1920-കളുടെ തുടക്കം. ലണ്ടനിലെ മഞ്ഞുമൂടിയ തെരുവുകളിൽ ഹാരി പിക്ക്മാൻ എന്നൊരാൾ തന്റെ പരീക്ഷണശാലയിൽ ഒരു വലിയ പ്രതിസന്ധിക്ക് പരിഹാരം തേടുകയായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടനിലെ വീടുകളിൽ ശുചിമുറികൾ വൃത്തിയാക്കുക എന്നത് അങ്ങേയറ്റം ദുഷ്കരമായിരുന്നു. കൈകൾ പൊള്ളിക്കുന്ന ആസിഡുകളും, മൂക്കുപൊത്തുന്ന ഗന്ധമുള്ള ബ്ലീച്ചിംഗ് പൗഡറുകളും മാത്രമായിരുന്നു അന്നത്തെ ഏക പോംവഴി. ലായനി ഒഴിച്ചാൽ അഴുക്ക് തനിയെ ഇളകിപ്പോകുന്ന, മനുഷ്യർക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ എളുപ്പമുള്ള ഒന്നായിരുന്നു ഹാരിയുടെ സ്വപ്നം.
പല പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും പരാജയങ്ങൾക്കും ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം ആ നീല ലായനി വികസിപ്പിച്ചു. തന്റെ പേരായ Harry എന്നതിലെ ‘Har’-ഉം, ശുചിത്വത്തിന്റെ പര്യായമായി അദ്ദേഹം കരുതിയ Pickman എന്നതിലെ ‘Pic’-ഉം ചേർത്ത് അദ്ദേഹം ആ ബ്രാൻഡിന് പേരിട്ടു: ‘Harpic’.എന്നാൽ ഒരു ബ്രാൻഡ് കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നത് ആ ലായനി ഉണ്ടാക്കുന്നതിനേക്കാൾ എത്രയോ മടങ്ങ് പ്രയാസകരമായിരുന്നു.
തുടക്കം ഒരു വൻ വിജയമായിരുന്നില്ല. കടകളിൽ ഹാർപിക് എത്തിക്കാൻ ഹാരി ഏറെ കഷ്ടപ്പെട്ടു. “ആളുകൾ അവരുടെ ശുചിമുറിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ പോലും മടിക്കുന്നു, പിന്നെങ്ങനെ ഈ ഉൽപ്പന്നം വിൽക്കും?”. കടയുടമകൾ ഹാരിയെ പരിഹസിച്ചു. “ആരെങ്കിലും ടോയ്ലറ്റ് ക്ലീനറിന് വേണ്ടി പണം ചിലവാക്കുമോ?” എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ചോദ്യം. വിൽക്കാൻ വച്ച കുപ്പികൾ ആഴ്ചകളോളം പൊടിപിടിച്ചു കിടന്നു. എന്നാൽ ഹാരി തോറ്റുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ സൈക്കിളിൽ ഹാർപിക് കുപ്പികളുമായി വീടുകൾ തോറും കയറിയിറങ്ങി. വീട്ടമ്മമാരുടെ മുന്നിൽ വെച്ച് തന്നെ അത് പരീക്ഷിച്ചു കാണിച്ചു. ആസിഡ് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പുകയും അപകടവും ഇതിനില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ബോധ്യപ്പെടുത്തി. ഈ നേരിട്ടുള്ള വിപണന രീതിയാണ് ഹാർപിക്കിനെ ജനപ്രിയമാക്കിയത്.
കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയി, റെക്കിറ്റ് (Reckitt) എന്ന വമ്പൻ കമ്പനി ഹാർപിക്കിനെ ഏറ്റെടുത്തതോടെ ഈ നീല ലായനി 1900-കളുടെ പകുതിയോടെ കടൽ കടന്ന് ഇന്ത്യയിലെത്തി. പക്ഷേ, ഇന്ത്യയിലെ പോരാട്ടം ബ്രിട്ടനേക്കാൾ കഠിനമായിരുന്നു. അവിടെ ഹാർപിക്കിനെ കാത്തിരുന്നത് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സംസ്കാരമായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ ശുചിമുറിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് പോലും അക്കാലത്ത് ഒരു വലിയ നാണക്കേടായിരുന്നു. വീടിന്റെ പിന്നാമ്പുറത്ത് ഇരുളടഞ്ഞ കോണുകളിൽ ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ കിടന്നിരുന്ന ഒരിടത്തേക്ക് പണം കൊടുത്ത് ഒരു ക്ലീനർ വാങ്ങാൻ ആരും തയ്യാറായിരുന്നില്ല.വിലകുറഞ്ഞ ആസിഡും സോപ്പുപൊടിയും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ജനതയോട് വിലകൂടിയ ഹാർപിക് വാങ്ങാൻ പറയുക എന്നത് അസാധ്യമായ കാര്യമായിരുന്നു. “വെറും ആസിഡ് പോരേ?” എന്നതായിരുന്നു ഇന്ത്യൻ ഉപഭോക്താക്കളുടെ മനോഭാവം. ബിസിനസ് വലിയ നഷ്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. പരസ്യങ്ങൾ നൽകാൻ പോലും മാധ്യമങ്ങൾ മടിച്ചിരുന്ന ഒരു കാലമായിരുന്നു അത്.
പക്ഷേ ഹാർപിക് അവരുടെ തന്ത്രം മാറ്റി. അവർ കേവലം ഒരു ഉൽപ്പന്നം വിൽക്കുന്നതിന് പകരം ‘ആരോഗ്യം’ എന്ന വികാരം വിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അഴുക്കിനേക്കാൾ ഉപരിയായി, കണ്ണിൽ കാണാത്ത അണുക്കളെക്കുറിച്ചും അവ കുഞ്ഞുങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവർ ബോധവൽക്കരണം നടത്തി. നാണക്കേട് മാറ്റാൻ പ്രശസ്തരായ താരങ്ങളെ അവർ വീടുകളുടെ ടോയ്ലറ്റുകളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. ടോയ്ലറ്റിന്റെ ഉൾഭാഗങ്ങളിലെ കറകൾ നീക്കം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്ന ആ വളഞ്ഞ കുപ്പിയുടെ ഡിസൈൻ (Angled Neck) ഒരു വലിയ വിപ്ലവം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രശസ്തരായ താരങ്ങളെ അണിനിരത്തി ‘ഹാർപിക് ചലഞ്ച്’ പോലുള്ള ക്യാമ്പയിനുകൾ നടത്തിയതോടെ ആളുകളുടെ ഉള്ളിലെ നാണക്കേട് മാറി. ശുചിമുറി വൃത്തിയാക്കുന്നത് അഭിമാനകരമായ ഒന്നാണെന്ന ബോധം അവർ മെല്ലെ വളർത്തിയെടുത്തു. ടോയ്ലറ്റിന്റെ ഉള്ളിലെ വളഞ്ഞ ഭാഗങ്ങളിൽ (Rim) പോലും എത്തുന്ന രീതിയിലുള്ള അവരുടെ പ്രശസ്തമായ കുപ്പിയുടെ ഡിസൈൻ (Angled Neck) മറ്റൊരു മാസ്റ്റർ സ്ട്രോക്ക് ആയിരുന്നു.
ഇന്ത്യൻ പരസ്യചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഐക്കണിക് ആയ നിമിഷങ്ങളിലൊന്ന് ആരംഭിക്കുന്നത് പ്രശസ്ത നടൻ അമൻ വർമ്മ (Aman Verma) ഹാർപിക് കുപ്പിയുമായി വീടുകളുടെ ബെല്ലടിക്കുന്നതോടെയാണ്. “ക്യാ ആപ്കെ ടോയ്ലറ്റ് മേം ജേംസ് ഹേ?” (നിങ്ങളുടെ ടോയ്ലറ്റിൽ അണുക്കളുണ്ടോ?) എന്ന ആ ചോദ്യം അന്ന് ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ സ്വീകരണമുറിയിലും ചർച്ചയായി. വീട്ടമ്മമാരുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ബ്രഷും ആസിഡും വാങ്ങി, ഹാർപിക് ഒഴിച്ച് നിമിഷങ്ങൾക്കകം ടോയ്ലറ്റ് വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്നത് ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ കാണിച്ചപ്പോൾ അത് കേവലം ഒരു പരസ്യമല്ല, മറിച്ച് ഒരു വലിയ ‘ലൈവ് ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ’ ആയി മാറി. ആളുകളുടെ ഉള്ളിലെ നാണക്കേട് മാറ്റാൻ ഈ ‘ഡോർ-ടു-ഡോർ’ പരസ്യ ശൈലി വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.
പിന്നീട് ഈ ദൗത്യം ഏറ്റെടുത്തത് ബോളിവുഡ് താരം അക്ഷയ് കുമാർ (Akshay Kumar) ആണ്. ഹാർപിക്കിന്റെ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡറായി അദ്ദേഹം എത്തിയതോടെ ബ്രാൻഡിന്റെ പ്രതിച്ഛായ തന്നെ മാറി. ‘സ്വച്ഛ് ഭാരത്’ പോലുള്ള സാമൂഹിക മുന്നേറ്റങ്ങളുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന അക്ഷയ് കുമാറിന്റെ സാന്നിധ്യം ഹാർപിക്കിനെ ഒരു ശുചിത്വ വിപ്ലവത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റി. വെളുത്ത കോട്ട് ധരിച്ച് ഒരു വിദഗ്ധനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം എത്തുന്ന പരസ്യങ്ങൾ, ടോയ്ലറ്റിലെ ദുർഗന്ധത്തെക്കാൾ ഉപരിയായി അദൃശ്യമായ അണുക്കൾ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യത്തെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്ന് കൃത്യമായി ബോധ്യപ്പെടുത്തി.
പലപ്പോഴും വിതരണക്കാർ ഉപേക്ഷിച്ചും, വിപണിയിൽ തിരിച്ചടികൾ നേരിട്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയ ഹാർപിക് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ 90 ശതമാനത്തിലധികം വിപണിയും കൈക്കലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ബ്രിട്ടനിൽ ജനിച്ച ഈ ബ്രാൻഡിന്റെ ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിപണി ഇന്ത്യയാണ് എന്നത് ആശ്ചര്യകരമായ ഒരു സത്യമാണ്. ഹാരി പിക്ക്മാൻ അന്ന് തന്റെ ലാബിൽ കണ്ട ആ ചെറിയ സ്വപ്നം, ഇന്ന് കോടിക്കണക്കിന് ഇന്ത്യൻ വീടുകളിലെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പ്രതിസന്ധികളിൽ തളരാതെ, ആളുകളുടെ ശീലങ്ങളെ മാറ്റിയെഴുതിയ ഒരു ബിസിനസ് പോരാട്ടത്തിന്റെ കഥയാണിത്.ഹാരി പിക്ക്മാൻ തന്റെ ലബോറട്ടറിയിൽ കണ്ട ആ കൊച്ചു സ്വപ്നം ഇന്ന് കോടിക്കണക്കിന് ഇന്ത്യൻ വീടുകളിൽ നീല ലായനിയായി ഒഴുകുന്നു.
