ഒരു കാലത്ത് ലോകത്തിലെ തന്നെ ആറാമത്തെ വലിയ സമ്പന്നൻ, റിലയൻസ് എന്ന വമ്പൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപൻ, ഇന്ത്യയിലെ യുവാക്കളുടെ സ്റ്റൈൽ ഐക്കൺ! ചുറ്റും ബോളിവുഡ് താരങ്ങളും ആഗോള ബിസിനസ്സ് ഭീമന്മാരും… സ്വന്തമായി വിമാനങ്ങളും ആഡംബര നൗകകളും. എന്നാൽ വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം ലണ്ടനിലെ ഒരു കോടതിമുറിയിൽ നിന്നുയർന്ന ആ വാചകം ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു: “എന്റെ കയ്യിൽ ഇപ്പോൾ ഒന്നുമില്ല, എന്റെ ആസ്തികൾ പൂജ്യമാണ്.” ധീരുഭായ് അംബാനിയുടെ ഇളയ മകൻ അനിൽ അംബാനിയുടെ ഈ വീഴ്ച ബിസിനസ്സ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ട്രാജഡികളിൽ ഒന്നാണ്. വിജയത്തിന്റെ പരകോടിയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഒരാൾ പടുകുഴിയിലേക്ക് വീഴാം എന്നതിന്റെ നേർച്ചിത്രം.
കഥ തുടങ്ങുന്നത് 2002-ൽ ധീരുഭായ് അംബാനിയുടെ വിയോഗത്തോടെയാണ്. ഇന്ത്യ കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ബിസിനസ്സ് വിഭജനത്തിന് ആ കുടുംബം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ജ്യേഷ്ഠൻ മുകേഷുമായി പിരിയുമ്പോൾ, ഭാവിയിലേക്കുള്ള വാതിലുകൾ തുറക്കുന്ന ബിസിനസ്സുകളെല്ലാം അനിലിന്റെ കൈവശമായിരുന്നു. ടെലികോം, പവർ, ഫിനാൻഷ്യൽ സർവീസസ്, എന്റർടൈൻമെന്റ്—മുകേഷിന്റെ പക്കലുള്ള പഴയ പെട്രോളിയം ബിസിനസ്സിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ അനിൽ കുതിക്കുമെന്ന് അന്ന് ലോകം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു. അനിലിന്റെ ചുറുചുറുക്കും വിദേശ നിക്ഷേപകരെ ആകർഷിക്കാനുള്ള കഴിവും അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യയുടെ ‘പോസ്റ്റർ ബോയ്’ ആക്കി മാറ്റി.
എന്നാൽ ഈ വിജയത്തിനിടയിൽ അനിൽ ചില മാരകമായ തെറ്റുകൾ വരുത്തി. അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമായിരുന്നു റിലയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് (RCom). ലോകം മുഴുവൻ ജി.എസ്.എം (GSM) സാങ്കേതികവിദ്യയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ അനിൽ തന്റെ സി.ഡി.എം.എ (CDMA) ഫോർമുലയിൽ തന്നെ ഉറച്ചുനിന്നു. ഡാറ്റാ വിപ്ലവത്തിന്റെ കാലത്ത് വേഗത കുറഞ്ഞ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ അദ്ദേഹത്തിന് വിനയായി. ഇതിനിടയിൽ പവർ സെക്ടറിലും ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിലും വലിയ പ്രോജക്റ്റുകൾക്കായി പതിനായിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപ അദ്ദേഹം ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് വായ്പയെടുത്തു. കടം വീട്ടാൻ വീണ്ടും കടം വാങ്ങുന്ന ഒരു കുരുക്കിലേക്ക് അദ്ദേഹം പതുക്കെ വീണുപോയി.
സിനിമയോടുള്ള താൽപര്യം മൂലം ഹോളിവുഡിലെ സ്റ്റീവൻ സ്പീൽബെർഗുമായി ചേർന്ന് ബിഗ് പിക്ചേഴ്സ് തുടങ്ങിയതും, ബിഗ് ടിവി എന്ന ഡി.ടി.എച്ച് സർവീസ് ആരംഭിച്ചതും എല്ലാം വലിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ ആവശ്യമായിരുന്നു. പക്ഷേ, പ്രതീക്ഷിച്ച ലാഭം എങ്ങുനിന്നും വന്നില്ല. ഇതിനിടയിലാണ് ജ്യേഷ്ഠൻ മുകേഷ് അംബാനി ‘ജിയോ’യുമായി ടെലികോം വിപണിയിലേക്ക് ഇടിമിന്നൽ പോലെ കടന്നുവരുന്നത്. ജിയോയുടെ വരവോടെ അനിലിന്റെ റിലയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് തകർന്നു തരിപ്പണമായി. കടം കൊടുക്കാനുള്ളവർ കോടതി കയറിയതോടെ അനിലിന്റെ ഓരോ കമ്പനികളും ലേലത്തിന് വെക്കേണ്ടി വന്നു.
ഒടുവിൽ കടം തിരിച്ചടയ്ക്കാത്തതിന്റെ പേരിൽ കോടതികളിൽ നിന്ന് കോടതികളിലേക്ക് അദ്ദേഹം ഓടി. ലണ്ടൻ കോടതിയിൽ താൻ പാപ്പരാണെന്നും ആഭരണങ്ങൾ വിറ്റാണ് വക്കീൽ ഫീസ് നൽകുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം വിളിച്ചുപറഞ്ഞത് ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരനെയും അമ്പരപ്പിച്ചു.ഏറ്റവും നാടകീയമായ നിമിഷം ഉണ്ടായത് 2019-ലാണ്. സ്വീഡിഷ് കമ്പനിയായ എറിക്സണ് നൽകാനുള്ള 550 കോടി രൂപ നൽകാത്തതിന്റെ പേരിൽ അനിൽ ജയിലിലേക്ക് പോകേണ്ട അവസ്ഥ വന്നു. ഒടുവിൽ അവസാന നിമിഷം ജ്യേഷ്ഠൻ മുകേഷ് അംബാനി ആ തുക നൽകി തന്റെ അനിയനെ രക്ഷിച്ചു. ഒരു കാലത്ത് മുകേഷിനേക്കാൾ വലിയ സമ്പന്നനാകുമെന്ന് സ്വപ്നം കണ്ട അനിൽ, സ്വന്തം ജ്യേഷ്ഠന്റെ ഔദാര്യത്തിൽ ജയിൽവാസം ഒഴിവാക്കിയത് ബിസിനസ്സ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വൈകാരിക നിമിഷമായിരുന്നു.
2026-ൽ എത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ അനിൽ അംബാനിയുടെ കഥ ഒരു ത്രില്ലർ സിനിമയുടെ ക്ലൈമാക്സ് പോലെ അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ഘട്ടത്തിലാണ്. ഒരു വശത്ത് തകർന്നടിഞ്ഞ സാമ്രാജ്യം തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള ‘കമ്പാക്ക്’ (Comeback) ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് നിയമക്കുരുക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തെ വീണ്ടും വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയാണ്. 2025-ന്റെ പകുതിയോടെ അനിൽ അംബാനിക്ക് വിപണിയിൽ ചില പ്രതീക്ഷകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിലയൻസ് പവർ (Reliance Power), റിലയൻസ് ഇൻഫ്രാ (Reliance Infrastructure) എന്നീ കമ്പനികൾ തങ്ങളുടെ ബാങ്ക് കടങ്ങൾ ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുകയും, ഓഹരി വിപണിയിൽ ‘മൾട്ടിബാഗർ’ റിട്ടേണുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ഗ്രീൻ എനർജിയിലേക്കും ഡിഫൻസ് സെക്ടറിലേക്കും അദ്ദേഹം നടത്തിയ ചുവടുമാറ്റം നിക്ഷേപകരെ വീണ്ടും ആകർഷിച്ചു തുടങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്.അനിൽ അംബാനി വീണ്ടും ഒരു ശതകോടീശ്വരനാകുന്നു എന്ന വാർത്തകൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിറയുകയാണ്.ഇന്ന് അനിൽ അംബാനി എന്ന പേര് ബിസിനസ്സ് സ്കൂളുകളിൽ ഒരു ‘കേസ് സ്റ്റഡി’ ആണ്. ആവേശം കൊണ്ട് മാത്രം ബിസിനസ്സ് വിജയിക്കില്ലെന്നും, സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ മാറ്റങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ എത്ര വലിയ കൊട്ടാരവും മണ്ണടിയുമെന്നും അദ്ദേഹം നമുക്ക് കാണിച്ചുതന്നു.
