ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ കുളിർമ്മയാർന്ന മലനിരകളിൽ, കംഗ്ര ജില്ലയുടെ മടിത്തട്ടിൽ പ്രകൃതിയും ആത്മീയതയും ഒന്നാകുന്ന ഒരിടമുണ്ട്—ജ്വാലാജി ക്ഷേത്രം. ഭാരതത്തിലെ അമ്പത്തിയൊന്ന് ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ അതിപ്രധാനമായ ഈ പുണ്യസങ്കേതം, ആദിപരാശക്തിയുടെ അഗ്നിരൂപത്തിലുള്ള സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ദക്ഷയാഗഭൂമിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത സതീദേവിയുടെ ഭൗതികശരീരം മഹാവിഷ്ണു തന്റെ സുദർശനചക്രത്താൽ ഖണ്ഡിച്ചപ്പോൾ, ദേവിയുടെ നാവു വന്നുപതിച്ച ഇടമാണിതെന്ന് പുരാണങ്ങൾ ഘോഷിക്കുന്നു. മണ്ണിലും വിണ്ണിലും ആഴ്ന്നുനിൽക്കുന്ന ആ ചൈതന്യം ഇന്നും അണയാത്ത അഗ്നിജ്വാലകളായി ഇവിടെ ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ജ്വാലാജിയിൽ ഭഗവതിക്ക് വിഗ്രഹങ്ങളില്ല. കരിങ്കൽ ഭിത്തികളിലെ വിള്ളലുകളിലൂടെ സ്വയംഭൂവായി ഉയർന്നുപൊങ്ങുന്ന നീലനിറത്തിലുള്ള ഒൻപത് ജ്വാലകളെയാണ് ഭക്തർ ഇവിടെ ആദിപരാശക്തിയായി ആരാധിക്കുന്നത്. മഹാകാളി, അന്നപൂർണ്ണ, ചണ്ഡി, സരസ്വതി എന്നിങ്ങനെ ദേവിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളായി ഈ അഗ്നിജ്വാലകൾ സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കാലമെത്ര കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഏത് പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയിലും അണയാതെ കത്തുന്ന ഈ പ്രകൃതിദത്ത ജ്വാലകൾ ശാസ്ത്രത്തിന് ഇന്നും ഒരു വിസ്മയമാണ്. മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന അക്ബർ ഒരിക്കൽ ഈ ജ്വാലകളെ അണയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നും, എന്നാൽ ദിവ്യശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പരാജയപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം ദേവിക്ക് സ്വർണ്ണക്കുട സമർപ്പിച്ചുവെന്നും ചരിത്രം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ച സ്വർണ്ണം ദേവി സ്വീകരിക്കാതെ വെറുമൊരു ലോഹമായി മാറിയെന്ന കഥ ഭഗവതിയുടെ അപ്രമാദിത്വത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
മലനിരകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുഗൾ-ഹിമാചലി വാസ്തുവിദ്യയുടെ സംഗമമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി നാളുകളിൽ ഭക്തജനങ്ങളുടെ തിരക്കേറുന്നു. നെയ്യും പൂക്കളും സമർപ്പിച്ച് ഭക്തർ ഈ അഗ്നിജ്വാലകളെ വണങ്ങുമ്പോൾ, അത് വെറുമൊരു പ്രാർത്ഥനയല്ല, മറിച്ച് തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനമാകുന്ന ഇരുട്ടിനെ കരിച്ചുകളയാനുള്ള ഒരു ആത്മീയ സമർപ്പണമാണ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ആയിരത്തിലധികം അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ സന്നിധിയിൽ അലയടിക്കുന്ന മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങളും ദീപങ്ങളുടെ ശോഭയും ഏതൊരു തീർത്ഥാടകന്റെയും മനസ്സിൽ ദൈവികമായ ഒരു ലഹരി പടർത്തും. അണയാത്ത ഈ ജ്വാലകൾ നമ്മോട് പറയുന്നത് ഒന്നേയുള്ളൂ—ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചൈതന്യം അനശ്വരമാണ്, അത് സത്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും രൂപത്തിൽ എന്നെന്നും ജ്വലിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കും
