ആകാശം മുട്ടുന്ന ആവേശത്തോടെ തീയേറ്ററുകളിൽ ‘സ്ഫടികം’ എന്ന സിനിമ ഓടുമ്പോൾ, ആടുതോമ എന്ന നായകൻ തന്റെ മുണ്ടിന്റെ മടിക്കുത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കറുത്ത കണ്ണട പുറത്തെടുത്ത് കണ്ണിൽ വെക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ പൂരപ്പറമ്പുകളിലും കോളേജ് കാമ്പസുകളിലും അന്ന് മുതൽ പടർന്ന ഒരു തരംഗമുണ്ട്— ‘റെയ്-ബാൻ’ എന്നാൽ മലയാളികളുടെ ഈ പ്രിയപ്പെട്ട ‘തോമ സ്റ്റൈലിന്’ പിന്നിൽ മേഘങ്ങൾക്കും മുകളിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു വലിയ അതിജീവനത്തിന്റെ കഥയുണ്ടെന്ന് എത്രപേർക്കറിയാം? അത് കേവലം ഒരു ഫാഷൻ ബ്രാൻഡിന്റെ കഥയല്ല, മറിച്ച് വെളിച്ചത്തെ തോൽപ്പിച്ച ഒരു പോരാളിയുടെ കഥയാണ്.
1930-കളുടെ തുടക്കം. അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിലെ പൈലറ്റുമാർ ഒരു വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. ആകാശത്തിന്റെ ഉയരങ്ങളിലേക്ക് പറക്കുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ കഠിനമായ പ്രകാശവും നീലവെളിച്ചവും അവരുടെ കണ്ണുകളെ തളർത്തി. തലവേദനയും കാഴ്ചമങ്ങലും കാരണം പലർക്കും വിമാനം നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നു. ഈ മരണക്കളിക്ക് ഒരു പരിഹാരം തേടി സൈന്യം ‘ബാഷ് ആൻഡ് ലോംബ്’ (Bausch & Lomb) എന്ന കമ്പനിയെ സമീപിച്ചു. ആകാശത്തിലെ ആ വെല്ലുവിളിയെ നേരിടാൻ അവർ ഒരു പ്രത്യേക കണ്ണട നിർമ്മിച്ചു. വെളിച്ചത്തിന്റെ രശ്മികളെ (Rays) തടയുക (Ban) എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ച ആ കണ്ണടയ്ക്ക് അവർ പേരിട്ടു— ‘റെയ്-ബാൻ’. പൈലറ്റുമാർക്ക് വേണ്ടി നിർമ്മിച്ച ആ ആദ്യത്തെ ‘ഏവിയേറ്റർ’ (Aviator) കണ്ണടകൾ വെളിച്ചത്തെ കീഴടക്കിയ ആധുനിക അലങ്കാരമായി മാറി.
എന്നാൽ കഥയിൽ ഒരു ട്വിസ്റ്റ് സംഭവിക്കുന്നത് രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷമാണ്. പട്ടാളക്കാരുടെ മാത്രം അടയാളമായിരുന്ന റെയ്-ബാൻ സാധാരണക്കാരുടെ ഇടയിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്നു. 1950-കളിൽ അവർ ‘വേഫറർ’ (Wayfarer) എന്ന പുതിയ രൂപം പുറത്തിറക്കി. ഹോളിവുഡ് താരങ്ങളും പോപ്പ് ഗായകരും അതണിഞ്ഞ് വെള്ളിത്തിരയിൽ നിറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ ആ ചതുരക്കണ്ണടകൾക്ക് പിന്നാലെ പാഞ്ഞു.
പക്ഷേ, വിജയത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ 1990-കളിൽ റെയ്-ബാൻ ഒരു വലിയ വീഴ്ചയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു. വിപണിയിൽ പുതിയ ഡിസൈനുകളുമായി മറ്റ് ബ്രാൻഡുകൾ വന്നപ്പോൾ, റെയ്-ബാൻ വെറുമൊരു “പഴയ ബ്രാൻഡ്” ആയി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടു. അമേരിക്കയിലെ പെട്രോൾ പമ്പുകളിലും ചെറിയ കടകളിലും തുച്ഛമായ വിലയ്ക്ക് റെയ്-ബാൻ ഗ്ലാസുകൾ വിൽക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ വന്നു. ആ ബ്രാൻഡ് തകർച്ചയുടെ വക്കിലായിരുന്നു. അവിടെയാണ് 1999-ൽ ഇറ്റാലിയൻ ഭീമനായ ‘ലക്സോട്ടിക്ക’ (Luxottica) ഈ ബ്രാൻഡിനെ 640 മില്യൺ ഡോളറിന് സ്വന്തമാക്കുന്നത്. അതൊരു ചൂതാട്ടമായിരുന്നു. ലക്സോട്ടിക്ക ചെയ്തത് തികച്ചും വിപ്ലവകരമായ ഒരു നീക്കമായിരുന്നു—അവർ പെട്രോൾ പമ്പുകളിൽ നിന്നും സാധാരണ കടകളിൽ നിന്നും റെയ്-ബാൻ ഉൽപ്പന്നങ്ങളെ പിൻവലിച്ചു. ബ്രാൻഡിന്റെ പദവി വീണ്ടെടുക്കാൻ അവർ വില വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഗുണമേന്മ ലോകോത്തര നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു. അവർ റെയ്-ബാനിനെ വീണ്ടും ഒരു ലക്ഷ്വറി ബ്രാൻഡായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. തോറ്റുപോയെന്ന് കരുതിയ ഇടത്തുനിന്ന് റെയ്-ബാൻ ഫീനിക്സ് പക്ഷിയെപ്പോലെ പറന്നുയർന്നു.
ഇന്ന് റെയ്-ബാൻ വെറുമൊരു കണ്ണടയല്ല, അതൊരു ആഗോള സാമ്രാജ്യമാണ്. ലക്സോട്ടിക്കയുടെ കീഴിൽ സ്മാർട്ട് ഗ്ലാസുകളും അത്യാധുനിക ടെക്നോളജികളും ചേർത്തുവെച്ച് റെയ്-ബാൻ ഇന്നും വിപണി ഭരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന സൺഗ്ലാസ് ബ്രാൻഡാണ് ഇന്ന് റെയ്-ബാൻ. ലക്സോട്ടിക്കയുടെ മൊത്തം വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ഏകദേശം 25% മുതൽ 30% വരെ) റെയ്-ബാനിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. പ്രതിവർഷം 2 ബില്യൺ ഡോളറിലധികം (ഏകദേശം 16,000 കോടി രൂപ) വിറ്റുവരവുള്ള ഒരു വമ്പൻ ബ്രാൻഡായി ഇത് മാറിക്കഴിഞ്ഞു.
വെറുമൊരു ഫാഷൻ ബ്രാൻഡ് എന്ന നിലയിൽ നിന്നും റെയ്-ബാൻ ഒരു ടെക്നോളജി കമ്പനിയായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. മെറ്റയുമായി (Meta/Facebook) കൈകോർത്ത് പുറത്തിറക്കിയ ‘Ray-Ban Meta Smart Glasses’ വിപണിയിൽ വലിയ ചലനമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. ഫോട്ടോ എടുക്കാനും, വീഡിയോ റെക്കോർഡ് ചെയ്യാനും, ഫോൺ കോളുകൾ വിളിക്കാനും കഴിയുന്ന ഈ സ്മാർട്ട് കണ്ണടകൾ യുവതലമുറയെ റെയ്-ബാനിലേക്ക് വീണ്ടും ആകർഷിച്ചു.
