“2008-ലെ ഒരു കറുത്ത സായാഹ്നത്തിൽ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഹൂഗ്ലി ജില്ലയിലെ ആ ദേശീയപാത ഒന്ന് ഓർത്തുനോക്കൂ! ടയറുകൾ കൂട്ടിയിട്ട് കത്തിച്ച കരിമ്പുക ആകാശത്തേക്ക് പടർന്നുപൊന്തുന്നു; ആയിരക്കണക്കിന് പോലീസുകാരുടെ ലാത്തികൾക്കും കണ്ണീർവാതക ഷെല്ലുകൾക്കുമിടയിൽ ചോരവാർന്ന തലയുമായി നെഞ്ചത്തടിച്ചു നിലവിളിക്കുന്ന കർഷക സ്ത്രീകൾ! മറുഭാഗത്ത്, ‘ഞങ്ങളുടെ ജീവനായ മണ്ണ് കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കില്ല’ എന്ന് ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് കാൽനടയാത്രക്കാരെയും പോലീസിനെയും വിറപ്പിച്ച് തെരുവിൽ നിരാഹാരമിരിക്കുന്ന മമതാ ബാനർജി! അങ്ങകലെ, നിർമ്മാണം ഏതാണ്ട് 80 ശതമാനത്തോളം പൂർത്തിയായി, കോടികളുടെ കൂറ്റൻ യന്ത്രങ്ങൾ നിരത്തിവെച്ച ആ പ്ലാന്റിന് മുന്നിൽ തോക്കുകളേന്തിയ കാവൽക്കാർക്ക് നടുവിൽ ഭയന്നുവിറച്ചുനിന്ന എൻജിനീയർമാർ. വെറുമൊരു ഫാക്ടറിക്കായുള്ള ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലായിരുന്നില്ല അത്; 34 വർഷം ബംഗാൾ അടക്കിവാണ ശക്തമായ ഒരു ഇടതുപക്ഷ ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിത്തറയിളക്കിയ, ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തന്നെ തലവര മാറ്റിയെഴുതിയ രക്തരൂക്ഷിതമായ ഒരു ഭൂസമരത്തിന്റെ തീച്ചൂളയായിരുന്നു! അത്രമേൽ തീക്ഷ്ണമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ അഗ്നിപർവ്വതത്തിന് നടുവിലേക്ക് സാക്ഷാൽ രത്തൻ ടാറ്റയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ടാറ്റ നാനോയും’ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടുമെന്ന് അന്ന് ആരെങ്കിലും കരുതിയിരുന്നോ?! ആരും പറയാത്ത സിംഗൂരിലെ ആ കണ്ണീരിന്റെയും അധികാരപ്പോരിന്റെയും യഥാർത്ഥ ചരിത്രം—അതാണ് ടാറ്റ നാനോയുടെ (Tata Nano) വീഴ്ച!”
കഥയുടെ തുടക്കം 2006-ലാണ്. അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ബുദ്ധദേബ് ഭട്ടാചാര്യയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷ സർക്കാർ, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ ഗ്രൂപ്പായ ടാറ്റയെ കൊൽക്കത്തയ്ക്കടുത്തുള്ള സിംഗൂരിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. സാധാരണക്കാരനായ ഏതൊരു ഇന്ത്യക്കാരനും ഒരു ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് സ്വന്തമാക്കാവുന്ന ഒരു കുഞ്ഞു കാർ നിർമ്മിക്കുക എന്ന രത്തൻ ടാറ്റയുടെ (Ratan Tata) ചരിത്ര സ്വപ്നത്തിന് ഫാക്ടറി പണിയാനായിരുന്നു ആ നീക്കം. കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്ന് വിളിപ്പാടകലെയുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ആയിരത്തോളം ഏക്കർ കൃഷിഭൂമി സർക്കാർ ഇതിനായി ഏറ്റെടുത്തു. എന്നാൽ, തങ്ങളുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗമായ മൂന്നുവിള നെൽപ്പാടങ്ങൾ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയും അർഹമായ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാതെയും തട്ടിയെടുത്തുവെന്ന് ആരോപിച്ച് പ്രാദേശിക കർഷകർ സംഘടിച്ചു.
അന്നുവരെ ബംഗാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന് മുന്നിൽ അടിപതറി, പരാജയങ്ങളുടെ പടുകുഴിയിലായിരുന്ന മമതാ ബാനർജിയും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്സും ആ കർഷക രോഷത്തെ അതിശക്തമായൊരു രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കി മാറ്റി. പശ്ചിമ ബംഗാൾ സ്തംഭിച്ചു; ദേശീയപാതകൾ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് ഉപരോധിക്കപ്പെട്ടു. ഫാക്ടറിയുടെ നിർമ്മാണം തടസ്സപ്പെട്ടു; ടാറ്റയുടെ ജീവനക്കാർക്ക് നേരെ നിരന്തരമായ അക്രമങ്ങളും ഭീഷണികളും ഉയർന്നു. കോടികളുടെ പ്ലാന്റും യന്ത്രസാമഗ്രികളും നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, അതിൽനിന്ന് പിന്മാറുന്നത് സാമ്പത്തികമായി കനത്ത പ്രഹരമായിരുന്നിട്ടും, തോക്കിൻമുനയിൽ ഫാക്ടറി നടത്താൻ ടാറ്റ തയ്യാറായില്ല. 2008 ഒക്ടോബറിൽ പത്രസമ്മേളനം വിളിച്ച്, “നിങ്ങൾക്ക് വേണമെങ്കിൽ എന്റെ തലയ്ക്ക് നേരെ തോക്ക് ചൂണ്ടാം, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ട്രിഗർ വലിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഞാൻ എന്റെ നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കും” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് രത്തൻ ടാറ്റ സിംഗൂർ പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ചു! ഒരു ഫാക്ടറി പൂട്ടിയതിനൊപ്പം, മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ പശ്ചിമ ബംഗാൾ ഭരിച്ച ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരിന്റെ തകർച്ചയ്ക്കും അവിടെ മമതാ ബാനർജിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉദയത്തിനും ആ സമരം വിത്തുപാകി.
സിംഗൂരിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ടാറ്റയെ, ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന നരേന്ദ്ര മോദി “വെൽക്കം ടു ഗുജറാത്ത്” എന്ന ഒരൊറ്റ എസ്.എം.എസ്സിലൂടെയാണ് സാനന്ദിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചത്. സാനന്ദിൽ പുതിയ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിച്ച് നാനോ ഒടുവിൽ നിരത്തിലിറങ്ങിയെങ്കിലും, സിംഗൂർ സമ്മാനിച്ച സമയനഷ്ടവും, അതോടൊപ്പം ‘പാവപ്പെട്ടവന്റെ വിലകുറഞ്ഞ കാർ’ എന്ന തെറ്റായ ബ്രാൻഡിംഗും നാനോയുടെ വിപണി മൂല്യത്തെ സാരമായി ബാധിച്ചു. ഒരു സാധാരണക്കാരന് അന്തസ്സോടെ സ്വന്തമാക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു ചരിത്ര ഉൽപ്പന്നം, രാഷ്ട്രീയ അധികാരപ്പോരുകളുടെയും ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ വിവാദങ്ങളുടെയും കൊടുങ്കാറ്റിൽപ്പെട്ട് അങ്ങനെ വഴിമാറിപ്പോയി.
