ഏത് ബിസിനസ്സിലും തകർച്ച വരുന്നത് ഒന്നുകിൽ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം കുറയുമ്പോഴാണ്, അല്ലെങ്കിൽ മാനേജ്മെന്റിന്റെ കഴിവുകേട് കൊണ്ടാണ്; എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒരു സഹകരണ സാമ്രാജ്യത്തെ മുട്ടുകുത്തിച്ചത് ഇതൊന്നുമല്ല, മറിച്ച് സ്വന്തം ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങാൻ ആരും ഉണ്ടാകരുതെന്ന നാടിന്റെ മാറ്റമായിരുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞാൽ നിങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുമോ?! നാടുവിട്ട മുതലാളിമാരെ വെല്ലുവിളിച്ച് 42,000 തൊഴിലാളികൾ ചേർന്ന് പടുത്തുയർത്തിയ ഒരു വൻ ബിസിനസ്സ് സാമ്രാജ്യം; ഒടുവിൽ കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിൽ തങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ വിപണി തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ തോറ്റുകൊടുക്കാതെ അവർ നടത്തിയ ആ അതിജീവനത്തിന്റെ കഥ—അതാണ് കേരള ദിനേശ് ബീഡി.
കഥ തുടങ്ങുന്നത് 1968-ലെ കണ്ണൂരിന്റെ മണ്ണിലാണ്. ഉത്തര മലബാറിലെ പതിനായിരക്കണക്കിന് സാധാരണ കുടുംബങ്ങളുടെ ഏക ഉപജീവനമാർഗ്ഗം ബീഡി നിർമ്മാണമായിരുന്നു. വലിയ യന്ത്രങ്ങളോ കോടികളുടെ നിക്ഷേപങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത ആ വ്യവസായം മുന്നോട്ടുപോയത് തഴമ്പിച്ച കൈകളാൽ തെണ്ടു ഇലയിൽ പുകയില നിറച്ച് നൂലുകൊണ്ട് മുറുക്കിക്കെട്ടി ബീഡി തെറുക്കുന്ന പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളുടെ വിയർപ്പിലായിരുന്നു. എന്നാൽ, തൊഴിലാളി നിയമങ്ങളും വേതന വർദ്ധനവും ആവശ്യപ്പെട്ട് സമരം ശക്തമായതോടെ, അന്നത്തെ വൻകിട സ്വകാര്യ ബീഡി കമ്പനികൾ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർത്തിവെച്ച് കേരളത്തിൽ നിന്ന് അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് നാടുവിട്ടു. കണ്ണൂരിലെ തെരുവുകളിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ഒരു നേരത്തെ ആഹാരത്തിന് പോലും വഴിയില്ലാതെ അനാഥരായി. ആ ഇരുണ്ട പ്രതിസന്ധിയിലാണ് ഐ.എ.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ടി.വി. സ്വാമിനാഥന്റെയും തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെയും സർക്കാരിന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു അവിശ്വസനീയമായ ആശയം ജനിക്കുന്നത്—തൊഴിലാളികൾ കൂലിക്കാരാവുന്ന പഴയ വ്യവസ്ഥിതി വലിച്ചെറിയുക, പകരം തൊഴിലാളികൾ തന്നെ ഉടമകളാകുന്ന ഒരു സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം പടുത്തുയർത്തുക!
അങ്ങനെ 1969-ൽ ഇരുപത് പ്രാഥമിക സഹകരണ സംഘങ്ങളും ഒരു കേന്ദ്ര സംഘവുമായി വെറും മൂവായിരം തൊഴിലാളികൾ തങ്ങളുടെ കൈയിലെ അവസാനത്തെ ചില്ലറത്തുട്ടുകൾ ഓഹരിയായി നിക്ഷേപിച്ച് ‘ദിനേശ്’ എന്ന ബ്രാൻഡിന് ജീവൻ നൽകി. ഉൽപ്പന്നത്തിന് അവർ വെച്ച മാനദണ്ഡങ്ങൾ വിപണിയെ അമ്പരപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള തെണ്ടു ഇലയും ഗുജറാത്തിലെ ശുദ്ധമായ പുകയിലയും കൃത്യമായ അനുപാതത്തിൽ അളന്നുനൽകി, നിർമ്മിച്ച ബീഡികളെല്ലാം കേന്ദ്രസംഘം ശേഖരിച്ച് ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പുവരുത്തി വിപണിയിലെത്തിച്ചു. തൊഴിലാളികൾക്ക് മാന്യമായ വേതനവും ബോണസും പെൻഷനും പ്രസവാനുകൂല്യങ്ങളും ഉറപ്പാക്കിയ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ തൊഴിൽ വിപ്ലവമായിരുന്നു അത്. ‘ദിനേശ് ബീഡി’ എന്ന പേര് കേരളത്തിലും പുറത്തും കാട്ടുതീ പോലെ പടർന്നു. 1970-കളുടെ അവസാനത്തിലും 1980-കളിലും നാല്പത്തിരണ്ടായിരത്തിലധികം തൊഴിലാളികൾ ഈ മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തണലിൽ അഭിമാനത്തോടെ ജീവിച്ചു; ദിനേശ് ബീഡി എന്നാൽ വിശ്വാസ്യതയുടെയും അധ്വാനത്തിന്റെയും അവസാന വാക്കായി മാറി.
എന്നാൽ, ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനിക്കും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിലുള്ള ഒരു കൊടും പ്രതിസന്ധിയാണ് തൊണ്ണൂറുകളിൽ ദിനേശിനെ തേടിയെത്തിയത്. മറ്റ് ബിസിനസ്സുകളിൽ തകർച്ച വരുന്നത് എതിരാളികളുടെ വെല്ലുവിളി കൊണ്ടോ മാനേജ്മെന്റിന്റെ കഴിവുകേട് കൊണ്ടോ ആണെങ്കിൽ, ഇവിടെ തകർന്നടിഞ്ഞത് അവരുടെ പ്രധാന ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ആവശ്യകത തന്നെയായിരുന്നു! പുകയില ഉപയോഗത്തിനെതിരെയുള്ള ബോധവൽക്കരണം ശക്തമായതോടെ ആളുകൾ പുകവലി ഉപേക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ബീഡിയുടെ വിൽപ്പന കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞു. ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയായിരുന്നെങ്കിൽ ഫാക്ടറികൾ അടച്ചുപൂട്ടി തൊഴിലാളികളെ പിരിച്ചുവിട്ട് മുതലാളിമാർ ലാഭവുമായി രക്ഷപ്പെടുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ദിനേശിന് അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; കാരണം ഇവിടെ കമ്പനിയുടെ ലക്ഷ്യം ലാഭം മാത്രമായിരുന്നില്ല, ഈ മനുഷ്യരുടെ ജീവനായിരുന്നു!
പുകവലി വിപണി ചുരുങ്ങിയിട്ടും തങ്ങളുടെ തൊഴിലാളികളെ പട്ടിണിക്കിട്ടു കൊടുക്കാൻ ദിനേശ് തയ്യാറായില്ല. അവിടെയാണ് അവരുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭാവം ലോകം കണ്ടത്. ബീഡി തെറുത്ത് തഴമ്പിച്ച അതേ കൈകളെ അവർ പുതിയ തൊഴിലുകൾ പഠിപ്പിച്ചു. ‘ദിനേശ് ഫുഡ്സ്’ എന്ന പേരിൽ കറിപ്പൊടികളും അച്ചാറുകളും വെളിച്ചെണ്ണയും വിപണിയിലെത്തിച്ചു. ‘ദിനേശ് അംബ്രല്ല’ എന്ന പേരിൽ മഴക്കാലത്ത് കേരളം ചൂടുന്ന കരുത്തുറ്റ കുടകൾ നിർമ്മിച്ചു. അപ്പാരലുകളിലൂടെ വസ്ത്രനിർമ്മാണത്തിലേക്ക് കടന്നു. അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, 1999-ൽ മലബാറിന്റെ മണ്ണിൽ നിന്ന് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിക്കാൻ ‘ദിനേശ് ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി സിസ്റ്റംസ്’ (Dinesh IT Systems) വരെ അവർ ആരംഭിച്ചു.
വിപണിയുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ബീഡി പാക്കറ്റുകൾ കെട്ടിക്കിടന്നപ്പോഴും, പെൻഷൻ പ്രതിസന്ധികളും സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കങ്ങളും വേട്ടയാടിയപ്പോഴും, തൊഴിലാളികളുടെ ചോരയിൽ പടുത്തുയർത്തിയ ആ സംഘബോധം ഇന്നും കെട്ടടങ്ങിയിട്ടില്ല. മുതലാളിയില്ലാത്ത ഒരു ലോകത്ത് തൊഴിലാളികൾ ഒരുമിച്ച് നിന്ന് ചരിത്രം രചിച്ച ആ കണ്ണൂർ വിപ്ലവം, ലാഭക്കണ്ണുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനും ഉപജീവനത്തിനും വേണ്ടി ഒരു പ്രസ്ഥാനം നടത്തിയ പോരാട്ടത്തിന്റെ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വികാരനിർഭരമായ ബിസിനസ്സ് പാഠമാണ്! 🏢✊
