ്പൻ കടകളും പൂട്ടിപ്പോയ ആ പ്രതിസന്ധി ഘട്ടത്തിലാണ്, പുതിയ തലമുറക്കാരായ പരീദ് കണ്ണങ്കണ്ടി, അബ്ദുൽ സലാം, സഹീം അബ്ദുള്ള, വസീം അഹമ്മദ് എന്നിവർ കളം മാറ്റിച്ചവിട്ടിയത്.
പഴയ തലമുറയുടെ വിശ്വസ്തതയും പുതിയ തലമുറയുടെ തന്ത്രങ്ങളും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ കളി വീണ്ടും മാറി. ഓൺലൈൻ ഭീമന്മാരോട് തോറ്റുകൊടുക്കാൻ ആ ചോര തയ്യാറല്ലായിരുന്നു. അവർ സ്വന്തമായി കണ്ണങ്കണ്ടിയുടെ ഇ-കോമേഴ്സ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോം നിർമ്മിച്ചു. ആമസോണിനോടും ഫ്ലിപ്കാർട്ടിനോടും നെഞ്ചുവിരിച്ചുനിന്ന് പോരാടി, ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലും കണ്ണങ്കണ്ടിയെ വിപണിയുടെ തലപ്പത്ത് തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു!
പൂജ്യത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, കോടികളുടെ കടബാധ്യതകളിൽ തളർന്ന്, ആഗോള ഓൺലൈൻ വിപണിയുടെ വെല്ലുവിളികളെപ്പോലും തകർത്തെറിഞ്ഞ് അൻപത് വർഷത്തോളമായി കേരളത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കണ്ണങ്കണ്ടി എന്ന പേര് ഇന്നും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിനൊറ്റ കാരണമേയുള്ളൂ—അവർ വിറ്റത് വെറും ഫ്രിഡ്ജും ടിവിയും മിക്സിയുമല്ല, ഒരു ജനത തങ്ങളുടെ ചോരനീരാക്കി ഉണ്ടാക്കിയ പണം വിശ്വസിച്ച് ഏൽപ്പിക്കാൻ കൊടുത്ത ‘കണ്ണങ്കണ്ടി’ എന്ന അചഞ്ചലമായ ആ വലിയ വിശ്വസ്തതയാണ്!
