ന്യൂഡൽഹി: ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക ബന്ധവും പുരാതന നാഗരിക ശേഷിപ്പുകളും വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി വൻ സംരക്ഷണ പദ്ധതികളുമായി ഇന്ത്യ. ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ‘പ്രംബാനൻ’ (Prambanan) ശിവക്ഷേത്ര സമുച്ചയം പുനരുദ്ധരിക്കാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ തീരുമാനം കേവലം ഒരു സംരക്ഷണ പദ്ധതി എന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയുടെ വളർന്നുവരുന്ന പൈതൃക നയതന്ത്രത്തിന്റെ (Heritage Diplomacy) ഉജ്ജ്വലമായ ഉദാഹരണമായി മാറുകയാണ്. ഈ വാരം പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ യോഗ്യാകാർത്ത (Yogyakarta) സന്ദർശന വേളയിൽ ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിന്റെ പുനരുദ്ധാരണ പദ്ധതി ഔദ്യോഗികമായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യും.
തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ പുരാവസ്തു ഗവേഷണ വകുപ്പ് (ASI) ഏറ്റെടുത്ത് നടപ്പിലാക്കുന്ന കൂറ്റൻ പദ്ധതികളിൽ ഏറ്റവും പുതിയതാണ് ഇന്തോനേഷ്യയിലെ യുനെസ്കോ (UNESCO) പൈതൃക കേന്ദ്രമായ പ്രംബാനൻ. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നീ ത്രിമൂർത്തികൾക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണം മധ്യത്തിലുള്ള വലിയ ശിവക്ഷേത്രമാണ്. ‘അനാസ്റ്റൈലോസിസ്’ (Anastylosis) എന്ന ശാസ്ത്രീയ രീതി ഉപയോഗിച്ച്, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന പുരാതന കല്ലുകൾ കൃത്യമായി അടുക്കിവെച്ചാണ് എഎസ്ഐ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുക. ഇതിനായി കൃത്രിമബുദ്ധിയും (AI) ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഉപയോഗപ്പെടുത്തും.
ഇന്തോനേഷ്യക്ക് പുറമെ കംബോഡിയയിലെ വിഖ്യാതമായ അങ്കോർ വാട്ട് (Angkor Wat), താ പ്രോം (Ta Prohm), പ്രേ വിഹാർ എന്നിവയുടെ പുനരുദ്ധാരണം വർഷങ്ങളായി എഎസ്ഐ വിജയകരമായി നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ വിയറ്റ്നാമിലെ പുരാതന ചമ്പ രാജവംശത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന ‘മൈ സൺ’ (Mỹ Sơn) സങ്കേതത്തിലെ പുനരുദ്ധാരണത്തിനിടെ അപൂർവ്വമായ ശിവലിംഗം എഎസ്ഐ സംഘം കണ്ടെത്തിയത് ആഗോള ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. ലാവോസിലെ ‘വാട്ട് ഫു’ (Vat Phou) ശിവക്ഷേത്രം, ശ്രീലങ്കയിലെ പുരാതന പഞ്ച ഈശ്വരങ്ങളിലൊന്നായ ‘തിരുക്കേതീശ്വരം’ ക്ഷേത്രം എന്നിവയും ഇന്ത്യ മുൻകൈയെടുത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രമുഖ പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. ഇതിലൂടെ ഏഷ്യയിലുടനീളമുള്ള ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ഇന്ത്യക്ക് സാധിക്കുന്നുണ്ട്.
