“കയ്യിൽ പണമില്ലാത്ത വിപ്ലവകാരികളും, പുതിയ ചിന്തകൾ നെയ്തെടുത്ത സാഹിത്യകാരന്മാരും, പ്രണയം പങ്കുവെച്ച കലാലയ യൗവനങ്ങളും മണിക്കൂറുകളോളം ഒരേ പ്ലേറ്റ് കട്ലറ്റും തണുത്തുറഞ്ഞ കോഫിയും മുമ്പിൽ വെച്ച് നാടിന്റെ ഭാവി ചർച്ച ചെയ്ത ആ ചുവന്ന കെട്ടിടങ്ങളുടെ കഥ നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? വലിയ മുതലാളിമാരുടെ കോർപ്പറേറ്റ് ശൃംഖലയല്ല, മറിച്ച് അവിടെ സർവ്വീസ് നടത്തുന്ന സാധാരണക്കാരായ തൊഴിലാളികൾ തന്നെയാണ് ആ ഭീമൻ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥർ! വെളുത്ത വസ്ത്രവും തലയിൽ തലപ്പാവുമണിഞ്ഞ സപ്ലയർമാർ രാജകീയമായി വിളമ്പുന്ന, ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ വിപ്ലവങ്ങൾക്ക് വേദിയായ ആ ഐക്കോണിക് ബ്രാൻഡ് ആണ്—’ഇന്ത്യൻ കോഫി ഹൗസ്’ (Indian Coffee House)!”ഒരു സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്ന് പതിനായിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ചേർന്ന് പടുത്തുയർത്തിയ ആ ചരിത്രവിജയത്തിന്റെ പോരാട്ടകഥയിലേക്ക് നമുക്കൊന്നിറങ്ങിപ്പോകാം.”
കഥ ആരംഭിക്കുന്നത് 1940-കളിലാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഇടയിൽ കാപ്പി കുടിക്കുന്ന ശീലം വളർത്താനായി കോഫി ബോർഡ് രാജ്യത്തെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ കോഫി ഹൗസുകൾ ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം 1950-കളുടെ മധ്യത്തിൽ നഷ്ടം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഈ കോഫി ഹൗസുകൾ പൂർണ്ണമായി പൂട്ടാൻ കോഫി ബോർഡ് തീരുമാനിച്ചു. ഇതോടെ ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ഒരൊറ്റ രാത്രി കൊണ്ട് തെരുവിലായി. ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ട പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾ എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാതെ പകച്ചുനിന്ന നിമിഷം!
പക്ഷേ, തോറ്റുകൊടുക്കാൻ അവർ തയ്യാറല്ലായിരുന്നു. അന്ന് തൊഴിലാളി നേതാവും പിന്നീട് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാപക അംഗവുമായി മാറിയ എ.കെ. ഗോപാലന്റെ (AKG) ശക്തമായ പിന്തുണയോടെ ആ തൊഴിലാളികൾ കൈകോർത്തു. മുതലാളിമാരില്ലാത്ത, തൊഴിലാളികൾ തന്നെ ഉടമസ്ഥരായ ഒരു സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം (Worker-Owned Cooperative Society) അവർ രൂപീകരിച്ചു. 1957-58 കാലഘട്ടത്തിൽ പൂട്ടിക്കിടന്ന കോഫി ഹൗസുകൾ തൊഴിലാളികൾ തന്നെ ഏറ്റെടുത്ത് വീണ്ടും തുറന്നു. വലിയ മുതലാളിമാരുടെ പണമില്ലാതെ, അധ്വാനിക്കുന്ന കൈകളുടെ മാത്രം കരുത്തിൽ ‘ഇന്ത്യൻ കോഫി ഹൗസ്’ എന്ന പ്രസ്ഥാനം അവിടെ പിറവിയെടുത്തു.
പെട്ടെന്നുതന്നെ ഇന്ത്യൻ കോഫി ഹൗസുകൾ കേവലം ഒരു ഹോട്ടൽ എന്നതിലുപരി രാജ്യത്തിന്റെ ചിന്താകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. കൊൽക്കത്തയിലെ പ്രശസ്തമായ കോളേജ് സ്ട്രീറ്റ് കോഫി ഹൗസ് മുതൽ കേരളത്തിലെ ഓരോ നഗരങ്ങളിലെയും ശാഖകളിൽ വരെ വിദ്യാർത്ഥികളും സാഹിത്യകാരന്മാരും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകരും ഒത്തുകൂടി അവിടെ അവർ വിളമ്പിയ ഫിൽട്ടർ കോഫിയും സിഗ്നേച്ചർ വിഭവങ്ങളും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി.ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്തെ ഓർമ്മ നിലനിർത്താൻ ജീവനക്കാർക്ക് നൽകിയ വെളുത്ത വസ്ത്രവും, നെറ്റിപ്പട്ടം പോലുള്ള വിശറി മടക്കിവെച്ച രാജകീയ തലപ്പാവും (Fan Turban) ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണമായി മാറി. കൃത്രിമ നിറങ്ങളില്ലാതെ, അന്നത്തെ കാലത്ത് കുറഞ്ഞ വിലയിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന ബീറ്റ്റൂട്ടിന്റെ പ്രകൃതിദത്തമായ ചുവപ്പുനിറവും മസാലകളും ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അവരുടെ പ്രത്യേക ‘ചുവന്ന കട്ലറ്റും’, ബീറ്റ്റൂട്ടും ക്യാരറ്റും ഉരുളക്കിഴങ്ങും നിറഞ്ഞ കട്ടിയുള്ള ഫില്ലിംഗോടെയുള്ള ‘മസാലദോശയും’ ജനങ്ങൾ ഇരുകൈയും നീട്ടി ഏറ്റെടുത്തു. വെളുത്ത യൂണിഫോമും വർണ്ണാഭമായ തലപ്പാവുമണിഞ്ഞ ജീവനക്കാർ വിളമ്പുന്ന ഈ വിഭവങ്ങൾ ഓരോ മലയാളിയുടെയും ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി.
എന്നാൽ, കാലം മുന്നോട്ടുപോയപ്പോൾ വിപണിയിലെ കാഴ്ചകളും മാറിമറിഞ്ഞു. അത്യാധുനിക എസി കഫേകളും, അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ബ്രാൻഡുകളും തെരുവോരങ്ങൾ കീഴടക്കിയപ്പോൾ കോഫി ഹൗസുകൾക്ക് വലിയ രീതിയിലുള്ള മത്സരങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നു. മാനേജ്മെന്റ് പ്രതിസന്ധികളും, ആധുനിക രീതിയിലേക്ക് മാറാൻ വൈകിയതും കാരണം രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള അനേകം പരമ്പരാഗത ശാഖകൾ പൂട്ടേണ്ടി വന്നു.
എങ്കിലും, കെട്ടിടങ്ങൾ പലതും പൂട്ടിയെങ്കിലും മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ഈ പ്രസ്ഥാനം പൂട്ടിക്കെട്ടാൻ ആർക്കും കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല! പഴയ ഓർമ്മകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനടക്കാൻ കൊതിക്കുന്നവർക്കും, അന്നത്തെ അതേ ചൂടുള്ള കോഫിയുടെയും ബീറ്റ്റൂട്ട് കട്ലറ്റിന്റെയും മാജിക് തിരയുന്നവർക്കും ഇന്നും കോഫി ഹൗസുകൾ വെറുമൊരു ഹോട്ടലല്ല; അത് മാഞ്ഞുപോകാത്ത വലിയൊരു നോസ്റ്റാൾജിയയും, ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ജീവനുള്ള അടയാളവുമാണ്!
