പകൽ സൂര്യനുദിച്ചാൽ കാൽകുത്താൻ പോലും കഴിയാത്തവിധം തീച്ചൂളയായി മാറും, എന്നാൽ സൂര്യനസ്തമിക്കുന്നതോടെ സ്ഥിതി പാടെ മാറും; അന്തരീക്ഷം മരവിക്കുന്ന തണുപ്പിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തും! ഒറ്റദിവസം കൊണ്ട് കൊടുംചൂടും കടുത്ത തണുപ്പും മാറിമാറി അനുഭവിപ്പിക്കുന്ന മരുഭൂമികളുടെ ഈ വിചിത്രമായ പ്രതിഭാസം ഏവരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നാണ്. എന്തുകൊണ്ടാണ് മരുഭൂമികളിൽ ഇത്തരം ഒരവസ്ഥ ഉണ്ടാകുന്നത്? ഇതിനു പിന്നിലെ പ്രധാന വില്ലൻ (അതോ നായകൻ) നമ്മൾ ചുവടുവെച്ചു നിൽക്കുന്ന മണൽ തരികൾ തന്നെയാണ്. മണലിന്റെ പ്രത്യേക ഭൗതിക സ്വഭാവവും (Specific Heat Capacity) അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പമില്ലായ്മയുമാണ് ഈ പ്രതിഭാസത്തിന് പിന്നിലെ ശാസ്ത്രീയ കാരണം.
പാറകളെയും മണ്ണ് നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രദേശങ്ങളെയും അപേക്ഷിച്ച് മണലിന് ചൂടിനെ സംഭരിച്ചു വെക്കാനുള്ള ശേഷി വളരെ കുറവാണ്. സൂര്യപ്രകാശം നേരിട്ട് അടിക്കുമ്പോൾ മണൽ തരികൾ വളരെ പെട്ടെന്ന് ചൂടാകുന്നു. അന്തരീക്ഷത്തിലെ വായുവിലേക്ക് ഈ ചൂട് വേഗത്തിൽ വ്യാപിക്കുകയും പകൽ സമയത്ത് കടുത്ത ഉഷ്ണ തരംഗം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ രാത്രിയാകുന്നതോടെ കഥ തലകീഴായി മറിയും. സൂര്യപ്രകാശം നിലയ്ക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ മണൽ അതിൽ സംഭരിച്ചുവെച്ച ചൂട് മുഴുവൻ അതിവേഗം അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പുറന്തള്ളാൻ തുടങ്ങും. അങ്ങനെ നിമിഷനേരം കൊണ്ട് മണൽ തണുത്തുറയുകയും ചുറ്റുമുള്ള അന്തരീക്ഷ ഊഷ്മാവ് കുത്തനെ താഴുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതിനുപുറമേ മരുഭൂമികളിലെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയും ഈ താപനില വ്യതിയാനത്തിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നു. സാധാരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ അന്തരീക്ഷത്തിലുള്ള ജലബാഷ്പവും (Humidity) മേഘങ്ങളും ഒരു കമ്പിളി പോലെ പ്രവർത്തിച്ച് ഭൂമിയിലെ ചൂട് പെട്ടെന്ന് ബഹിരാകാശത്തേക്ക് നഷ്ടപ്പെടാതെ നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ മരുഭൂമികളിൽ മഴയും ഈർപ്പവും മേഘങ്ങളും തീരെ കുറവായതിനാൽ, രാത്രികാലങ്ങളിൽ മണലിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന ചൂട് യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലത്തെ തട്ടുകളിലേക്ക് റേഡിയേഷൻ വഴി രക്ഷപ്പെട്ടു പോകുന്നു. ഇതോടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ചൂട് പിടിച്ചുനിർത്താൻ ഒന്നുമില്ലാതായിത്തീരുന്നു.
സഹാറ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോകത്തിലെ പ്രധാന മരുഭൂമികളിൽ പകൽ സമയത്ത് താപനില 45 മുതൽ 50 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ ഉയരുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ ഇത് പൂജ്യം ഡിഗ്രിയിലേക്കോ അതിനു താഴെയോ വരെ കുത്തനെ ഇടിയാൻ കാരണം ഇതാണ്. പ്രകൃതിയുടെ ഈ വിചിത്രമായ പ്രതിഭാസം കാരണം മരുഭൂമിയിലെ ജീവജാലങ്ങൾക്കും സസ്യങ്ങൾക്കും ഈ കഠിനമായ കാലാവസ്ഥയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ പ്രത്യേക ശാരീരിക സവിശേഷതകൾ ദൈവീകമായി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പകൽ കൊടുംചൂടും രാത്രി മരവിപ്പിക്കുന്ന തണുപ്പും നിറഞ്ഞ മരുഭൂമികൾ ശാസ്ത്രലോകത്തിന് എന്നും കൗതുകമുണർത്തുന്ന ഒരു അത്ഭുതം തന്നെയാണ്.
