ഭാരതത്തിന്റെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ഒരു വിദേശ വനിതയുടെ കൈകളിൽ എത്തുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും രാജ്യം ചോദിക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യമുണ്ട്; ആരാണ് ഈ റഷ്യൻ സ്വദേശിനി? ഇന്ത്യയുമായി ഇവർക്കുള്ള ബന്ധമെന്താണ്? കഴിഞ്ഞ ജൂൺ 23-ന് രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ നടന്ന പ്രൗഢഗംഭീരമായ ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപദി മുർമുവിൽ നിന്നും പത്മശ്രീ ഏറ്റുവാങ്ങിയ ഡോ. ലിയുഡ്മില വിക്ടോറോവ്ന ഖോഖ്ലോവയുടെ (Dr Liudmila Khokhlova) കഥ ഏതൊരു ഭാരതീയനെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ജനിക്കുകയോ വളരുകയോ ചെയ്യാത്ത ഒരാൾക്ക് രാജ്യം ഇത്രയും വലിയൊരു ബഹുമതി നൽകിയതിന് പിന്നിൽ, ഭാരതീയ ഭാഷകളെയും സംസ്കാരത്തെയും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ എത്തിക്കാൻ അവർ തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ സമർപ്പിച്ച കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ചരിത്രമുണ്ട്. സാഹിത്യം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ മേഖലകളിലെ മികച്ച സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ചാണ് ഈ വർഷം (2026) രാജ്യം ഇവർക്ക് പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചത്.
1945 ഒക്ടോബർ 31-ന് റഷ്യയിലാണ് ലിയുഡ്മില ജനിച്ചത്. കുട്ടിക്കാലം മുതൽക്കേ ഇന്ത്യയോടും ഭാരതീയ ഭാഷകളോടും ഇവർക്ക് അതീവ താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. പല പ്രവാസി ഭാരതീയരേക്കാളും മികച്ച രീതിയിൽ ഹിന്ദി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ലിയുഡ്മില 1970-ൽ മോസ്കോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ഹിന്ദി ഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് 1974-ൽ മോസ്കോയിലെ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന് കീഴിലുള്ള ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സിൽ നിന്ന് ‘ഇന്ത്യൻ ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സിൽ’ പിഎച്ച്ഡിയും സ്വന്തമാക്കി. ഹിന്ദിയും രാജസ്ഥാനി ഭാഷയും തമ്മിലുള്ള വ്യാകരണപരമായ സമാനതകളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു ഇവരുടെ ഡോക്ടറൽ പ്രബന്ധം. ഒരു വിദേശ ശാസ്ത്രജ്ഞയ്ക്ക് ഒട്ടും എളുപ്പമല്ലാത്ത ഈ വിഷയം കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെയാണ് ലിയുഡ്മില പൂർത്തിയാക്കിയത്.
പിന്നീട് ദീർഘകാലം മോസ്കോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ഹിന്ദി, പഞ്ചാബി, ഉർദു ഭാഷകളുടെ പ്രൊഫസറായി ലിയുഡ്മില സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. റഷ്യയിലെ നിരവധി തലമുറകളിൽപ്പെട്ട വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഭാരതീയ ഭാഷകൾ പഠിച്ചെടുക്കാൻ വഴികാട്ടിയായത് ഇവരായിരുന്നു. ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ്, റഷ്യൻ ഭാഷകളിലായി ആറ് പുസ്തകങ്ങളും തൊണ്ണൂറിലധികം ഗവേഷണ പ്രബന്ധങ്ങളും ഇവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും സിഖ് മതത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും ചരിത്രത്തെയും കുറിച്ചുള്ളതായിരുന്നു. സിഖ് മതഗ്രന്ഥമായ ആദിഗ്രന്ഥിലെ ഗുരുനാനാക്കിന്റെ ‘ജപ് ജി’, പത്താം ഗുരു ഗോവിന്ദ് സിങ്ങിന്റെ ‘ജാപ് സാഹിബ്’ എന്നിവ പഞ്ചാബിയിൽ നിന്നും റഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് ആദ്യമായി തർജ്ജമ ചെയ്തത് ലിയുഡ്മിലയാണ്. ഇതുവഴി സിഖ് തത്വശാസ്ത്രങ്ങൾ റഷ്യൻ ജനതയ്ക്ക് തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഭാഷയിൽ വായിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. ഭാരതത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രഭ പരത്തിയ ഈ റഷ്യൻ പണ്ഡിതയ്ക്ക് രാജ്യം പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ച വാർത്ത ഇപ്പോൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വലിയ രീതിയിലുള്ള ആദരവോടെയും കൈയടികളോടെയുമാണ് ജനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നത്.
