“I’m a Complan Boy!”—പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് ടെലിവിഷൻ സ്ക്രീനുകളിൽ ഒരു കൊച്ചു ബാലൻ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞ ഈ വാചകം കേവലം ഒരു പരസ്യമായിരുന്നില്ല. അത് ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ അമ്മമാരുടെയും സ്വപ്നമായിരുന്നു. തന്റെ കുട്ടി മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ ഉയരത്തിൽ വളരണമെന്നും ബുദ്ധിശക്തിയിൽ മുന്നിലെത്തണമെന്നും ആഗ്രഹിച്ച ഓരോ വീടിന്റെയും അടുക്കളയിൽ ഒരു നീല ടിന്നിലൊളിപ്പിച്ച മാന്ത്രികപ്പൊടിയായി കോംപ്ലാൻ (Complan) സ്ഥാനം പിടിച്ചു. എന്നാൽ, ഇന്ന് നമ്മൾ കാണുന്ന ഈ രുചികരമായ ചോക്ലേറ്റ് പാനീയത്തിന് പിന്നിൽ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ ചോരയും പട്ടിണിയും മണക്കുന്ന ഒരു അതിജീവനത്തിന്റെ കഥയുണ്ടെന്ന് എത്രപേർക്കറിയാം?
കഥ തുടങ്ങുന്നത് യുദ്ധക്കളത്തിലാണ്. 1940-കളിൽ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം കൊടുമ്പിരിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പരിക്കേറ്റ സൈനികർക്കും പോഷകാഹാരം ലഭിക്കാത്ത സാധാരണക്കാർക്കും ‘പൂർണ്ണമായ ആഹാരം’ (Complete Planned Food) നൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഈ കൂട്ട് തയ്യാറാക്കിയത്. യുദ്ധം ജയിക്കാൻ വെടിയുണ്ടകൾ മാത്രം പോരാ, ശരീരത്തിന് കരുത്തും വേണമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ തിരിച്ചറിഞ്ഞ നിമിഷം. അങ്ങനെയാണ് ‘Complete Planned Food’ എന്നതിലെ അക്ഷരങ്ങൾ ചേർത്ത് ‘Complan’ എന്ന പേര് ജനിക്കുന്നത്. യുദ്ധകാലത്തെ ഒരു അതിജീവന ഔഷധമായി തുടങ്ങിയ ഇത്, പിന്നീട് സമാധാനകാലത്ത് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കുട്ടികളുടെ വളർച്ചയുടെ രഹസ്യമായി മാറി.
ഇന്ത്യയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ കോംപ്ലാന് നേരിടേണ്ടി വന്നത് ഹോർലിക്സ് (Horlicks) എന്ന വമ്പൻ പ്രതിയോഗിയെയായിരുന്നു. പക്ഷേ, കോംപ്ലാൻ കളിച്ചത് കൃത്യമായ സയൻസ് വെച്ചായിരുന്നു. “മറ്റുള്ളവർ ധാന്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ 100% പാൽ പ്രോട്ടീൻ നൽകുന്നു” എന്ന വാഗ്ദാനം ഓരോ മാതാപിതാക്കളെയും ആകർഷിച്ചു. ‘2X ഫാസ്റ്റർ ഗ്രോത്ത്’ (രണ്ടിരട്ടി വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ച) എന്ന ക്ലിനിക്കൽ തെളിവുകൾ നിരത്തി അവർ വിപണി പിടിച്ചടക്കി. ഓരോ തുള്ളി കോംപ്ലാനിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അയോഡിനും ഇരുമ്പും വിറ്റാമിനുകളും കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ഓർമ്മശക്തിയെയും പ്രതിരോധശേഷിയെയും ഉത്തേജിപ്പിക്കുമെന്ന് അവർ ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. റോയൽ ചോക്ലേറ്റും ക്രീമി ക്ലാസിക്കും ഗ്ലാസുകളിൽ പതഞ്ഞുപൊങ്ങിയപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ വീടിന്റെയും അഭിമാനമായി ഈ ബ്രാൻഡ് മാറി.
എങ്കിലും, ഈ വളർച്ചയുടെ പാതയിൽ കടുത്ത പ്രതിസന്ധികളും വിവാദങ്ങളും കോംപ്ലാനെ തേടിയെത്തി. “കോംപ്ലാൻ കുടിച്ചാൽ മാത്രം ഉയരം കൂടുമോ?” എന്ന യുക്തിപരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു. പരസ്യങ്ങളിലെ അവകാശവാദങ്ങൾ അതിശയോക്തിപരമാണെന്ന് ആരോപിച്ച് പലതവണ നിയന്ത്രണ ഏജൻസികൾ രംഗത്തെത്തി. കോംപ്ലാൻ എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ ‘ഉയരം’ എന്ന ഒരൊറ്റ ചിന്തയിലേക്ക് മാത്രം ബ്രാൻഡ് ഒതുങ്ങിപ്പോയത് അവർക്ക് തിരിച്ചടിയായി. ഇടക്കാലത്ത് ഉടമസ്ഥാവകാശങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടതും വിപണിയിലെ വിഹിതം കുറയാൻ കാരണമായി. ഗ്ലാക്സോ സ്മിത്ക്ലൈനിൽ (GSK) നിന്ന് ഹെയ്ൻസ് (Heinz) വഴിയാണ് ഇന്ന് കോംപ്ലാൻ സൈഡസ് വെൽനസിന്റെ (Zydus Wellness) കൈകളിലെത്തുന്നത്.
ഇന്ന് 2026-ൽ എത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ കോംപ്ലാൻ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന്റെ പാതയിലാണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് ടിന്നുകൾക്ക് പകരം പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ റീഫിൽ പാക്കറ്റുകളിലേക്ക് അവർ മാറി. ഇന്ന് വിപണിയിൽ ബോൺവിറ്റയും (Bournvita) ബൂസ്റ്റും (Boost) മാത്രമല്ല, പ്രോട്ടീൻ ഷേക്കുകളുടെയും ഹെൽത്ത് സപ്ലിമെന്റുകളുടെയും വലിയൊരു നിര തന്നെ കോംപ്ലാന് മുന്നിൽ വെല്ലുവിളിയായി ഉയരുന്നുണ്ട്. എങ്കിലും, “ഐ ആം എ കോംപ്ലാൻ ബോയ്” എന്ന് പാടി വളർന്ന ഒരു തലമുറ ഇന്ന് അച്ഛനമ്മമാരായപ്പോൾ, തങ്ങളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്കും അതേ സുരക്ഷിതത്വം നൽകാൻ അവർ ഇന്നും ഈ നീല പാക്കറ്റുകളെ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഒരു യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, ഓരോ കുഞ്ഞിന്റെയും പുഞ്ചിരിയായി മാറിയ കോംപ്ലാന്റെ യാത്ര ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും സമ്മിശ്രമായ ഒരു പോരാട്ടവീര്യമാണ്.
