ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിച്ച് പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി ; ഇത് വെടിയുണ്ട വാങ്ങാൻ കാത്തു കിടന്ന പഴയ ഇന്ത്യയല്ല

ലോകത്തെ പ്രധാന ആയുധ നിർമ്മാതാക്കളുടെ മുന്നിൽ ഉപഭോക്താവായി ക്യൂ നിന്നിരുന്ന ഒരു രാജ്യം, ആഗോള പ്രതിരോധ വിപണിയിലെ തന്ത്രപ്രധാന ആയുധ വിതരണക്കാരായി മാറിയ കഥ.. കഥയല്ലിത് ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം തിരുത്തിയ വിജയഗാഥയാണ്.. പതിറ്റാണ്ടുകളായി തങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്ക് വിദേശ രാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യ, ഇന്ന് സ്വന്തം മണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ച അത്യാധുനിക ആയുധങ്ങളുമായി ആഗോള വിപണിയിൽ തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നു. പ്രതിരോധ സ്വയംപര്യാപ്തതയെന്നത് വെറുമൊരു രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമല്ലെന്നും, അത് രാജ്യത്തിന്റെ തന്ത്രപ്രധാനമായ പരമാധികാരമാണെന്നും തെളിയിച്ച ‘’ആത്മനിർഭർ ഭാരത്’ കാഴ്ചപ്പാട് ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഭൂമികയെ അടിമുടി മാറ്റിമറിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ആ അഭൂതപൂർവ്വമായ വളർച്ചയ്ക്ക് മാറ്റ് കൂട്ടുന്നതായിരുന്നു യഥാർത്ഥ യുദ്ധക്കളത്തിലെ അഗ്നിപരീക്ഷയായ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ.

നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാർ അധികാരമേൽക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, 2013–14 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ആകെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി വെറും ₹686 കോടിയായിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം, 2025–26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ അത് എക്കാലത്തെയും ഉയർന്ന റെക്കോർഡായ ₹38,424 കോടിയിലേക്ക് കുതിച്ചുയർന്നു. 5,500 ശതമാനത്തിലധികം വർദ്ധനവ്. അമ്പത്തിയാറ് മടങ്ങ് വളർച്ച. പ്രതിപക്ഷം പോലും സമ്മതിക്കുന്ന നേട്ടം.

2014–15 ൽ ₹46,429 കോടി രൂപയായിരുന്ന ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര പ്രതിരോധ ഉൽപ്പാദനം 2025–26 ൽ ₹1.78 ലക്ഷം കോടിയായി മാറി. മൂന്ന് മടങ്ങിലധികം വർദ്ധന. മുൻപ് പ്രതിരോധ ആവശ്യങ്ങളുടെ 65 മുതൽ 70 ശതമാനം വരെയും ഇറക്കുമതിയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന സ്ഥാനത്ത്, ഇന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ ആകെ ആയുധങ്ങളുടെയും സൈനിക ഉപകരണങ്ങളുടെയും 65 ശതമാനത്തോളവും നിർമ്മിക്കുന്നത് തദ്ദേശീയമായിട്ടാണ്. 2013–14 ലെ ₹2.53 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ പ്രതിരോധ ബജറ്റ് 2026–27 ആയപ്പോഴേക്കും ₹7.85 ലക്ഷം കോടിയായി ഉയർന്നതും തദ്ദേശീയ വ്യവസായത്തിന് ശക്തമായ അടിത്തറ നൽകി.

ഈ വ്യാവസായിക മുന്നേറ്റത്തെ ആഗോള വിപണിയിൽ അനിഷേധ്യമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയത് 2025 മെയ് മാസത്തിലെ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂരാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര ആയുധ വ്യാപാരത്തിൽ ഏറ്റവും മൂല്യമേറിയത് ‘യുദ്ധത്തിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടത്’ എന്ന ടാഗാണ്. ഏപ്രിൽ 22 ലെ പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് മറുപടിയായി ഇന്ത്യ ആരംഭിച്ച ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂറിൽ ഇന്ത്യൻ നിർമ്മിത ആയുധങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ആക്രമണ-പ്രതിരോധ ശേഷി ഒരേപോലെ തെളിയിച്ചു. ബ്രഹ്മോസ് സൂപ്പർസോണിക് ക്രൂയിസ് മിസൈൽ പ്രധാന ആയുധമായി മാറിയപ്പോൾ, ആകാശ് മിസൈലുകൾ, ഡി4 കൗണ്ടർ-ഡ്രോൺ സംവിധാനം, എംആർഎസ്എഎം, തദ്ദേശീയ ‘ആകാശ്തീർ’ കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ നെറ്റ്‌വർക്ക് എന്നിവ ശക്തമായ വ്യോമപ്രതിരോധ കവചമൊരുക്കി. അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ ഇന്ത്യയുടെ സംയോജിത വ്യോമപ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളുടെയും സെൻസർ ശൃംഖലകളുടെയും കാര്യക്ഷമതയെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങൾ ലബോറട്ടറിയിലല്ല, യഥാർത്ഥ യുദ്ധക്കളത്തിലാണ് കരുത്ത് തെളിയിച്ചതെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി രാജ്‌നാഥ് സിംഗ് അഭിമാനത്തോടെ പറഞ്ഞത് വെറുതെയായിരുന്നില്ല.

ഈ യുദ്ധ വിജയത്തിന്റെ ഫലമായി ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയിൽ അഭൂതപൂർവ്വമായ കുതിച്ചുചാട്ടമുണ്ടായി. 2024–25 ൽ ₹23,622 കോടിയായിരുന്ന പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി, ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂറിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒരൊറ്റ വർഷം കൊണ്ട് 62.66 ശതമാനം വർധിച്ച് ₹38,424 കോടിയായി ചരിത്രം കുറിച്ചു. സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ കയറ്റുമതി ₹17,353 കോടിയായും ഡിഫൻസ് പിഎസ്‌യു കളുടെ കയറ്റുമതി ₹21,071 കോടിയായും വളർന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഇന്ന് ലോകത്തെ എൺപതിലധികം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. അമേരിക്ക, ഫ്രാൻസ്, അർമേനിയ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന കയറ്റുമതി കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. ആഗോള വിമാന-പ്രതിരോധ വിതരണ ശൃംഖലകളിൽ ഇന്ത്യൻ ഘടകങ്ങളും സബ്‌സിസ്റ്റങ്ങളും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത സാന്നിധ്യമായി.

ഫിലിപ്പീൻസുമായുള്ള ഏകദേശം 375 മില്യൺ ഡോളറിന്റെ ബ്രഹ്മോസ് കരാർ ഇന്ത്യൻ ആയുധങ്ങളുടെ ആഗോള വിശ്വാസ്യതയുടെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള വീക്ഷണത്തിൽ ബ്രഹ്മോസ് വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. വിദേശ സായുധ സേനകൾക്ക് ദീർഘദൂര പ്രിസിഷൻ പ്രഹരശേഷിയുള്ള ആയുധ സംവിധാനം നൽകാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു വിഭാഗത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യ മാറിയെന്ന് ബ്രഹ്മോസ് തെളിയിച്ചു. 2022 ജനുവരിയിൽ ഏകദേശം 375 ദശലക്ഷം യുഎസ് ഡോളറിന്റെ കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചുകൊണ്ട് ഫിലിപ്പീൻസ് ബ്രഹ്മോസ് സംവിധാനത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ഉപഭോക്താവായി മാറി. ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും അത്യാധുനിക മിസൈൽ സംവിധാനത്തിന്റെ ആദ്യ വിദേശ വിൽപ്പനയായതിനാൽ, ഈ ഇടപാടിന് സാമ്പത്തിക മൂല്യത്തിനപ്പുറം വലിയ തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ആയുധങ്ങൾ ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരവും താങ്ങാനാവുന്ന ചെലവും ഉറപ്പാക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ ഫിലിപ്പീൻസ് കൂടുതൽ ആയുധങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് വാങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. 2026 ജൂലൈയിൽ ഇന്തോനേഷ്യ 630 മില്യൺ ഡോളർ മൂല്യം വരുന്ന ബ്രഹ്മോസ്, അസ്ത്ര എയർ-ടു-എയർ മിസൈലുകൾ വാങ്ങാനുള്ള കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചതോടെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും ഇന്ത്യയുടെ പങ്കാളിയായി. യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ് ബ്രഹ്മോസ്, ആകാശ്തീർ സംവിധാനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിനായി ഇന്ത്യയുമായി വിപുലമായ ചർച്ചകൾ ആരംഭിച്ചു. യൂറോപ്യൻ കമ്പനികൾ ഇന്ത്യൻ പൊതു-സ്വകാര്യ പ്രതിരോധ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി വൻതോതിലുള്ള വ്യാവസായിക സഹകരണത്തിന് തയ്യാറായി മുന്നോട്ടുവന്നു.

ബ്രഹ്മോസിന് പുറമെ, ‘പിനാക’ മൾട്ടിപ്പിൾ ലോഞ്ച് റോക്കറ്റ് സിസ്റ്റവും മറ്റൊരു പ്രധാന വിജയമായി മാറുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ കരസേനയ്ക്കായി വികസിപ്പിച്ച പിനാക, വ്യത്യസ്ത റേഞ്ചുകളും ഗൈഡഡ് വേരിയന്റുകളുമുള്ള ഉയർന്ന ശേഷിയുള്ള ഒരു പീരങ്കി റോക്കറ്റ് സംവിധാനമായി വളർന്നു. അർമേനിയ ഇതിന്റെ പ്രധാന ഉപഭോക്താവായി മാറുകയും, ഗൈഡഡ് പിനാക റോക്കറ്റുകളുടെ കയറ്റുമതി ഇന്ത്യയുടെ തദ്ദേശീയ ആയുധ വ്യവസായത്തിലെ മറ്റൊരു നാഴികക്കല്ലാവുകയും ചെയ്തു.

സമ്പൂർണ യുദ്ധമുഖ പീരങ്കി സംവിധാനമായി നൽകാൻ കഴിയുമെന്നതിനാൽ പിനാകയ്ക്ക് വലിയ കയറ്റുമതി സാധ്യതയുണ്ട്. വിദേശ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ലോഞ്ച് വാഹനങ്ങൾ, കമാൻഡ് പോസ്റ്റുകൾ, ഫയർ കൺട്രോൾ സംവിധാനങ്ങൾ, വെടിക്കോപ്പുകൾ, ഗൈഡഡ് റോക്കറ്റുകൾ, സപ്പോർട്ട് വാഹനങ്ങൾ എന്നിവ വാങ്ങാം. ആദ്യ വാങ്ങലിന് ശേഷം വെടിക്കോപ്പുകൾ, നവീകരണങ്ങൾ, സാങ്കേതിക പിന്തുണ എന്നിവയ്ക്കായി ദീർഘകാല ഓർഡറുകൾ ലഭിക്കുമെന്നതിനാൽ ഇത് വാണിജ്യപരമായി വളരെ പ്രധാനമാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ‘ആകാശ്’ ഉപരിതല-വ്യോമ മിസൈൽ സംവിധാനമാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന പ്ലാറ്റ്‌ഫോം. ശത്രുവിമാനങ്ങളെയും മറ്റ് വ്യോമാക്രമണങ്ങളെയും തടയാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു തദ്ദേശീയ വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനമാണിത്. ഇന്ത്യൻ സായുധ സേനയിലേക്കുള്ള ഇതിന്റെ പ്രവേശം ഇന്ത്യയുടെ മിസൈൽ വികസന ശേഷിയുടെ കരുത്ത് തെളിയിച്ചു. തുടർന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഈ സംവിധാനം കയറ്റുമതി ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകുകയും ഇത് സൗഹൃദ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ സജീവമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ചെലവ് കുറഞ്ഞ വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾക്കായുള്ള ആഗോള ആവശ്യം ആകാശ് മിസൈലുകളുടെ കയറ്റുമതി വികസിപ്പിക്കാൻ ഇന്ത്യക്ക് വലിയ അവസരമൊരുക്കും.

ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി മിസൈലുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. റഡാർ സാങ്കേതികവിദ്യയിലും ഇന്ത്യൻ കമ്പനികൾ ഗണ്യമായ വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്. വെപ്പൺ ലൊക്കേറ്റിംഗ് റഡാറുകൾ, യുദ്ധക്കള നിരീക്ഷണ റഡാറുകൾ, തീരദേശ നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ, ഫയർ കൺട്രോൾ സംവിധാനങ്ങൾ, ഇലക്ട്രോണിക് വാർഫെയർ ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ വിദേശത്തേക്ക് നൽകുകയോ വിപണനം നടത്തുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ സായുധ സേന പരീക്ഷിച്ച് ഉപയോഗിച്ചതിലൂടെയാണ് ഈ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര വിശ്വാസ്യത ലഭിച്ചത്.

വിമാന നിർമ്മാണ മേഖലയാണ് മറ്റൊന്ന്. ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയറോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ് (HAL) നിർമ്മിക്കുന്ന ഡോർണിയർ Do-228 വിമാനങ്ങൾ സമുദ്ര നിരീക്ഷണം, ഗതാഗതം, പട്രോളിംഗ്, കോസ്റ്റ് ഗാർഡ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി വിദേശ രാജ്യങ്ങൾക്ക് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. നാവിക മേഖലയിലും ഇന്ത്യ മികച്ച ശേഷി കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലൈറ്റ് വെയ്റ്റ് ടോർപ്പിഡോകൾ, ടോർപ്പിഡോ ലോഞ്ചറുകൾ, ഫാസ്റ്റ് പട്രോൾ വെസലുകൾ, ഇന്റർസെപ്റ്റർ ബോട്ടുകൾ, ആന്റി-സബ്മറൈൻ ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യൻ കപ്പൽശാലകൾ വിദേശ സർക്കാരുകൾക്കായി പട്രോൾ ക്രാഫ്റ്റുകളും മറ്റ് കപ്പലുകളും വിജയകരമായി നിർമ്മിച്ചു നൽകുന്നുണ്ട്.

കവചിത വാഹനങ്ങളും സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് വാഹനങ്ങളും മറ്റൊരു പ്രധാന മേഖലയാണ്. മൈൻ-പ്രൊട്ടക്റ്റഡ് വാഹനങ്ങൾ, ലൈറ്റ് സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് വാഹനങ്ങൾ, ട്രൂപ്പ് കാരിയറുകൾ എന്നിവ ഇന്ത്യൻ നിർമ്മാതാക്കൾ കയറ്റുമതി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സ്വകാര്യ കമ്പനികളുടെ കടന്നുവരവ് ഈ രംഗത്തെ വളർച്ച വേഗത്തിലാക്കി. കൂടാതെ, വെടിക്കോപ്പുകളുടെ (Ammunition) കയറ്റുമതിയും വലിയ വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ആയുധ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ വർഷങ്ങളിലൊരിക്കൽ മാത്രം വാങ്ങുമ്പോൾ, വെടിക്കോപ്പുകൾ നിരന്തരം വാങ്ങേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ 155 എംഎം പീരങ്കി വെടിക്കോപ്പുകൾ ആഗോള വിപണിയിൽ വലിയ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഈ സ്വപ്നതുല്യമായ വളർച്ചയ്ക്ക് പിന്നിൽ നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ ഉറച്ച ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളുണ്ട്. ഡിഫൻസ് അക്വിസിഷൻ പ്രൊസീജ്യർ 2020 ലൂടെ തദ്ദേശീയമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ആയുധങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകി. 15,700 ലധികം ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി ശ്രീജൻ പോർട്ടൽ വഴി ഇറക്കുമതിക്ക് പകരം ആഭ്യന്തര നിർമ്മാണം സാധ്യമാക്കി. ഓർഡനൻസ് ഫാക്ടറി ബോർഡിനെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ച് ഏഴ് പുതിയ പൊതുമേഖലാ കമ്പനികളാക്കി മാറ്റിയത് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കി.
നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ നൂറ് ശതമാനം വരെ വിദേശ നിക്ഷേപത്തിന് അനുമതി നൽകുകയും, തമിഴ്‌നാട്ടിലും ഉത്തർപ്രദേശിലും പ്രതിരോധ ഇടനാഴികൾ സ്ഥാപിച്ച് ₹74,000 കോടിയിലധികം നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ലഖ്‌നൗവിൽ ആരംഭിച്ച ബ്രഹ്മോസ് ഇന്റഗ്രേഷൻ ആൻഡ് ടെസ്റ്റിംഗ് ഫെസിലിറ്റി ഈ വിജയത്തിന്റെ നേർസാക്ഷ്യമാണ്. കൂടാതെ, ഐഡെക്സ് പദ്ധതിയിലൂടെ നൂറുകണക്കിന് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളും പതിനേഴായിരത്തോളം എംഎസ്എംഇകളും പ്രതിരോധ നിർമ്മാണ മേഖലയിലേക്ക് കടന്നുവന്നു. 2015 ൽ വെറും 258 ആയിരുന്ന പ്രതിരോധ ലൈസൻസുകളുടെ എണ്ണം 2026 മാർച്ചോടെ 834 ആയി ഉയർന്നു.

മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തുനിന്നാണ് അടുത്ത ആയുധം വാങ്ങേണ്ടത് എന്ന് ഇന്ത്യ ചിന്തിച്ചിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന്, ഏതെല്ലാം അത്യാധുനിക ആയുധങ്ങളാണ് ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് വാങ്ങേണ്ടതെന്ന് ലോകം ആലോചിക്കുന്ന സുവർണ്ണ യുഗത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ് കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടുകൊണ്ട് ഉണ്ടായത്. ഈ മുന്നേറ്റത്തിൽ തീർച്ചയായും നരേന്ദ്രമോദി സർക്കാരിന് അഭിമാനിക്കുകയും ചെയ്യാം.. 2029 ഓടെ പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി ₹50,000 കോടിയും ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം ₹3 ലക്ഷം കോടിയും എത്തിക്കുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം.

സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഉൽപ്പാദന മികവിന്റെയും യുദ്ധക്കളത്തിലെ വീര്യത്തിന്റെയും പിൻബലത്തോടെ ഇന്ത്യ സ്വന്തം അതിർത്തികൾ കാക്കുന്നതിനൊപ്പം ലോകത്തിന് കാവലൊരുക്കുന്ന ആഗോള പ്രതിരോധ ശക്തിയായി ഉദിച്ചുയരുകയാണ്. ആത്മനിർഭർ ഭാരത്’ എന്ന ആശയം വെറുമൊരു മുദ്രാവാക്യമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ തന്ത്രപരമായ പരമാധികാരവും സാമ്പത്തിക കരുത്തും ഉറപ്പാക്കുന്ന വിപ്ലവകരമായ യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് ഈ പ്രതിരോധ മുന്നേറ്റം ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തെളിയിക്കുന്നു.