“വെറും അറുപത് രൂപയുടെ ഒരു പാക്കറ്റ് പാൽ വാങ്ങാൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റിൽ കയറിയ നിങ്ങൾ, തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ കയ്യിൽ ആയിരം രൂപയുടെ ബില്ലും അഞ്ച് കവറുകളിൽ സാധനങ്ങളുമായി വരുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ പോക്കറ്റ് കാലിയാക്കാൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകൾ ഒരുക്കുന്ന ചതിക്കുഴികൾ നിങ്ങൾ കാണുന്നതിനേക്കാൾ എത്രയോ വലുതാണ്! ഓരോ ഷോപ്പിംഗ് മാളും ഓരോ തരം കസീനോകളാണ്; നിങ്ങളുടെ സമയവും പണവും കവർന്നെടുക്കാൻ ഡിസൈൻ ചെയ്ത അത്ഭുത ലോകങ്ങൾ.”
ഒരു സൂപ്പർമാർക്കറ്റിൽ കയറിയാൽ നമ്മുടെ കണ്ണുകൾ ആദ്യം തിരയുന്നത് പാൽ, മുട്ട അല്ലെങ്കിൽ പച്ചക്കറി പോലുള്ള അത്യാവശ്യ സാധനങ്ങളായിരിക്കും. പക്ഷേ നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഈ അവശ്യ സാധനങ്ങളെല്ലാം എപ്പോഴും സ്റ്റോറിന്റെ ഏറ്റവും പുറകിലെ മൂലയിലായിരിക്കും ഇരിക്കുക. ഇതിനു പിന്നിൽ ഒരു വമ്പൻ സൈക്കോളജിയുണ്ട്. അറ്റത്തുള്ള ആ പാല് പാക്കറ്റ് എടുക്കാൻ നിങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ വഴിനീളെയുള്ള ചിപ്‌സുകളും, ചോക്ലേറ്റുകളും, ആകർഷകമായ ഓഫറുകളും നിങ്ങളുടെ കണ്ണിൽ പെടണം. ഓരോ അടിയും മുന്നോട്ട് വെക്കുമ്പോൾ “ഇതുകൂടെ എടുത്താലോ?” എന്ന് നിങ്ങളുടെ മനസ്സിനെക്കൊണ്ട് പറയിപ്പിക്കുന്ന ഈ വിദ്യയെ ‘എക്സ്പോഷർ സെല്ലിംഗ്’ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
അവിടെയും തീരുന്നില്ല ഇവരുടെ കളികൾ. നിങ്ങൾ കയറുന്ന വാതിലിനു തൊട്ടടുത്ത് തന്നെ നല്ല ഫ്രഷ് കേക്കിന്റെയോ ബ്രഡിന്റെയോ മണം വരുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ആ സുഗന്ധം നിങ്ങളുടെ വിശപ്പിനെ ഉണർത്തുകയും കൂടുതൽ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. നിങ്ങളുടെ കണ്ണ് എത്തുന്ന കൃത്യം ഉയരത്തിലുള്ള ഷെൽഫുകളിൽ മാത്രമായിരിക്കും ലാഭം കൂടുതലുള്ള വലിയ ബ്രാൻഡുകൾ ഇരിക്കുക. കുട്ടികളുടെ കണ്ണെത്തുന്ന ഉയരത്തിൽ അവർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട മിഠായികളും കളിപ്പാട്ടങ്ങളും വെക്കും. വില കുറഞ്ഞ സാധനങ്ങൾ എപ്പോഴും ഏറ്റവും താഴെയോ മുകളിലോ ഉള്ള ഷെൽഫുകളിൽ വെച്ചിട്ടുണ്ടാകും.
മറ്റൊരു രസകരമായ കാര്യം, മിക്ക വലിയ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ക്ലോക്കുകളോ ജനലുകളോ ഉണ്ടാവില്ല. സമയം പോകുന്നത് നിങ്ങൾ അറിയരുത് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. മെല്ലെയുള്ള സംഗീതവും വലിയ ഷോപ്പിംഗ് ട്രോളികളും നിങ്ങളെ അവിടെത്തന്നെ തളച്ചിടും. പകുതി കാലിയായ ട്രോളി കാണുമ്പോൾ “ഇനിയും സാധനങ്ങൾ എടുക്കാനുണ്ട്” എന്നൊരു തോന്നൽ മനസ്സ് അറിയാതെ ഉണ്ടാക്കും. ബില്ലടിക്കാൻ ക്യൂ നിൽക്കുമ്പോഴാണ് അവസാനത്തെ പണി വരുന്നത്. കയ്യിലുള്ള ബാക്കി പണം കൂടി തീർക്കാൻ പാകത്തിൽ ബിസ്ക്കറ്റുകളും ചോക്ലേറ്റുകളും ആ കൗണ്ടറിന് ചുറ്റും അവർ നിരത്തിയിട്ടുണ്ടാകും.
ഫ്രഷ് ആയി ഇരിക്കാനാണെന്ന് നമ്മൾ വിചാരിക്കുന്ന പച്ചക്കറികളിലെ വെള്ളം തളി പോലും ആ സാധനങ്ങൾ കൂടുതൽ തിളക്കമുള്ളതാക്കി കാണിച്ച് നമ്മളെക്കൊണ്ട് വാങ്ങിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു സൈക്കോളജിക്കൽ തന്ത്രമാണ്. ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഡിസ്കൗണ്ട് ടാഗുകൾ കാണുമ്പോൾ ഉടനെ അത് സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ഒരു ആവേശം നമ്മുടെ തലച്ചോറിൽ ഉണ്ടാവുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, നിങ്ങൾ ഒരു സാധനം വാങ്ങാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ പ്ലാൻ അനുസരിച്ചല്ല, മറിച്ച് ആ കടയുടെ ഡിസൈൻ അനുസരിച്ചാണ്. അടുത്ത തവണ പാൽ വാങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ ഓർത്തോളൂ, നിങ്ങൾ നടക്കുന്നത് ഒരു വലിയ ബിസിനസ്സ് ബുദ്ധിയുടെ ചതിക്കുഴികളിലൂടെയാണ്!
