കഴിഞ്ഞ വർഷം ഏപ്രിലിലുണ്ടായ പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ സിന്ധു നദീജല കരാർ (Indus Waters Treaty) മരവിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച ഇന്ത്യ, പടിഞ്ഞാറൻ നദികളിലെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുടെ നിർമ്മാണവുമായി അതിവേഗം മുന്നോട്ട് പോകുന്നത് അയൽരാജ്യമായ പാകിസ്താനെ കടുത്ത ആശങ്കയിലാക്കുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലാഹോൾ ആൻഡ് സ്പിതി ജില്ലയിൽ പിർ പഞ്ചാൽ മലനിരകൾക്ക് കുറുകെ 8.7 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള അതിബൃഹത്തായ ജലതിരിച്ചുവിടൽ തുരങ്കം (Water-diversion tunnel) നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ഇന്ത്യ ഇതിനകം ആരംഭിച്ചുകഴിഞ്ഞു. ‘ചെനാബ് ബിയാസ് ലിങ്ക് ടണൽ പ്രോജക്റ്റ്’ എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ പടിഞ്ഞാറൻ നദിയായ ചെനാബിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദിയായ ചന്ദ്രാനദിയിലെ വെള്ളം കിഴക്കൻ നദിയായ ബിയാസിലേക്ക് എത്തിക്കാനാണ് ഇന്ത്യ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇതിന് പുറമെ ചെനാബ്, ത്സലം (Jhelum) നദികളിലെ മറ്റ് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുമായും ഇന്ത്യ മുന്നോട്ട് പോകുകയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഈ പുതിയ നീക്കങ്ങൾക്കെതിരെ പാകിസ്താൻ കടുത്ത പ്രതിഷേധവുമായി രംഗത്തെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പദ്ധതികളുടെ രൂപരേഖ 1960-ലെ നദീജല കരാറിന്റെ ലംഘനമാണെന്നാണ് പാകിസ്താന്റെ വാദം. എന്നാൽ ഒഴുക്കുള്ള വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ‘റൺ ഓഫ് ദി റിവർ’ (Run-of-the-river) പദ്ധതികൾക്ക് കരാർ പ്രകാരം പൂർണ്ണ അനുമതിയുണ്ടെന്നാണ് ഇന്ത്യൻ നിലപാട്.
1960-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സിന്ധു നദീജല കരാർ പ്രകാരം പടിഞ്ഞാറൻ നദികളായ സിന്ധു, ത്സലം, ചെനാബ് എന്നിവയിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം പാകിസ്താനാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. എങ്കിലും ഈ നദികൾക്ക് കുറുകെ ഭൗതികമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും ജലം ഉപയോഗിക്കാനും ഇന്ത്യയ്ക്ക് ചില പ്രത്യേക അവകാശങ്ങൾ കരാർ നൽകുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ വെള്ളം സ്ഥിരമായി സംഭരിച്ചു നിർത്താനോ പാകിസ്താനിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന വെള്ളം പൂർണ്ണമായി വഴിതിരിച്ചുവിടാനോ ഇന്ത്യയ്ക്ക് അനുവാദമില്ല. കരാർ പ്രകാരം ഇന്ത്യയ്ക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ നദികളിൽ വൻതോതിൽ വെള്ളം കെട്ടിനിർത്തുന്ന പരമ്പരാഗത ഡാമുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും, ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ പ്രകൃതിദത്തമായ ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ‘റൺ ഓഫ് ദി റിവർ’ ജലവൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാൻ അനുമതിയുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ, നദികളുടെ ഒഴുക്ക് പൂർണ്ണമായി തടസ്സപ്പെടുത്താത്ത രീതിയിൽ പരമാവധി 3.6 മില്യൺ ഏക്കർ അടി (MAF) വരെ വെള്ളം താൽക്കാലികമായി സംഭരിക്കാനുള്ള ശേഷിയുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും ഇന്ത്യയ്ക്ക് അവകാശമുണ്ട്.
അതേസമയം, ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയ്ക്കാത്ത രീതിയിലുള്ള ‘ഉപഭോഗേതര’ (Non-Consumptive) ആവശ്യങ്ങൾക്കായി മാത്രമേ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഈ ജലം ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവാദമുള്ളൂ. അതായത്, വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിച്ച ശേഷം ഈ വെള്ളം മുഴുവൻ നദിയിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചൊഴുക്കണം. ഈ വെള്ളം കുടിവെള്ള ആവശ്യങ്ങൾക്കോ മുനിസിപ്പൽ ജലവിതരണത്തിനോ വലിയ തോതിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് അനുമതിയില്ല. കൂടാതെ വലിയ നാവിക ചാനലുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും മരത്തടികൾ ഒഴുക്കിവിടുന്നതിനും മത്സ്യബന്ധന കേന്ദ്രങ്ങൾ വ്യാപകമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും കരാർ പ്രകാരം ചില നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷം ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഉഭയകക്ഷി ബന്ധം കടുത്ത വലിമുറുക്കത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാകിസ്താൻ്റെ ശക്തമായ എതിർപ്പുകൾ അവഗണിച്ച് നയതന്ത്രപരമായും തന്ത്രപരമായും ഇന്ത്യ നടത്തുന്ന ഈ പുതിയ നീക്കങ്ങൾ ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ ചലനങ്ങൾക്കാണ് വഴിതുറന്നിരിക്കുന്നത്. സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും ഇന്ത്യയുടെ ഈ കടുത്ത നിലപാടിനെ അനുകൂലിച്ച് വലിയ രീതിയിലുള്ള ചർച്ചകളാണ് നടക്കുന്നത്.
