ഡൽഹിയുടെ തണുപ്പുള്ള ഒരു രാത്രി… നഗരത്തിന്റെ ഒരു കോണിലുള്ള ചെറിയ രണ്ട് മുറികളിൽ ഇരുന്ന്, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപടത്തിലേക്ക് നോക്കുകയായിരുന്നു. കയ്യിലൊരു കപ്പ് കാപ്പിയുമായി ഇരിക്കുന്ന അയാളുടെ പേര് ജോൺ ബിസെൽ. 1958-ൽ ഫോർഡ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യയിലെ കരകൗശല മേഖലയെ സഹായിക്കാൻ എത്തിയതായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പക്ഷേ, ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയുള്ള യാത്രകൾ അയാളുടെ ജീവിതം തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ഒരു വശത്ത് ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ വസ്ത്രങ്ങളും പാത്രങ്ങളും നെയ്തെടുക്കുന്ന ഗ്രാമീണരായ കലാകാരന്മാർ, മറുഭാഗത്ത് അവരുടെ അധ്വാനം തുച്ഛമായ വിലയ്ക്ക് വാങ്ങി കൊള്ളലാഭം കൊയ്യുന്ന ഇടനിലക്കാർ. ഈ അനീതിക്ക് മുന്നിൽ വെറുതെയിരിക്കാൻ ജോണിന് കഴിഞ്ഞില്ല. ഫാക്ടറികളുടെ പുകക്കുഴലുകളില്ലാത്ത, യന്ത്രങ്ങളുടെ ബഹളമില്ലാത്ത, മനുഷ്യന്റെ കൈവിരലുകളുടെ മാന്ത്രികത മാത്രമുള്ള ഒരു പുതിയ വിപ്ലവത്തിന് അദ്ദേഹം അവിടെ തുടക്കമിട്ടു. ആ തുടക്കത്തിന്റെ പേരായിരുന്നു ‘ഫാബ് ഇന്ത്യ’ (Fabindia).
1960-ൽ തന്റെ വീടിനോട് ചേർന്നുള്ള ആ കൊച്ചു മുറികളിൽ നിന്ന് ജോൺ ഒരു വലിയ സ്വപ്നത്തിന് നൂൽ നൂറ്റു. ആദ്യമൊന്നും ഇന്ത്യയിൽ തുണിത്തരങ്ങൾ വിൽക്കാൻ അദ്ദേഹം തുനിഞ്ഞില്ല. പകരം ഇന്ത്യയിലെ ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് നെയ്തെടുത്ത പരവതാനികളും, വിരിപ്പുകളും, കർട്ടനുകളുമെല്ലാം അമേരിക്കയിലേക്കും യൂറോപ്പിലേക്കും കയറ്റി അയച്ചു. വിദേശികൾ ആ കൈവേലകളുടെ ഭംഗി കണ്ട് അതിശയിച്ചുപോയി. ബ്രിട്ടനിലെ പ്രശസ്തമായ ‘ഹാബിറ്റാറ്റ്’ പോലെയുള്ള വമ്പൻ ബ്രാൻഡുകൾ ഫാബ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥിരം ഉപഭോക്താക്കളായി മാറി. അങ്ങനെ നീണ്ട 16 വർഷങ്ങൾ ഫാബ് ഇന്ത്യ ലോകമെമ്പാടും ഇന്ത്യൻ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സുഗന്ധം പരത്തിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു.
പക്ഷേ, കഥ മാറുന്നത് 1976 ലാണ്. ഡൽഹിയിലെ ഗ്രേറ്റർ കൈലാഷിൽ ഫാബ് ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ റീട്ടെയ്ൽ സ്റ്റോർ തുറന്നു. അതുവരെ വിദേശികൾ മാത്രം അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞ ആ പ്രീമിയം ലുക്ക് ഇന്ത്യൻ ഉപഭോക്താക്കളുടെ മുന്നിലെത്തി. ഫാക്ടറികളിൽ അച്ചടിച്ചിറങ്ങുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ മടുത്ത നഗരവാസികൾ, ഖാദിയുടെയും ഹാൻഡ്ലൂം കോട്ടണിന്റെയും തനിമയുള്ള ഫാബ് ഇന്ത്യ കുർത്തകളിലേക്കും സാരികളിലേക്കും ഇരച്ചെത്തി. പാരമ്പര്യത്തെ മോഡേൺ ഡിസൈനുകളുമായി കൂട്ടിയിണക്കിയ ആ പരീക്ഷണം സൂപ്പർ ഹിറ്റായി മാറി.
വളർച്ചയുടെ പാതയിലായിരിക്കെ 1998-ൽ ജോൺ ബിസെൽ ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. എന്നാൽ അവിടെ കഥ അവസാനിച്ചില്ല; മകൻ വില്യം നന്ദ ബിസെൽ അമരക്കാരനായി എത്തിയതോടെ ഫാബ് ഇന്ത്യ ഒരു പുതിയ യുഗത്തിലേക്ക് കടന്നു. വില്യം കമ്പനിയെ വെറുമൊരു വസ്ത്രവ്യാപാര സ്ഥാപനമായിട്ടല്ല കണ്ടത്. അദ്ദേഹം അതിനെ ഒരു വലിയ നെറ്റ്വർക്കാക്കി മാറ്റി. ഗ്രാമീണരായ കലാകാരന്മാരെ വെറും തൊഴിലാളികളായല്ല, മറിച്ച് കമ്പനിയുടെ പ്രാദേശിക സപ്ലൈ യൂണിറ്റുകളുടെ ഓഹരി ഉടമകളാക്കി മാറ്റുന്ന വിപ്ലവകരമായ ബിസിനസ്സ് മോഡൽ അദ്ദേഹം നടപ്പിലാക്കി. അതോടെ കരകൗശല തൊഴിലാളികളുടെ വരുമാനം വർദ്ധിച്ചു, അവരുടെ ജീവിതം മാറിമറിഞ്ഞു. വസ്ത്രങ്ങളിൽ തുടങ്ങി ഫർണിച്ചറുകൾ, ഓർഗാനിക് ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ, പ്രകൃതിദത്ത ചർമ്മസംരക്ഷണ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, വെള്ളി ആഭരണങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ ഫാബ് ഇന്ത്യ ഒരു കംപ്ലീറ്റ് ലൈഫ്സ്റ്റൈൽ ബ്രാൻഡായി വളർന്നു പന്തലിച്ചു.
ഇന്ന് 40,000-ത്തിലധികം ഗ്രാമീണ കലാകാരന്മാരുടെ ജീവിത മാർഗ്ഗമാണ് ഫാബ് ഇന്ത്യ. ഒരു വശത്ത് ആഗോള ഫാസ്റ്റ് ഫാഷൻ ബ്രാൻഡുകളുടെ കടുത്ത മത്സരവും, വസ്ത്രങ്ങൾക്കെല്ലാം ഒരേ രൂപം നൽകാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകളും, കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കുന്നതുകൊണ്ടുള്ള ഉയർന്ന വിലയും വെല്ലുവിളിയായി മുന്നിലുണ്ടെങ്കിലും ഫാബ് ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ തനിമ കൈവിട്ടില്ല. ഹാർവാർഡ് ബിസിനസ്സ് സ്കൂളിൽ പോലും ഒരു കേസ് സ്റ്റഡിയായി പഠിപ്പിക്കുന്ന ഈ ബ്രാൻഡ്, രണ്ടായിരം കോടിയോളം വാർഷിക വരുമാനമുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മൂല്യമുള്ള ബ്രാൻഡുകളിലൊന്നാണ്. ഗ്രാമീണ നന്മയെയും കോർപ്പറേറ്റ് വിജയത്തെയും എങ്ങനെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുപോകാമെന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതന്ന, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ ഇന്ത്യയുടെ മണ്ണിൽ നെയ്തെടുത്ത ഒരു അപൂർവ്വ വിജയഗാഥയാണ് ഫാബ് ഇന്ത്യ.
