ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ പ്രാണസഖിയും സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മിദേവിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവിയുടെ കാരുണ്യവും ത്യാഗവും സഹനവും ഭാരതീയ ആത്മീയതയുടെയും സനാതന ധർമ്മത്തിന്റെയും തിളങ്ങുന്ന മാതൃകയാണ്. സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ അയോധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ രാജ്ഞിയായി സന്തോഷത്തോടെ വാഴേണ്ട സീതയ്ക്ക്, ലങ്കയിലെ നീണ്ട തടവറയ്ക്കും അഗ്നിപരീക്ഷണത്തിനും ശേഷവും വീണ്ടും വേദനാജനകമായ വനവാസവും പ്രിയതമനിൽ നിന്നുള്ള വിരഹവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നത് എന്തുകൊണ്ട് എന്നത് യുഗങ്ങളായി ഭക്തമനസ്സുകളെ ഉലയ്ക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഈ മഹാത്യാഗത്തിന് പിന്നിൽ പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢമായ കർമ്മനിയമവും, പാവനമായ ഒരു പൂർവ്വജന്മ ശാപകഥയും ഉണ്ടെന്ന് പത്മപുരാണത്തിൽ അതീവ വൈകാരികമായി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.
സീതാദേവിയുടെ ബാല്യകാലത്ത് മിഥിലയിലെ മനോഹരമായ രാജകീയ ഉദ്യാനത്തിലാണ് ആ നിഷ്കളങ്കമായ സംഭവം നടക്കുന്നത്. തോളുരുമ്മിപ്പ പറന്നിരുന്ന അതിസുന്ദരമായ ഒരു ജോഡി തത്തകൾ ഭാവിയിൽ അയോധ്യയിൽ സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന രാമസീതാ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ചും, അവരുടെ അനശ്വരമായ പ്രണയത്തെക്കുറിച്ചും മനുഷ്യശബ്ദത്തിൽ സംഭാഷണം നടത്തുന്നത് കൊച്ചു സീതയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. വരാനിരിക്കുന്ന തന്റെയും രാമന്റെയും കഥ കേട്ട് ആശ്ചര്യഭരിതയായ ദേവി, അവരിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വിശേഷങ്ങൾ അറിയാനുള്ള കൗതുകാധിക്യത്താൽ ആ പെൺതത്തയെ മെല്ലെ പിടിച്ചുവെച്ചു.
എന്നാൽ അതൊരു സാധാരണ പിടിച്ചു വെക്കലായിരുന്നില്ല; ആ പെൺതത്ത ഗർഭിണിയായിരുന്നു. താൻ പ്രസവിക്കാറായെന്നും, കാട്ടിൽ തനിക്കായി ഉൽക്കണ്ഠയോടെ കാത്തിരിക്കുന്ന തന്റെ ഇണയുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിക്കണമെന്നും ആ പക്ഷി കണ്ണീരോടെ സീതയോട് അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ, കൊച്ചു കുട്ടികളുടെ സഹജമായ വാശിയിലുള്ള കൗതുകത്താൽ സീത ആ അപേക്ഷ നിരസിക്കുകയും, കൊട്ടാരത്തിലെ കാവൽപ്പുരയിൽ അതിനെ കൂട്ടിലിടുകയും ചെയ്തു. പ്രിയതമന്റെ വിരഹവേദനയും ഗർഭസ്ഥ ശിശുക്കളുടെ ഭാരവും താങ്ങാനാവാതെ ആ പെൺതത്ത താമസിയാതെ കൂട്ടിൽ കിടന്ന് ജീവൻ വെടിഞ്ഞു. എന്നാൽ, അവസാന ശ്വാസം വരിയുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, അത് കണ്ണീരോടെ സീതയെ ശപിച്ചു: “താൻ ഗർഭിണിയായിരിക്കുമ്പോൾ, എന്നെ എന്റെ ഇണയിൽ നിന്ന് അകറ്റിയതുപോലെ, നീയുമൊരു ദിവസം ഗർഭിണിയായിരിക്കുമ്പോൾ പ്രിയതമനിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ട് അതികഠിനമായ വിരഹവേദന അനുഭവിച്ച് കാട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വരും.”
ഈ ദുരന്തത്തിന് സാക്ഷിയായ ആൺതത്ത സങ്കടം സഹിക്കാനാവാതെ വിതുമ്പി. തന്റെ ഇണയില്ലാത്ത ലോകത്ത് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കാതെ, ആ പക്ഷി ഗംഗാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് ചാടി ആത്മാഹൂതി ചെയ്തു. എന്നാൽ ജീവനെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ്, മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ താൻ തന്നെ സീതയുടെ ഈ വിരഹത്തിന് കാരണക്കാരനായി ജനിക്കുമെന്ന് അത് ശപഥം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയി; കൗതുകത്തിന്റെ പേരിൽ ചെയ്ത ആ പഴയ നിഷ്കളങ്കമായ പ്രവൃത്തി മാഞ്ഞുപോയെങ്കിലും കർമ്മത്തിന്റെ നിഴൽ ദേവിയെ പിന്തുടരുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ലങ്കാദഹനത്തിനും രാവണവധത്തിനും ശേഷം അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി രാമരാജ്യത്തിന്റെ ഐശ്വര്യമായി സീതാദേവി വാഴുന്ന കാലം. ദേവി ഗർഭിണിയായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ പഴയ ആൺതത്തയുടെ പുനർജന്മമായ അയോധ്യയിലെ ഒരു അലക്കുകാരൻ (ധോബി) ദേവിയുടെ പവിത്രതയെ സംശയിച്ച് സംസാരിക്കുകയും, അത് അയോധ്യയിലെ പ്രജകൾക്കിടയിൽ വലിയ ചർച്ചയാവുകയും ചെയ്തു. ധർമ്മസംസ്ഥാപനത്തിനായി സ്വന്തം സുഖസന്തോഷങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ മടിക്കാത്ത ശ്രീരാമചന്ദ്രന്, പ്രജകളുടെ അപവാദം കാരണം ഗർഭിണിയായ സീതയെ വാല്മീകി ആശ്രമത്തിലേക്ക് അയക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ, ഒരു ഉദ്യാനത്തിൽ വെച്ച് അറിവില്ലായ്മയാൽ വിതച്ച ശാപത്തിന്റെ വിത്ത്, കാലങ്ങൾക്കിപ്പുറം മഹത്തായ ഒരു കാവ്യത്തിലെ ഏറ്റവും ഹൃദയഭേദകമായ അധ്യായമായി മാറുകയായിരുന്നു.
വാൽമീകി രാമായണത്തിന്റെ മൂലകഥയിലില്ലാത്ത, എന്നാൽ ഭാരതീയ പുരാണ സംസ്കാരത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ പത്മപുരാണത്തിലെ ഈ ഉപകഥ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ശിക്ഷയുടെ ദാക്ഷിണ്യമില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് സർവ്വ ജീവജാലങ്ങളോടും പുലർത്തേണ്ട പരമമായ ദയയെയും കരുണയെയുമാണ്. നാം അറിയാതെ ചെയ്യുന്ന ചെറിയൊരു പ്രവൃത്തി പോലും മറ്റൊരാളുടെ ഉള്ളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന വേദനയുടെ ആഴം വലുതായിരിക്കാം എന്നും, ആ വേദന പ്രകൃതി നമ്മിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചെത്തിക്കുമെന്നുമുള്ള വലിയ സത്യം ഈ പാവനമായ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വജീവികളിലും ഈശ്വര ചൈതന്യം ദർശിക്കാനും, സഹജീവികളുടെ സങ്കടങ്ങളെ ആദരിക്കാനുമുള്ള നിശബ്ദമായ ആത്മീയ സന്ദേശമാണ് ഈ ശാപകഥയിലൂടെ സീതാദേവി തന്റെ സ്വന്തം ജീവിതം കൊണ്ട് ലോകത്തിന് പകർന്നുനൽകുന്നത്.
