ഡൽഹി വിമാനത്താവളത്തിലെ റൺവേയിൽ കനത്ത മൂടൽമഞ്ഞിലൂടെ ആ ബോയിംഗ് 737 പതിയെ നീങ്ങിനിന്നപ്പോൾ, അകത്തിരുന്ന യാത്രക്കാർക്ക് അതൊരു സാധാരണ ലാൻഡിംഗ് മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാൽ കോക്പിറ്റിലെ പൈലറ്റുമാർക്കും എയർപോർട്ടിലെ ഗ്രൗണ്ട് ജീവനക്കാർക്കും അതൊരു വല്ലാത്ത വിങ്ങലായിരുന്നു; 2019 ഏപ്രിൽ 17-ന്റെ ആ അർദ്ധരാത്രിയിൽ നിലംതൊട്ടത് വെറുമൊരു ഫ്ലൈറ്റ് ആയിരുന്നില്ല, കാൽനൂറ്റാണ്ടോളം ഇന്ത്യൻ ആകാശത്ത് ആധിപത്യം പുലർത്തിയ ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സിന്റെ അവസാന ശ്വാസമായിരുന്നു അത്. ആകാശത്തെ രാജാവായി വിലസിയ, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമായ ഒരു എയർലൈൻ എങ്ങനെയാണ് ആരുമില്ലാത്ത റൺവേയിലേക്ക് ഒറ്റരാത്രികൊണ്ട് തകർന്നുവീണത്?
ഈ വൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വേരുകൾ കിടന്നിരുന്നത് പഞ്ചാബിലെ ഒരു ചെറിയ പട്ടണത്തിൽ നിന്നുമെത്തി, ബോംബെയിലെ തെരുവുകളിൽ ഭാവി തപ്പിയ ഒരു സാധാരണ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ കണ്ണുകളിലായിരുന്നു. എഴുപതുകളിൽ മാസത്തിൽ വെറും മുന്നൂറ് രൂപ ശമ്പളത്തിൽ ഒരു വിദേശ എയർലൈൻസിന്റെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയിൽ ക്ലർക്കായി തുടങ്ങിയ നരേഷ് ഗോയൽ, ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറുകളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ കണ്ടത് സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ആകാശസ്വപ്നങ്ങളായിരുന്നു. സർക്കാർ കുത്തകയായിരുന്ന വിമാനയാത്രയുടെ വാതിലുകൾ 1990-കളിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണത്തോടെ തുറക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആരും ധൈര്യപ്പെടാത്തൊരു പന്തയത്തിന് ഗോയൽ ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ 1993 മെയ് അഞ്ചിന്, വെറും നാല് ബോയിംഗ് 737 വിമാനങ്ങൾ വാടകയ്‌ക്കെടുത്ത് അദ്ദേഹം പറത്തിവിട്ടപ്പോൾ പിറവിയെടുത്തത് വെറുമൊരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയല്ല, ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന ചരിത്രത്തെ അടിമുടി മാറ്റിമറിക്കാൻ പോകുന്ന ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സ് എന്ന വിപ്ലവമായിരുന്നു.
അതുവരെ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് വിമാനയാത്ര എന്നാൽ വിരസമായ കാത്തിരിപ്പുകളും സാധാരണ സേവനങ്ങളും മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാൽ നരേഷ് ഗോയൽ അവതരിപ്പിച്ചത് വേറൊരു അനുഭവമായിരുന്നു. കൃത്യസമയത്ത് പറന്നുയരുന്ന വിമാനങ്ങൾ, തിളങ്ങുന്ന മഞ്ഞയും നീലയും യൂണിഫോമണിഞ്ഞ സൗഹൃദപൂർണ്ണരായ ക്യാബിൻ ക്രൂ, ചൂടുള്ള രുചികരമായ ഭക്ഷണം, ബിസിനസ് ക്ലാസിലെ കിടക്കകൾ പോലെ ചാരിയിരിക്കാവുന്ന സീറ്റുകൾ—ഇന്ത്യൻ ആകാശത്ത് ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സ് സൃഷ്ടിച്ച മാന്ത്രികത അതായിരുന്നു. സർവ്വീസ് ക്വാളിറ്റിയിൽ ഒരു വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്കും ഗോയൽ തയ്യാറായില്ല. അന്നുവരെ ഇന്ത്യയിലെ കോർപ്പറേറ്റ് പ്രമുഖരും സാധാരണക്കാരുമെല്ലാം ആകാശയാത്ര എന്നാൽ ‘ജെറ്റ്’ എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. നവലിബറൽ ഇന്ത്യയുടെ കുതിപ്പിനൊപ്പം ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സും ഒരു വികാരമായി വളർന്നു; ആഭ്യന്തര റൂട്ടുകളിൽ നിന്ന് ലണ്ടനിലേക്കും ന്യൂയോർക്കിലേക്കും പറക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനക്കമ്പനിയായി അത് മാറി.
എന്നാൽ, ആ വിജയത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിലാണ് അദൃശ്യമായ കൊടുങ്കാറ്റുകൾ രൂപപ്പെട്ടത്. 2000-കളുടെ മധ്യത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ആകാശത്തേക്ക് പുതിയൊരു സംസ്കാരം കടന്നുവന്നു—കുറഞ്ഞ നിരക്കിലുള്ള സർവീസുകൾ അഥവാ ‘ലോ-കോസ്റ്റ് എയർലൈനുകൾ’. ഇൻഡിഗോയും സ്പൈസ്ജെറ്റുമെല്ലാം വന്നതോടെ വിപണിയിലെ കളിമാറി. ആഡംബരത്തേക്കാൾ ആളുകൾ നോക്കിയത് ടിക്കറ്റിന്റെ വിലയായിരുന്നു. അവിടെ ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സിന് അടിപതറി. മുഴുവൻ സേവനങ്ങളും നൽകുന്ന വലിയ മോഡലിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് മാറാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ഇതിനിടയിൽ 2006-ൽ എയർ സഹാറയെ വാങ്ങാൻ എടുത്ത വലിയ തീരുമാനം കമ്പനിക്ക് താങ്ങാനാവാത്ത ബാധ്യതയായി മാറി.
തീരുമാനങ്ങളിലെ വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃത സ്വഭാവവും, ക്രൂഡ് ഓയിൽ വിലയുടെ കുതിച്ചുചാട്ടവും, എയർപോർട്ട് ചാർജുകളുടെ വർദ്ധനവും എല്ലാം ചേർന്ന് കമ്പനിയെ കടക്കെണിയിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു. പൈലറ്റുമാർക്കും ജീവനക്കാർക്കും മാസങ്ങളോളം ശമ്പളം നൽകാൻ കഴിയാതെ വന്നു. വിമാനങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ മുടങ്ങി. ഒടുവിൽ കടം വാങ്ങിയ വിമാനങ്ങൾ ഓരോന്നായി പാട്ടക്കമ്പനികൾ തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ, ആകാശത്ത് തിളങ്ങിനിന്ന നൂറിലധികം വിമാനങ്ങളുടെ നിര വെറും വിരലിലെണ്ണാവുന്നതിലേക്ക് ചുരുങ്ങി.
നരേഷ് ഗോയൽ എന്ന ഒറ്റ മനുഷ്യന്റെ നിശ്ചയദാർഢ്യം കൊണ്ട് പടുത്തുയർത്തിയ ആ വലിയ സ്വപ്നം ഒടുവിൽ നിസ്സഹായമായി ബാങ്കുകളുടെയും കടക്കാരുടെയും മുന്നിൽ കൈനീട്ടി. രക്ഷിക്കാൻ ആരും വന്നില്ല. സർവീസുകൾ ഓരോന്നായി നിലച്ചു. ഒടുവിൽ 2019 ഏപ്രിൽ 17-ന് ആ അവസാന അനൗൺസ്‌മെന്റും നിലച്ചു. ലക്ഷക്കണക്കിന് യാത്രികരുടെ ഓർമ്മകളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ജീവനക്കാരുടെ കണ്ണീരിലും ചിറകു തളർന്ന് നിലംപതിച്ച ജെറ്റ് എയർവേയ്‌സ്, ഒരു വ്യവസായ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവിശ്വസനീയമായ ഉയർച്ചയുടെയും ആസൂത്രണമില്ലായ്മ വരുത്തിവെച്ച കഠിനമായ വീഴ്ചയുടെയും വലിയൊരു പാഠമായി ഇന്നും ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന ചരിത്രത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്നു.
