ഭൂമിയില് അധര്മ്മം വര്ദ്ധിക്കുമ്പോള് ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും മഹാവിഷ്ണു ധര്മ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനായി ഓരോ അവതാരങ്ങള് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് ഭൂമിയില് പിറവി എടുത്തിട്ടുണ്ട് . മല്സ്യം , കൂര്മ്മം , വരാഹം , നരസിംഹം , വാമനന് , പരശുരാമന് , ബലരാമന് , ശ്രീരാമന് , ശ്രീകൃഷ്ണന് , കല്ക്കി എന്നിവയാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പത്താവതാരങ്ങള് .
ഇതില് ഒന്നാമത്തെ അവതരമായ മല്സ്യാവതാര പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങള് ഭാരതത്തില് വളരെ അപൂര്വ്വമാണ് . ആദ്യ മനുഷ്യനായ മനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഭഗവാന് മല്സ്യാവതാരം സ്വീകരിച്ചത് . വേദങ്ങള് വായിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ കയ്യില് നിന്ന് ഹയഗ്രീവന് എന്ന അസുരന് വേദങ്ങള് മോഷ്ടിച്ച് കൊണ്ട് കടന്നു കളയുകയും , ഈ അസുരനെ വധിക്കാന് ഭഗവാന് മത്സ്യാവതാരം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു .
മല്സ്യാവതരത്തില് ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങള് വളരെ അപൂര്വ്വമായിട്ട് മാത്രമേ ഭാരതത്തില് കാണാന് സാധിക്കുകയുള്ളൂ . ഇതില് കേരളത്തില് മല്സ്യാവതാര പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് വയനാട് ജില്ലയിലെ മീനങ്ങാടിയില് ഉള്ള ശ്രീ മല്സ്യാവതാര മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം . കേരളത്തിലെ ഏക മല്സ്യാവതാര ക്ഷേത്രം എന്ന കാരണത്താല് തന്നെ ഈ ക്ഷേത്രം വളരെയധികം പ്രാധാന്യം അര്ഹിക്കുന്നു .
ഗണപതി , അയ്യപ്പന് , ഭഗവതി എന്നിവര് ഉപദേവതകളായി കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്ക് ഭാഗത്ത് കൂടിയാണ് കോഴിക്കോട് – മൈസൂര് ദേശീയപാത കടന്ന് പോകുന്നത് . മലബാര് ദേവസ്വം ബോര്ഡിന്റെ കീഴില് ഉള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തില് കൊടിയേറി ഉള്ള ഉത്സവം ആരംഭിക്കുന്നത് കുംഭ മാസത്തിലെ ഉത്രട്ടാതിക്കാണ് . കൂടാതെ മേടമാസത്തിലെ മല്സ്യജയന്തിയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വിശേഷ ദിവസമാണ് .
വായനാടിലെ മീനങ്ങാടിയില് ഈ ക്ഷേത്രം വന്നതിന്റെ പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇപ്രകാരമാണ് . അഞ്ഞൂറ് കൊല്ലങ്ങള്ക്ക് മുന്പ് ഇന്ന് ക്ഷേത്രം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് കൂടി കടന്ന് പോയ ഒരു യോഗീശ്വരന് , അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു കുളത്തില് കുളിക്കാന് ഇറങ്ങുകയും , കുളത്തില് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിലായി ഒരു മല്സ്യം തുള്ളി കളിക്കുകയും ഉണ്ടായി . ആ പ്രദേശത്ത് ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടെന്ന് മനസിലാക്കിയ യോഗീശ്വരന് , ഒരു വിഷ്ണു വിഗ്രഹം കൊണ്ട് വന്നു കുളത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേക്കരയില് കിഴക്കു ദര്ശനമായി മല്സ്യാവതാര സങ്കല്പത്തില് പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയുമായിരുന്നു .
