ആകാശപ്പരപ്പിലൂടെ കനലെരിയുന്ന കണ്ണുകളുമായി, ദശമുഖന്റെ പുഷ്പകവിമാനത്തിന് പിന്നാലെ ആ വൃദ്ധപക്ഷി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പറന്നുയർന്നു. ലങ്കേശന്റെ ക്രൂരമായ കരങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട് ഭയന്നുവിറച്ച ജഗദംബികയായ സീതാദേവിയുടെ വിലാപം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കോണുകളിൽ പ്രതിധ്വനിച്ചപ്പോൾ, പ്രകൃതി പോലും നിശ്ചലമായി നിന്നു. മകളുടെ ആർത്തനാദം കേട്ട് സഹിക്കാനാവാതെ, അധർമ്മത്തിന്റെ പത്തുകരങ്ങളോടും ഇരുപത് കണ്ണുകളോടും ആ ജടായുപ്പക്ഷി പോരാടി. കൂർത്ത നഖങ്ങൾ കൊണ്ടും കൊക്കുകൾ കൊണ്ടും അവൻ രാവണന്റെ കവചങ്ങൾ ഭേദിച്ചു, തേരാളിയെ നിലംപതിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ, മായയും ചതിയും നിറഞ്ഞ ആ യുദ്ധത്തിൽ ഒടുവിൽ രാവണന്റെ ചന്ദ്രഹാസമെന്ന ഖഡ്ഗം ജടായുവിന്റെ ചിറകുകളെ അരിഞ്ഞു വീഴ്ത്തി.
രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു, ചിറകറ്റുവീണ ആ പുണ്യപക്ഷിയുടെ ശ്വാസം പ്രാണന്റെ അവസാന തന്തുക്കളിൽ അടിയറവ് വെക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു നിന്നു; ലക്ഷ്മണസമേതനായി തന്റെ പ്രാണപ്രിയയെ തിരഞ്ഞുനടക്കുന്ന പ്രഭു ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ദർശനത്തിനായി മാത്രം ആ ജീവൻ കാത്തിരുന്നു. ഒടുവിൽ ചോരയിൽ മുങ്ങി, മരണത്തോട് മല്ലിട്ട ജടായുവിനെ മടിയിൽ കിടത്തി, നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ആ കാരുണ്യമൂർത്തി മന്ത്രിച്ചു: “ലേ പക്ഷി” (പക്ഷിയേ, എഴുന്നേൽക്കൂ…). രാഘവന്റെ സ്പർശനമേറ്റ്, ആ പരമഭക്തൻ മോക്ഷത്തിന്റെ തീരങ്ങളിലേക്ക് പറന്നകന്നു.
ത്രേതായുഗത്തിലെ ആ പരമപവിത്രമായ ഭക്തിയുടെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും വിലാപത്തിന്റെയും മണ്ണിലാണ് ഇന്ന് ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ അനന്തപൂർ ജില്ലയിൽ പ്രൗഢിയോടെ ലേപാക്ഷി വീരഭദ്രസ്വാമി ക്ഷേത്രം തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നത്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അത്യുന്നത പ്രതാപകാലത്ത്, പെനുക്കൊണ്ട രാജ്യത്തിലെ കോശാധികാരികളായ വിരുപ്പണ്ണ, വീരണ്ണ എന്നീ സഹോദരന്മാരുടെ ഭക്തിയിൽ നിന്നും അചഞ്ചലമായ സമർപ്പണത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഈ അദ്ഭുത ശിലാനിർമ്മിതി രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഭഗവാൻ ശിവന്റെ രൗദ്രഭാവമായ വീരഭദ്രസ്വാമിയുടെ അദൃശ്യ ചൈതന്യം തുടിക്കുന്ന ഈ പുണ്യകേന്ദ്രം, കേവലം കല്ലിൽ തീർത്തൊരു കോവിലല്ല; മറിച്ച് ഭക്തിയും വിസ്മയവും വിശ്വാസവും ഇഴചേർത്തൊരുക്കിയ ശിലാരൂപത്തിലുള്ള ഒരു ദിവ്യകാവ്യമാണ്.
ഒരു കുർമ്മശൈലം (ആമയുടെ ആകൃതിയുള്ള പാറ) എന്ന ഭീമാകാരമായ കുന്നിൻമുകളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം വിരാജിക്കുന്നത്. അകത്തളങ്ങളിലേക്ക് കാൽവെക്കുമ്പോൾ തന്നെ അവിടുത്തെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള മണ്ഡപങ്ങളിലെ കൂറ്റൻ തൂണുകളിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്ന ശില്പങ്ങൾ നമ്മെ വരവേൽക്കും. ബ്രഹ്മാവ് മൃദംഗം വായിക്കുന്നതും, നടരാജമൂർത്തി ഡമരുവിന്റെ താളത്തിനൊത്ത് പ്രപഞ്ചനൃത്തം ചവിട്ടുന്നതും, അപ്സരസ്സുകളും നർത്തകികളും തങ്ങളുടെ ലാവണ്യം ശിലകളിൽ ആവാഹിച്ചു നിൽക്കുന്നതുമായ കാഴ്ച ഭക്തനെ ഈ ഭൗതിക ലോകത്തുനിന്നും ആത്മീയതയുടെ മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകും. ശില്പങ്ങളുടെ വസ്ത്രധാരണ രീതികളും ആഭരണങ്ങളും പോലും വിജയനഗര കാലഘട്ടത്തിന്റെ വൈഭവത്തെ വിളിച്ചോതുന്നവയാണ്.
അതിലുമേറെ വിസ്മയമുണർത്തുന്നത് അവിടുത്തെ വിഖ്യാതമായ ‘ആകാശത്തൂണാണ്’ (Hanging Pillar). നാട്യ മണ്ഡപത്തിലെ സപ്തതി (70) തൂണുകളിൽ ഒരെണ്ണം നിലത്തുതൊടാതെ, വായുവിൽ അദൃശ്യമായി താങ്ങിനിൽക്കുന്നു! പൗരാണിക ഭാരതത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ വൈഭവത്തിന്റെ രഹസ്യപ്പൂട്ടായ ഈ അത്ഭുതസ്തംഭത്തിന്റെ അടിയിലൂടെ ഇന്നും ഭക്തർ ഭയഭക്തിബഹുമാനങ്ങളോടെ നേർത്ത വസ്ത്രങ്ങളും പേപ്പറുകളും കടത്തിവിടുന്നു. ആ തൂണിന്റെ നിഗൂഢത ഇന്നും ആധുനിക എഞ്ചിനീയർമാർക്ക് പോലും തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പ്രപഞ്ചരഹസ്യമായി അവശേഷിക്കുന്നു.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് കണ്ണുകളുയർത്തിയാൽ, വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന താമരപ്പൂക്കൾ പോലെയും പുരാണകഥകളിലെ രംഗങ്ങൾ പോലെയും അതിമനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. രാമായണത്തിലെയും മഹാഭാരതത്തിലെയും പവിത്രമായ മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് വീരഭദ്രസ്വാമിയുടെ കൽ്യാണഗാഥകൾ, തികച്ചും പ്രകൃതിദത്തമായ സസ്യവിളവുകളിൽ നിന്നും ധാതുക്കളിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചെടുത്ത നിറങ്ങളിൽ ചാലിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ വരച്ചുചേർത്തിരിക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിലും മങ്ങാത്ത ഈ ചിത്രങ്ങൾ ഭാരതീയ ചിത്രകലയുടെ സുവർണ്ണകാലത്തിന്റെ നേർസാക്ഷ്യങ്ങളാണ്.
ക്ഷേത്രമതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്ത്, അല്പം അകലെയായി പ്രകൃതിയുടെ മറ്റൊരു വിസ്മയം കാത്തിരിപ്പുണ്ട്. ഒരൊറ്റ കരിങ്കല്ലിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ഭീമാകാരമായ നന്ദിവിഗ്രഹം ശാന്തമായി, പ്രശാന്തതയുടെ പ്രതീകമായി ഇരിക്കുന്നു. ഭാരതത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ഏകശിലാ നന്ദിശില്പമായ ഇതിന്റെ കഴുത്തിലെ മണികളും ആഭരണങ്ങളും കല്ലിലാണ് തീർത്തതെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. ആ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ ഭക്തിയുടെ അലയൊലികൾ നിറയും.
ഇവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് അനുഭവവേദ്യമാകുന്നത് വെറുമൊരു ചരിത്രമല്ല, മറിച്ച് ത്രേതായുഗത്തിലെ രാമഭക്തിയും, ദക്ഷിണഭാരതത്തിലെ ശില്പ ചാതുരിയും, യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും കെടാതെ നിൽക്കുന്ന ആത്മീയ ഊർജ്ജവുമാണ്. ശില്പഭംഗിയും തച്ചുശാസ്ത്ര അത്ഭുതങ്ങളും ഭക്തിയുടെ പരമകോടിയും ഒന്നിക്കുന്ന ലേപാക്ഷി, ഭക്തലക്ഷങ്ങൾക്ക് ഇന്നും മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പുണ്യതീർത്ഥാടന വഴിയാണ്.
