മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ചന്ദ്രാപൂർ ജില്ലയിലെ ഭദ്രാവതി താലൂക്കിലുള്ള ഗൗരാലാ ഗണപതി ക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഗണപതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചതെന്നു ചരിത്രരേഖകളിൽ പറയുന്നു. വിദർഭയിലെ അഷ്ടവിനായക ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.
ഗൗരാലാ ഗ്രാമത്തിൽ അസൻ തടാകത്തിനു സമീപം ഒരു മലമുകളിലാണ് കറുത്ത ശിലയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഗൗരാലാ വരദ വിനായക ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. അഞ്ചര അടി ഉയരമുള്ള ഒറ്റശിലയിൽ തീർത്ത സിന്ദൂരലേപിതമായ വിഗ്രഹമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രത്യേകത. വിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ സ്വർണ നിക്ഷേപമുണ്ടെന്നാണ് പറയുന്നത്.
ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥ ഗണേശ പുരാണത്തിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം പിതൃത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അപകീർത്തിയിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കാൻ ഗുത്സമത് മഹർഷി ഗണപതി ഭഗവാനെ ഉപാസിക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം ആയിരം വർഷം കഠിന തപസ്സു ചെയ്ത് ഗണപതി ഭഗവാനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു വരദാനം നേടി.
ഗണപതി ഭഗവാനോട് അവിടെ തന്നെ വസിച്ച് ഭക്തരിൽ അനുഗ്രഹം വർഷിക്കണമെന്ന് മഹർഷി അപേക്ഷിച്ചു. ഭക്തന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഗണപതി ഭഗവാൻ ” വരദവിനായകനായി അവിടെ വിരാജിച്ചു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രാവതി തലസ്ഥാനമായ തെക്കൻ കോസലരാജ്യത്തെ രാജാവ് യവനസ്വരാജൻ വരദ വിനായകനെ ആരാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിനാൽ തന്നെ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹമാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
പതിനാറു തൂണുകളുള്ള ഒരു വലിയ സഭാമണ്ഡപം ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഉണ്ട്. വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങളായ വാമനൻ , ത്രിവിക്രമൻ , നരസിംഹം, വാരഹം എന്നീപ്രതിഷ്ഠകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട് . ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പടികളുടെ ഇരുവശത്തുമായി ദ്വാരകാപാലകന്മാരായ യക്ഷന്മാരുടെ പ്രതിമകളുണ്ട്. മലമുകളിലായതിനാൽ തന്നെ നിരവധി പാറകളും പൊള്ളയായ ഗുഹകളും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് കാണാം.
ഗണേശ ചതുർത്ഥിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. അന്നേ ദിവസം വിശേഷാൽ പൂജകളും ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് അന്നദാനവുമുണ്ട്. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് ആനി ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തുന്നത്.
