“പരാജയപ്പെട്ട ‘ഫാഷനർ’ എങ്ങനെ കോടികളുടെ ‘മിഷോ’ ആയി മാറി?”കയ്യിൽ ഒന്നുമില്ലാതിരുന്നവർക്കായി ഒരു സാമ്രാജ്യം

ബംഗളൂരുവിലെ തിരക്കേറിയ തെരുവുകളിൽ പുതിയൊരു മാറ്റത്തിന്റെ കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങിയത് പത്തു വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപാണ്. ഐഐടി ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് പഠിച്ചിറങ്ങിയ വിദിത് ആത്രേയും സഞ്ജീവ് ബർൺവാളും കയ്യിൽ വലിയൊരു ബിസിനസ് പ്ലാനുമായല്ല, മറിച്ച് സാധാരണക്കാരന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കുള്ള പരിഹാരം തേടിയാണ് പുറപ്പെട്ടത്. പക്ഷേ, ഒരു സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നത് അവർ കരുതിയതിലും എത്രയോ മടങ്ങ് ദുഷ്കരമായിരുന്നു.ആദ്യമൊക്കെ അവർ പരാജയത്തിന്റെ കയ്പുനീർ ധാരാളം കുടിച്ചു. ‘ഫാഷനർ’ (FashNear) എന്ന പേരിൽ തുടങ്ങിയ ആദ്യ സംരംഭം പച്ചപിടിച്ചില്ല. കയ്യിലെ സമ്പാദ്യം തീരുന്നു, നിക്ഷേപകർ മുഖം തിരിക്കുന്നു—ഒരുഘട്ടത്തിൽ എല്ലാം അവസാനിപ്പിച്ചാലോ എന്ന് പോലും അവർ ചിന്തിച്ചുപോയി. എന്നാൽ  പരാജയത്തിൽ നിന്നാണ് അവർ ഒരു വലിയ രഹസ്യം കണ്ടെത്തിയത്. ഇന്ത്യയിലെ കച്ചവടം നടക്കുന്നത് വെബ്സൈറ്റുകളിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ‘വിശ്വാസത്തിലൂടെ’ (Trust) ആണെന്നതായിരുന്നു അത്. കൂടാതെ ഇന്ത്യയിലെ ചെറുകിട കച്ചവടക്കാർ വാട്സാപ്പിലൂടെയും ഫേസ്ബുക്കിലൂടെയും തങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കാൻ കഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് ‘മേഷോ’ (Meesho – Meri Shop) എന്ന വിപ്ലവത്തിന് തിരികൊളുത്തിയത്.

2015-ൽ മിഷോയുടെ ആദ്യ രൂപം പിറക്കുമ്പോൾ അതൊരു ലളിതമായ ആപ്പായിരുന്നു. പക്ഷേ വെല്ലുവിളികൾ ഹിമാലയം പോലെ മുന്നിൽ നിന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ലോജിസ്റ്റിക്സ് (സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കുന്ന രീതി) അക്കാലത്ത് വളരെ ദുർബലമായിരുന്നു. യാത്ര അപ്പോഴും സുഗമമായിരുന്നില്ല. ആമസോണും ഫ്ലിപ്പ്കാർട്ടും പോലുള്ള വമ്പൻ സ്രാവുകൾ വാഴുന്ന കടലിലേക്ക് ഒരു ചെറിയ തോണിയുമായാണ് അവർ ഇറങ്ങിയത്. പലപ്പോഴും സാധനങ്ങൾ വഴിയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു, അല്ലെങ്കിൽ കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചു. ഓരോ തവണ പണം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും വിദിതും സംഘവും ഓഫീസിലെ ചെറിയ മുറിയിൽ ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികൾ ചെലവഴിച്ചു. ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് വിശ്വാസമില്ല—പ്രശ്നങ്ങൾ മലപോലെ മുന്നിൽ. പണം തീർന്നുപോയ രാത്രികളിൽ, ഈ സ്വപ്നം പാതിവഴിയിൽ നിലയ്ക്കുമോ എന്ന് അവർ ഭയപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് വീട്ടമ്മമാരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ചിറകുനൽകാൻ തങ്ങൾക്കാകുമെന്ന ഉറച്ച ബോധ്യം അവരെ മുന്നോട്ട് നയിച്ചു.പതിയെ കാറ്റ് മാറിവീശിത്തുടങ്ങി. പൂജ്യം രൂപയുടെ നിക്ഷേപത്തിൽ സ്വന്തമായി ബിസിനസ് തുടങ്ങാമെന്ന വാഗ്ദാനം സാധാരണക്കാരായ സ്ത്രീകളെ മിഷോയിലേക്ക് ആകർഷിച്ചു. അടുക്കളയുടെ നാലു ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോയ ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ മിഷോയിലൂടെ സംരംഭകരായി മാറി. പതറാതെ പിടിച്ചുനിന്ന ആ നിശ്ചയദാർഢ്യം ഒടുവിൽ ഫലം കണ്ടു. വൻകിട നിക്ഷേപകർ മിഷോയുടെ വാതിലിൽ മുട്ടി. അതൊരു തുടക്കം മാത്രമായിരുന്നു.

അക്കാലത്ത് വലിയ നിക്ഷേപകരൊന്നും മിഷോയെ ഗൗരവമായി എടുത്തിരുന്നില്ല. “വാട്സാപ്പിലൂടെ സാധനം വിൽക്കുന്നതിലൊക്കെ എന്ത് ബിസിനസ്?” എന്ന പരിഹാസമായിരുന്നു എല്ലായിടത്തും. എന്നാൽ അവർ പൊരുതിയത് ‘സീറോ ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ്’ എന്ന ആശയത്തിന് വേണ്ടിയായിരുന്നു. പണമില്ലാത്ത സാധാരണക്കാരന് എങ്ങനെ ഒരു മുതലാളിയാകാം? ആ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമായിരുന്നു അവരുടെ ആയുധം.

മേഷോയുടെ യാത്രയിൽ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധി വന്നത് 2017-18 കാലഘട്ടത്തിലാണ്. വലിയ കമ്പനികൾ വിപണി പിടിച്ചടക്കാൻ കോടികൾ ഒഴുക്കുമ്പോൾ, മിഷോയ്ക്ക് ഓരോ രൂപയും എണ്ണിചുട്ടുപയോഗിക്കേണ്ടി വന്നു. സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ മാറ്റം വരുത്തുമ്പോൾ പഴയ യൂസേഴ്സ് കൊഴിഞ്ഞുപോയി. ഇടനിലക്കാർ വലിയ കമ്മീഷൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, വിദിത് ഒരു കാര്യം തീരുമാനിച്ചു: “ഞങ്ങളുടെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ വിൽക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് ഒരു രൂപ പോലും നഷ്ടം വരാൻ പാടില്ല.” ഈ നിലപാടാണ് മിഷോയെ സാധാരണക്കാരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടതാക്കിയത്.

ഒരു ദിവസം തങ്ങളുടെ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലെ ഒരു വീട്ടമ്മയുമായി സംസാരിച്ചപ്പോൾ വിദിത് ഒരു കാര്യം കേട്ടു: “എനിക്ക് പണം കിട്ടുന്നതിനേക്കാൾ സന്തോഷം, എന്റെ ഫോണിൽ ‘ബിസിനസ്സ് വുമൺ’ എന്ന് തെളിയുന്നതാണ്.” ആ വാക്കുകൾ മിഷോയുടെ ദിശ മാറ്റി. അവർ വെറുമൊരു ആപ്പല്ല, മറിച്ച് ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളുടെ ‘സ്വത്വവും അഭിമാനവും’ ആണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അവിടെനിന്ന് മിഷോയുടെ വളർച്ച കണ്ണഞ്ചിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഫേസ്ബുക്ക് (ഇന്നത്തെ മെറ്റ) ആദ്യമായി ഒരു ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാർട്ടപ്പിൽ നിക്ഷേപം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചത് മിഷോയുടെ ഈ ആത്മവിശ്വാസം കണ്ടാണ്. അതോടെ കഥ മാറി. സസ്പെൻസുകൾ നിറഞ്ഞ ആ ബിസിനസ് യുദ്ധത്തിൽ മിഷോ ഒരു വൻശക്തിയായി വളർന്നു.

ഇന്ന് മിഷോ ഒരു യൂണികോൺ കമ്പനിയാണ്. പക്ഷേ, ആ വിജയത്തിന് പിന്നിൽ കുറച്ച് ലളിതമായ സത്യങ്ങളുണ്ട്:

ഉപഭോക്താവിനെ അറിയുക: സാധാരണക്കാരന് താങ്ങാനാവുന്ന വിലയും സൗകര്യവുമാണ് പ്രധാനം.
തളരാത്ത മനസ്സ്: നൂറു തവണ തോറ്റാലും നൂറ്റൊന്നാമത് എഴുന്നേൽക്കാനുള്ള ധൈര്യം.
മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുക: പഴയ രീതികളിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കാതെ കാലത്തിനനുസരിച്ച് സ്വയം പരിഷ്കരിക്കുക.

ഇന്നും മിഷോയുടെ യാത്ര അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോ ദിവസവും പുതിയ വെല്ലുവിളികളെയും മത്സരങ്ങളെയും അവർ നേരിടുന്നു. പക്ഷേ, പ്രതിസന്ധികളിൽ തളരാതെ പോരാടിയ ആ പഴയ സുഹൃത്തുക്കളുടെ കരുത്ത് ഇന്നും ആ ബ്രാൻഡിന്റെ കൂടെയുണ്ട്.