ഒരു പഴയ ഘടികാരത്തിന്റെ സൂചി പോലെ കാലം പിന്നോട്ട് സഞ്ചരിക്കുകയാണ്. 1918-ലെ ഒരു സായാഹ്നം. മുംബൈയിലെ ജെ.എൻ. പെറ്റിറ്റ് പാർസി അനാഥാലയത്തിന്റെ ജനലഴികളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി നിൽക്കുന്ന പതിമൂന്നുകാരനായ ഒരു ആൺകുട്ടിയുണ്ട്. പേര് നവൽ. അച്ഛൻ മരിച്ചപ്പോൾ പട്ടിണിയും അരക്ഷിതാവസ്ഥയും കാരണം അമ്മയ്ക്ക് അവിടെ ഏൽപ്പിക്കേണ്ടി വന്ന ഒരു പാവം കുട്ടി. നാളെ എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നോ, സ്വന്തം ജീവിതം എങ്ങോട്ടാണെന്നോ ആ ബാലന് ഒരു രൂപവുമില്ലായിരുന്നു.
പക്ഷേ, അതേ സമയം തന്നെ ബോംബെയിലെ പ്രൗഢഗംഭീരമായ ടാറ്റ കൊട്ടാരത്തിൽ വിധി മറ്റൊരു തിരക്കഥ എഴുതുകയായിരുന്നു. ഇന്ത്യ കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ ദീർഘദർശിയായ ജംഷഡ്ജി ടാറ്റയ്ക്ക് രണ്ട് ആൺമക്കളാണുണ്ടായിരുന്നത് — മൂത്തമകൻ സർ ദൊറാബ്ജി ടാറ്റയും ഇളയമകൻ സർ രതൻജി ടാറ്റയും. എന്നാൽ അവിശ്വസനീയമെന്നു പറയട്ടെ, ആ രണ്ട് മക്കൾക്കും സ്വന്തമായി കുട്ടികളോ അനന്തരാവകാശികളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ടാറ്റാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ആരുടെ കൈകളിലേക്ക് എന്ന ചോദ്യം കുടുംബത്തെ ഉലച്ചുനിൽക്കുമ്പോഴാണ് 1918-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ വെച്ച് ഇളയമകൻ സർ രതൻജി ടാറ്റ അകാലത്തിൽ മരണപ്പെടുന്നത്.
ഭർത്താവിന്റെ വിയോഗത്തോടെ ഭാര്യ ലേഡി നവാജ്ബായി തീർത്തും തനിച്ചായി. പാർസി പാരമ്പര്യപ്രകാരം മരണാനന്തര കർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാനും കുടുംബത്തിന്റെ ആ ശാഖയെ മുന്നോട്ടു നയിക്കാനും ഒരു മകൻ അത്യന്താപേക്ഷിതമായിരുന്നു. മൂത്ത സഹോദരനായ ദൊറാബ്ജിക്കും മക്കളില്ലാതിരുന്നതിനാൽ, രതൻജിയുടെ വംശപരമ്പര കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ ഒരു കുട്ടിയെ ദത്തെടുത്തേ മതിയാകൂ എന്ന് കുടുംബയോഗം തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ ടാറ്റാ വംശാവലിയുടെ ശാഖകളിലൂടെയുള്ള അന്വേഷണം ചെന്നുനിന്നത് ആ അനാഥാലയത്തിന്റെ പടികളിന്മേലായിരുന്നു. 1918-ൽ, യാതൊരു അവകാശവാദങ്ങളുമില്ലാത്ത ആ പതിമൂന്നുകാരനെ ലേഡി നവാജ്ബായി സ്വന്തം മകനായി ദത്തെടുത്തു. അനാഥാലയത്തിന്റെ ഇരുണ്ട മുറികളിൽ നിന്ന് ടാറ്റ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നവൽ ചുവടുവെച്ച ആ നിമിഷം കേവലം ഒരു കുട്ടിയുടെ ഭാഗ്യം മാത്രമായിരുന്നില്ല, ഭാരതത്തിന്റെ വ്യവസായ ചരിത്രത്തിന്റെ തന്നെ തലവര മാറ്റിയെഴുതിയ അവിശ്വസനീയമായ ഒരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു.
നവൽ ആ ആഡംബരത്തിൽ വഴിതെറ്റിപ്പോയില്ല; കാരണം ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ കയ്പുനീരറിഞ്ഞാണ് അവൻ വളർന്നത്. ലണ്ടനിൽ പോയി അക്കൗണ്ടൻസി പഠിച്ചെത്തിയ നവൽ, മാസം വെറും 150 രൂപ ശമ്പളത്തിൽ ഒരു സാധാരണ ഡിസ്പാച്ച് ക്ലാർക്കായി കമ്പനിയിൽ കരിയർ ആരംഭിച്ചു. താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള ആ കഠിനാധ്വാനം അദ്ദേഹത്തെ ടാറ്റാ സൺസിന്റെ ഉന്നതങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. സൂനൂ കമ്മിസാരിയറ്റുമായുള്ള വിവാഹത്തിൽ 1937 ഡിസംബറിൽ നവലിന് ഒരു ആൺകുഞ്ഞ് പിറന്നു — രത്തൻ നവൽ ടാറ്റ. അധികം വൈകാതെ ജിമ്മി ടാറ്റ എന്നൊരു ഇളയ മകൻ കൂടിയെത്തി. എന്നാൽ, കാലം ആ കുടുംബജീവിതത്തിൽ വലിയൊരു വിള്ളൽ വീഴ്ത്തി; നവലും സൂനൂവും പരസ്പരം വഴിപിരിഞ്ഞു. പിന്നീട് സ്വിസ് വംശജയായ സിമോൺ ഡ്യൂണോയറുമായി നവൽ ടാറ്റ വീണ്ടും വിവാഹിതനായി. ആ ബന്ധത്തിൽ അവർക്കൊരു മകൻ ജനിച്ചു — നോയൽ ടാറ്റ.
കുടുംബത്തിലെ ബന്ധങ്ങൾ അങ്ങനെ പുനർനിർവചിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ആദ്യ ഭാര്യയിലെ മക്കളായ രത്തന്റെയും ജിമ്മിയുടെയും ബാല്യം മറ്റൊരു വലിയ സംരക്ഷണത്തിലേക്ക് മാറുകയായിരുന്നു. പത്താം വയസ്സിൽ മാതാപിതാക്കൾ വേർപിരിഞ്ഞ് ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ ആ കൊച്ചു രത്തനെയും സഹോദരനെയും മാറോടണച്ചത് മറ്റാരുമല്ല, ഒരിക്കൽ അച്ഛൻ നവലിനെ അനാഥാലയത്തിൽ നിന്ന് സ്വന്തം മകനായി ദത്തെടുത്ത അതേ മുത്തശ്ശി ലേഡി നവാജ്ബായിയായിരുന്നു. കൊട്ടാരസമാനമായ സൗകര്യങ്ങളിലല്ല, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത മൂല്യങ്ങളിലാണ് അവർ അവരെ വളർത്തിയത്. പണത്തേക്കാൾ മനുഷ്യത്വത്തിനും ലാഭത്തേക്കാൾ സത്യസന്ധതയ്ക്കും വില കൽപ്പിക്കാൻ രത്തൻ പഠിച്ചത് ആ മുത്തശ്ശിയിൽ നിന്നാണ്. അമേരിക്കയിലെ കോർണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ആർക്കിടെക്ചർ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രത്തന് ലഭിച്ചത് സുഖകരമായ ഒരു ബോർഡ്റൂം ആയിരുന്നില്ല. ജംഷഡ്പൂരിലെ ടാറ്റാ സ്റ്റീലിന്റെ തീച്ചൂളയിലേക്ക്, കൽക്കരിയും ഇരുമ്പും നിറഞ്ഞ ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസുകളിലേക്ക് ഒരു സാധാരണ തൊഴിലാളിയായി അദ്ദേഹം അയക്കപ്പെട്ടു. ആ കരിപുരണ്ട അനുഭവങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തെ യഥാർത്ഥ ടാറ്റയാക്കി മാറ്റിയത്.
ഇന്ത്യ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ വാതിലുകൾ തുറന്നിട്ട അതേ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വർഷം. ജെ.ആർ.ഡി ടാറ്റയിൽ നിന്ന് ടാറ്റാ ഗ്രൂപ്പിന്റെ നേതൃത്വം രത്തൻ ടാറ്റ ഏറ്റെടുത്തു. ശാന്തനായ ഈ മനുഷ്യന് ഈ കൂറ്റൻ സാമ്രാജ്യത്തെ നയിക്കാനാകുമോ എന്ന് സംശയിച്ചവർക്ക് മുന്നിൽ അദ്ദേഹം അഴിച്ചുവിട്ടത് സമാനതകളില്ലാത്ത ഒരു വിപ്ലവമായിരുന്നു. സ്വന്തമായി ഒരു യാത്രാകാർ നിർമ്മിക്കാൻ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് കഴിയില്ലെന്ന് ലോകം പരിഹസിച്ചപ്പോൾ, 1998-ൽ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ച ആദ്യത്തെ പാസഞ്ചർ കാർ — ടാറ്റാ ഇൻഡിക്ക — അദ്ദേഹം പുറത്തിറക്കി. അതൊരു കാർ മാത്രമായിരുന്നില്ല, ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മാഭിമാനമായിരുന്നു. പിന്നീട്, മഴയത്ത് ഇരുചക്രവാഹനത്തിൽ നനഞ്ഞുകുതിർന്നു പോകുന്ന ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തെ കണ്ടപ്പോൾ ഉരുകിയ മനസ്സിൽ നിന്നാണ് വെറും ഒരു ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് സാധാരണക്കാരന്റെ കാറെന്ന സ്വപ്നമായ ടാറ്റാ നാനോ അദ്ദേഹം വിഭാവനം ചെയ്തത്.
ടാറ്റ എന്നത് കച്ചവടത്തിനപ്പുറം ഒരു വികാരമായി മാറി. ഉപ്പുതൊട്ട് സോഫ്റ്റ്വെയർ വരെ അവർ പടുത്തുയർത്തിയപ്പോൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവർ വെച്ചത് ഇന്ത്യൻ നിലവാരത്തിന്റെ പുതിയ മാതൃകകളായിരുന്നു. രത്തൻ ഇന്ത്യയുടെ അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് ലോകത്തിലേക്ക് കണ്ണയച്ചു. ഒരിക്കൽ ഇൻഡിക്കയുടെ വിൽപനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തന്നെ അപമാനിച്ച ഫോർഡിന്റെ അഭിമാനമായ ജാഗ്വാറും ലാൻഡ് റോവറും അദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്ത് ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു. ലണ്ടനിലെ ടെറ്റ്ലി ടീയും യൂറോപ്പിലെ വമ്പൻ സ്റ്റീൽ നിർമ്മാതാക്കളായ കോറസും ടാറ്റയുടെ കുടക്കീഴിലായി. ഒടുവിൽ, വ്യവസായ ലോകത്തിന്റെ ആകാശത്ത് ടാറ്റയുടെ പെരുമ ഉയർത്തിയ എയർ ഇന്ത്യയെ പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ എത്തിക്കുമ്പോൾ, രത്തൻ ടാറ്റ എന്ന മനുഷ്യൻ ഒരു ഇതിഹാസമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ഇതൊരു വെറും ബിസിനസ്സ് വിജയകഥയല്ല. ജംഷഡ്ജി ടാറ്റയുടെ മക്കൾക്ക് മക്കളില്ലാതെ പോയതും, ഭർത്താവ് നഷ്ടപ്പെട്ട ലേഡി നവാജ്ബായി അനാഥാലയത്തിലെ ആ പതിമൂന്നുകാരനെ ചേർത്തുപിടിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതും ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, ഒരുപക്ഷേ ഇന്ന് നാം കാണുന്ന രത്തൻ ടാറ്റയോ, ലോകം നമിക്കുന്ന ഈ മൂല്യാധിഷ്ഠിത സാമ്രാജ്യമോ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. ഭാഗ്യം ഒരു ചെറിയ വാതിൽ തുറന്നു കൊടുത്തേക്കാം, എന്നാൽ ആ വാതിലിലൂടെ നടന്ന് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ആത്മാഭിമാനമായി മാറുക എന്നത് കർമ്മത്തിന്റെ മാത്രം മഹത്വമാണ്. ഒരു അനാഥബാലന്റെ വിയർപ്പിൽ തുടങ്ങി, ലോകം ആദരിച്ച ഒരു മനുഷ്യസ്നേഹിയുടെ കാരുണ്യത്തിൽ എത്തിനിൽക്കുന്ന ഈ ചരിത്രം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒന്നുമാത്രം — ചരിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് കോടികളുടെ ഇടപാടുകളിലല്ല, കാരുണ്യത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ തീരുമാനത്തിലാണ്.
